#1
چو خورشید تابان ز گنبد بگشت
✦
خریدار بازار او در گذشت
“When the shining sun turned from the azure dome, the buyer of his market departed.”
#2
دو خواهرش رفتند ز ایوان به کوی
✦
غریوان و بر کفتها بر سبوی
“His two sisters went from the palace into the street, wailing with pitchers upon their shoulders.”
#3
به نزدیک اسفندیار آمدند
✦
دو دیده‌تر و خاکسار آمدند
“They came near Esfandiyar, their eyes wet with tears and humbled to the dust.”
#4
چو اسفندیار آن شگفتی بدید
✦
دو رخ کرد از خواهران ناپدید
“When Esfandiyar beheld that wonder, he hid his face from his sisters.”
#5
شد از کار ایشان دلش پر ز بیم
✦
بپوشید رخ را به زیر گلیم
“His heart grew filled with fear at their condition; he covered his face beneath a blanket.”
#6
برفتند هر دو به نزدیک اوی
✦
ز خون برنهاده به رخ‌بر دو جوی
“Both sisters approached him, two streams of blood running down their faces.”
#7
به خواهش گرفتند بیچارگان
✦
بران نامور مرد بازارگان
“Those helpless ones began to beg and implore that renowned merchant.”
#8
بدو گفت خواهر که ای ساروان
✦
نخست از کجا راندی کاروان
“The sister said to him: 'O caravan leader, from where did you first drive your caravan?'”
#9
که روز و شبان بر تو فرخنده باد
✦
همه مهتران پیش تو بنده باد
“'May your days and nights be blessed, and may all chieftains be as servants before you.'”
#10
ز ایران و گشتاسپ و اسفندیار
✦
چه آگاهی است ای گو نامدار
“'What tidings have you of Iran, of Goshtasp, and of Esfandiyar, O renowned hero?'”
#11
بدین سان دو دخت یکی پادشا
✦
اسیریم در دست ناپارسا
“'For in this manner, we two daughters of a king are captives in the hands of an unrighteous master.'”
#12
برهنه سر و پای و دوش آبکش
✦
پدر شادمان روز و شب خفته خوش
“'Bare of head, foot, and shoulder, carrying water, while our father sleeps happy day and night.'”
#13
برهنه دوان بر سر انجمن
✦
خنک آنک پوشد تنش را کفن
“'Running bare before the assembly; blessed is he whose body is clothed in a shroud!'”
#14
بگرییم چندی به خونین سرشک
✦
تو باشی بدین درد ما را پزشک
“'We weep bloody tears for a space; be you the physician to this pain of ours.'”
#15
گر آگاهیت هست از شهر ما
✦
برین بوم تریاک شد زهر ما
“'If you have tidings of our land... for in this realm, poison has become our antidote.'”
#16
یکی بانگ برزد به زیر گلیم
✦
که لرزان شدند آن دو دختر ز بیم
“He let out a shout from beneath the blanket, such that those two maidens trembled in fear.”
#17
که اسفندیار از بنه خود مباد
✦
نه آن کس به گیتی کزو کرد یاد
“'May Esfandiyar never exist at all, nor anyone who makes mention of him in this world!'”
#18
ز گشتاسپ آن مرد بیدادگر
✦
مبیناد چون او کلاه و کمر
“'And as for Goshtasp, that unjust man, may one like him never see crown or girdle!'”
#19
نبینید کایدر فروشنده‌ام
✦
ز بهر خور خویش کوشنده‌ام
“'Do you not see that I am a seller here, striving only for my own sustenance?'”
#20
چو آواز بشنید فرخ همای
✦
بدانست و آمد دلش باز جای
“When auspicious Homa heard that voice, she recognized it, and her heart returned to its place.”
#21
چو خواهر بدانست آواز اوی
✦
بپوشید بر خویشتن راز اوی
“When the sister recognized his voice, she concealed his secret within herself.”
#22
چنان داغ دل پیش او در بماند
✦
سرشک از دو دیده به رخ برفشاند
“Thus with a burning heart she stood before him, shedding tears from both eyes down her cheeks.”
#23
همه جامه چاک و دو پایش به خاک
✦
از ارجاسپ جانش پر از بیم و باک
“All her garments torn, her feet in the dust, her soul filled with fear and dread of Arjasp.”
#24
بدانست جنگاور پاک‌رای
✦
که او را همی بازداند همای
“The pure-minded warrior understood that Homa had recognized him.”
#25
سبک روی بگشاد و دیده پرآب
✦
پر از خون دل و چهره چون آفتاب
“Quickly he uncovered his face, his eyes full of water, his heart full of blood, and his face bright as the sun.”
#26
ز کار جهان ماند اندر شگفت
✦
دژم گشت و لب را به دندان گرفت
“He remained in wonder at the turn of the world; grieved, he bit his lip with his teeth.”
#27
بدیشان چنین گفت کاین روز چند
✦
بدارید هر دو لبان را به بند
“He spoke thus to them: 'Keep your lips sealed for these few days.'”
#28
من ایدر نه از بهر جنگ آمدم
✦
به رنج از پی نام و ننگ آمدم
“'I came not here for the sake of trade; I came through hardship in pursuit of fame and honor.'”
#29
کسی را که دختر بود آبکش
✦
پسر در غم و باب در خواب خوش
“'He whose daughter is a water-carrier, whose son is in grief, and whose father slumbers peacefully—'”
#30
پدر آسمان باد و مادر زمین
✦
نخوانم برین روزگار آفرین
“'Let the sky be his father and the earth his mother; I offer no blessings upon such fortune!'”
#31
پس از کلبه برخاست مرد جوان
✦
به نزدیک ارجاسپ آمد دوان
“Thereafter, the young man arose from the hut and went running to Arjasp.”
#32
بدو گفت کای شاه فرخنده باش
✦
جهاندار تا جاودان زنده باش
“He said to him: 'O King, be happy! May the ruler of the world live eternally!'”
#33
یکی ژرف دریا درین راه بود
✦
که بازارگان زان نه آگاه بود
“'A deep sea lay upon this path, of which the merchant was unaware.'”
#34
ز دریا برآمد یکی کژ باد
✦
که ملاح گفت آن ندارم به یاد
“'A tempestuous wind arose from the sea, such that the sailor said he remembered no the like of it.'”
#35
به کشتی همه زار و گریان شدیم
✦
ز جان و تن خویش بریان شدیم
“'In the ship we all wept and wailed, our souls and bodies burning with dread.'”
#36
پذیرفتم از دادگر یک خدای
✦
که گر یابم از بیم دریا رهای
“'I made a vow to the one God, the Just, that if I were delivered from the sea's peril,'”
#37
یکی بزم سازم به هر کشوری
✦
که باشد بران کشور اندر سری
“'I would hold a feast in every land where there reigns a sovereign lord,'”
#38
بخواهنده بخشم کم و بیش را
✦
گرامی کنم مرد درویش را
“'Giving gifts to all who ask, and honoring the needy man.'”
#39
کنون شاه ما را گرامی کند
✦
بدین خواهش امروز نامی کند
“'Now let the King honor us, and make us renowned today by granting this request.'”
#40
ز لشکر سرافراز گردان که‌اند
✦
به نزدیک شاه جهان ارجمند
“'Who are the exalted warriors of the host who are dear to the King of the World?'”
#41
چنین ساختستم که مهمان کنم
✦
وزین خواهش آرایش جان کنم
“'I have resolved to host them as guests, and through this request adorn my soul.'”
#42
چو ارجاسپ بشنید زان شاد شد
✦
سر مرد نادان پر از باد شد
“When Arjasp heard this, he was gladdened; the foolish man's head grew filled with wind.”
#43
بفرمود کانکو گرامی‌ترست
✦
وزین لشکر امروز نامی‌ترست
“He commanded that whoever was most dear and renowned in the army today,”
#44
به ایوان خراد مهمان شوند
✦
وگر می بود پاک مستان شوند
“Should become guests in Khorrad's hall, and if there be wine, become utterly intoxicated.”
#45
بدو گفت شاها ردا بخردا
✦
جهاندار و بر موبدان موبدا
“He said to him: 'O wise and noble King, monarch over priests and high priests,'”
#46
مرا خانه تنگست و کاخ بلند
✦
برین بارهٔ دژ شویم ارجمند
“'My house is narrow and your palace high; let us be honored upon the rampart of the fortress.'”
#47
در مهر ماه آمد آتش کنم
✦
دل نامداران به می خوش کنم
“'The month of Mehr has arrived; I shall kindle a fire and gladden the hearts of nobles with wine.'”
#48
بدو گفت زان راه روکت هواست
✦
به کاخ اندرون میزبان پادشاست
“Arjasp said: 'Go by whatever path you desire; within the palace, the host is king.'”
#49
بیامد دمان پهلوان شادکام
✦
فراوان برآورد هیزم به بام
“The champion went swiftly and joyfully, hauling vast stores of firewood up to the roof.”
#50
بکشتند اسپان و چندی بره
✦
کشیدند بر بام دژ یکسره
“They slaughtered horses and several sheep, dragging them all up to the roof of the fortress.”
#51
ز هیزم که بر بارهٔ دژ کشید
✦
شد از دود روی هوا ناپدید
“From the firewood hauled onto the ramparts, the face of the sky vanished beneath the smoke.”
#52
می آورد چون هرچ بد خورده شد
✦
گسارندهٔ می ورا برده شد
“Wine was brought, and whenever it was drained, the cupbearer replenished it.”
#53
همه نامدارن رفتند مست
✦
ز مستی یکی شاخ نرگس به دست
“All the renowned chieftains became drunk, holding branches of narcissus in their hands in their drunkenness.”