بخش ۷ - هشدار گرگسار از راه رویین‌دژ، خشم اسفندیار بر پند بازگشت، و رهایی سپاه از برف سه روزه

#1

از آن پس بفرمود تا گرگسار

✦

بیامد بر نامور شهریار

#2

بدادش سه جام دمادم نبید

✦

می سرخ و جام از گل شنبلید

#3

بدو گفت کای بد تن بدنهان

✦

نگه کن بدین کردگار جهان

#4

نه سیمرغ پیدا نه شیر و نه گرگ

✦

نه آن تیز چنگ اژدهای بزرگ

#5

به منزل که انگیزد این بار شور

✦

بود آب و جای گیای ستور

#6

به آواز گفت آن زمان گرگسار

✦

که ای نامور فرخ اسفندیار

#7

اگر باز گردی نباشد شگفت

✦

ز بخت تو اندازه باید گرفت

#8

ترا یار بود ایزد ای نیکبخت

✦

به بار آمد آن خسروانی درخت

#9

یکی کار پیش است فردا که مرد

✦

نیندیشد از روزگار نبرد

#10

نه گرز و کمان یادت آید نه تیغ

✦

نه بیند ره جنگ و راه گریغ

#11

به بالای یک نیزه برف آیدت

✦

بدو روز شادی شگرف آیدت

#12

بمانی تو با لشکر نامدار

✦

به برف اندر ای فرخ اسفندیار

#13

اگر بازگردی نباشد شگفت

✦

ز گفتار من کین نباید گرفت

#14

همی ویژه در خون لشکر شوی

✦

به تندی و بدرایی و بدخوی

#15

مرا این درستست کز باد سخت

✦

بریزد بر آن مرز بار درخت

#16

از آن پس که اندر بیابان رسی

✦

یکی منزل آید به فرسنگ سی

#17

همه ریگ تفته است گر خاک و شخ

✦

بر او نگذرد مرغ و مور و ملخ

#18

نبینی به جایی یکی قطره آب

✦

زمینش همی جوشد از آفتاب

#19

نه بر خاک او شیر یابد گذر

✦

نه اندر هوا کرگس تیزپر

#20

نه بر شخ و ریگش بروید گیا

✦

زمینش روان ریگ چون توتیا

#21

برانی بر این گونه فرسنگ چل

✦

نه با اسپ تاو و نه با مرد دل

#22

وز آنجا به رویین‌دژ آید سپاه

✦

ببینی یکی مایه‌ور جایگاه

#23

زمینش به کام نیاز اندر است

✦

وگر باره با مه به راز اندر است

#24

بشد بامش از ابر بارنده‌تر

✦

که بد نامش از ابر برنده‌تر

#25

ز بیرون نیابد خورش چارپای

✦

ز لشکر نماند سواری به جای

#26

از ایران و توران اگر صدهزار

✦

بیایند گردان خنجرگزار

#27

نشینند صد سال گرد اندرش

✦

همی تیرباران کنند از برش

#28

فراوان همانست و کمتر همان

✦

چو حلقه‌ست بر در بد بدگمان

#29

چو ایرانیان این بد از گرگسار

✦

شنیدند و گشتند با درد یار

#30

بگفتند کای شاه آزادمرد

✦

به گرد بلا تا توانی مگرد

#31

اگر گرگسار این سخنها که گفت

✦

چنین است این خود نماند نهفت

#32

بدین جایگه مرگ را آمدیم

✦

نه فرسودن ترگ را آمدیم

#33

چنین راه دشوار بگذاشتی

✦

بلای دد و دام برداشتی

#34

کس از نامداران و شاهان گرد

✦

چنین رنجها برنیارد شمرد

#35

که پیش تو آمد بدین هفتخوان

✦

بر این بر جهان آفرین را بخوان

#36

چو پیروزگر بازگردی به راه

✦

به دل شاد و خرم شوی نزد شاه

#37

به راهی دگر گر شوی کینه‌ساز

✦

همه شهر توران برندت نماز

#38

بدین سان که گوید همی گرگسار

✦

تن خویش را خوارمایه مدار

#39

از آن پس که پیروز گشتیم و شاد

✦

نباید سر خویش دادن به باد

#40

چو بشنید این‌گونه ز ایشان سخن

✦

شد آن تازه رویش ز گردان کهن

#41

شما گفت از ایران به پند آمدید

✦

نه از بهر نام بلند آمدید

#42

کجا آن همه خلعت و پند شاه

✦

کمرهای زرین و تخت و کلاه

#43

کجا آن همه عهد و سوگند و بند

✦

به یزدان و آن اختر سودمند

#44

که اکنون چنین سست شد پایتان

✦

به ره بر پراگنده شد رایتان

#45

شما بازگردید پیروز و شاد

✦

مرا کام جز رزم جستن مباد

#46

به گفتار این دیو ناسازگار

✦

چنین سرکشیدید از کارزار

#47

از ایران نخواهم بر این رزم کس

✦

پسر با برادر مرا یار بس

#48

جهاندار پیروز یار منست

✦

سر اختر اندر کنار منست

#49

به مردی نباید کسی همرهم

✦

اگر جان ستانم وگر جان دهم

#50

به دشمن نمایم هنر هرچه هست

✦

ز مردی و پیروزی و زور دست

#51

بیابید هم بی‌گمان آگهی

✦

از این نامور فر شاهنشهی

#52

که با دژ چه کردم به دستان و زور

✦

به نام خداوند کیوان و هور

#53

چو ایرانیان برگشادند چشم

✦

بدیدند چهر ورا پر ز خشم

#54

برفتند پوزش‌کنان نزد شاه

✦

که گر شاه بیند ببخشد گناه

#55

فدای تو بادا تن و جان ما

✦

بر این بود تا بود پیمان ما

#56

ز بهر تن شاه غمخواره‌ایم

✦

نه از کوشش و جنگ بیچاره‌ایم

#57

ز ما تا بود زنده یک نامدار

✦

نپیچیم یک تن سر از کارزار

#58

سپهبد چو بشنید ز ایشان سخن

✦

بپیچید زان گفته های کهن

#59

به ایرانیان آفرین کرد و گفت

✦

که هرگز نماند هنر در نهفت

#60

گر ایدون که گردیم پیروزگر

✦

ز رنج گذشته بیابیم بر

#61

نگردد فرامش به دل رنجتان

✦

نماند تهی بی‌گمان گنجتان

#62

همی رای زد تا جهان شد خنک

✦

برفت از بر کوه باد سبک

#63

برآمد ز درگاه شیپور و نای

✦

سپه برگرفتند یکسر ز جای

#64

به کردار آتش همی راندند

✦

جهان‌آفرین را بسی خواندند

#65

سپیده چو از کوه سر برکشید

✦

شب آن چادر شعر در سرکشید

#66

چو خورشید تابان نهان کرد روی

✦

همی رفت خون در پس پشت اوی

#67

به منزل رسید آن سپاه گران

✦

همه گرزداران و نیزه‌وران

#68

بهاری یکی خوش‌منش روز بود

✦

دل‌افروز یا گیتی‌افروز بود

#69

سراپرده و خیمه فرمود کی

✦

بیاراست خوان و بیاورد می

#70

هم‌اندر زمان تندبادی ز کوه

✦

برآمد که شد نامور زان ستوه

#71

جهان سربسر گشت چون پر زاغ

✦

ندانست کس باز هامون ز زاغ

#72

ببارید از ابر تاریک برف

✦

زمینی پر از برف و بادی شگرف

#73

سه روز و سه شب هم بدان سان به دشت

✦

دم باد ز اندازه اندر گذشت

#74

هوا پود گشت ابر چون تار شد

✦

سپهبد از آن کار بیچار شد

#75

به آواز پیش پشوتن بگفت

✦

که این کار ما گشت با درد جفت

#76

به مردی شدم در دم اژدها

✦

کنون زور کردن نیارد بها

#77

همه پیش یزدان نیایش کنید

✦

بخوانید و او را ستایش کنید

#78

مگر کاین بلاها ز ما بگذرد

✦

کز این پس کسی مان به کس نشمرد

#79

پشوتن بیامد به پیش خدای

✦

که او بود بر نیکویی رهنمای

#80

نیایش ز اندازه بگذاشتند

✦

همه در زمان دست برداشتند

#81

همانگه بیامد یکی باد خوش

✦

ببرد ابر و روی هوا گشت گَش

#82

چو ایرانیان را دل آمد به جای

✦

ببودند بر پیش یزدان به پای

#83

سراپرده و خیمه‌ها گشته تر

✦

ز سرما کسی را نبد پای و پر

#84

همانجا ببودند گردان سه روز

✦

چهارم چو بفروخت گیتی فروز

#85

سپهبد گرانمایگان را بخواند

✦

بسی داستانهای نیکو براند

#86

چنین گفت کایدر بمانید بار

✦

مدارید جز آلت کارزار

#87

هرانکس که هستند سرهنگ‌فش

✦

که باشد ورا باره صد آب کش

#88

به پنجاه آب و خورش برنهید

✦

دگر آلت گسترش بر نهید

#89

فزونی هم ایدر بمانید بار

✦

مگر آنچه باید بدان کارزار

#90

به نیروی یزدان بیابیم دست

✦

بدان بدکنش مردم بت‌پرست

#91

چو نومید گردد ز یزدان کسی

✦

از او نیک‌بختی نیاید بسی

#92

از آن دژ یکایک توانگر شوید

✦

همه پاک با گنج و افسر شوید

#93

چو خور چادر زرد بر سرکشید

✦

ببد باختر چون گل شنبلید

#94

بنه برنهادند گردان همه

✦

برفتند با شهریار رمه

#95

چو بگذشت از تیره شب یک زمان

✦

خروش کلنگ آمد از آسمان

#96

برآشفت ز آوازش اسفندیار

✦

پیامی فرستاد زی گرگسار

#97

که گفتی بدین منزلت آب نیست

✦

همان جای آرامش و خواب نیست

#98

کنون ز آسمان خاست بانگ کلنگ

✦

دل ما چرا کردی از آب تنگ

#99

چنین داد پاسخ کز ایدر ستور

✦

نیابد مگر چشمهٔ آب شور

#100

دگر چشمهٔ آب‌یابی چو زهر

✦

کزان آب مرغ و ددان راست بهر

#101

چنین گفت سالار کز گرگسار

✦

یکی راهبر ساختم کینه‌دار

#102

ز گفتار او تیز لشکر براند

✦

جهاندار نیکی دهش را بخواند

داستان هفتخوان اسفندیار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما