#1
بفرمود تا پیش او گرگسار
✦
بیامد بداندیش و بد روزگار
“He commanded that Gurgsar be brought before him—that ill-wishing, ill-fated captive.”
#2
سه جام می لعل فامش بداد
✦
چو آهرمن از جام می گشت شاد
“He gave him three goblets of ruby wine, and like Ahriman, the captive grew merry from the wine.”
#3
بدو گفت کای مرد بدبخت خوار
✦
که فردا چه پیش آورد روزگار
“He said to him: 'O wretched and wretched man, what shall fate bring forth tomorrow?'”
#4
بدو گفت کای شاه برتر منش
✦
ز تو دور بادا بد بدکنش
“He replied: 'O high-minded king, may evil be far from thee and thy evil-wishing foes!”
#5
چو آتش به پیکار بشتافتی
✦
چنین بر بلاها گذر یافتی
“Though thou hast rushed into battle like fire and overcome all tribulations thus far,”
#6
ندانی که فردا چه آیدت پیش
✦
ببخشای بر بخت بیدار خویش
“Thou knowest not what awaits thee tomorrow; take pity upon thy vigilant good fortune!”
#7
از ایدر چو فردا به منزل رسی
✦
یکی کار پیش است از این یک بسی
“When tomorrow thou reachest the next stage from here, a trial awaits far greater than all these.”
#8
یکی اژدها پیشت آید دژم
✦
که ماهی برآرد ز دریا به دم
“A grim dragon shall confront thee, capable of pulling leviathans out of the sea with its breath.”
#9
همی آتش افروزد از کام اوی
✦
یکی کوه خاراست اندام اوی
“Fire blazes from its throat, and its massive body is like a mountain of flint stone.”
#10
از این راه گر بازگردی رواست
✦
روانت بر این پند من بر گواست
“If thou turnest back from this path, it is right; my soul bears witness to the truth of this counsel.”
#11
دریغت نیاید همی خویشتن
✦
سپاهی شده ز این نشان انجمن
“Dost thou not pity thine own self and this vast army assembled here?'”
#12
چنین داد پاسخ که ای بدنشان
✦
به بندت همی برد خواهم کشان
“Esfandiyar answered: 'O evil-omened captive, I shall drag thee along in bonds!”
#13
ببینی که از چنگ من اژدها
✦
ز شمشیر تیزم نیابد رها
“Thou shalt see that the dragon shall find no escape from the clutches of my sharp sword.'”
#14
بفرمود تا درگران آورند
✦
سزاوار چوب گران آورند
“He commanded that master carpenters be brought, alongside heavy beams of sturdy timber.”
#15
یکی نغز گردون چوبین بساخت
✦
به گرد اندرش تیغها در نشاخت
“They crafted a wondrous wooden chariot, and fitted sharp blades all around its sides.”
#16
به سر بر یکی گرد صندوق نغز
✦
بیاراست آن درگر پاک مغز
“Atop the chariot, the pure-minded carpenter fashioned a fine, secure wooden chest.”
#17
به صندوق در مرد دیهیم جوی
✦
دو اسپ گرانمایه بست اندر اوی
“Inside the chest sat the crown-seeking prince, and two noble horses were harnessed to it.”
#18
نشست آزمون را به صندوق شاه
✦
زمانی همی راند اسپان به راه
“The king sat in the chest to test it, driving the horses along the road for a time.”
#19
زره‌دار با خنجر کابلی
✦
به سر بر نهاده کلاه یلی
“Clad in mail with a Kabuli dagger at his side, and a hero's helmet upon his head.”
#20
چو شد جنگ آن اژدها ساخته
✦
جهانجوی ز این رنج پرداخته
“When the harness for battling the dragon was completed, the world-seeker rested from his toil.”
#21
جهان گشت چون روی زنگی سیاه
✦
ز برج حمل تاج بنمود ماه
“The world turned dark as a Zangi's face, and the moon showed its crown from the constellation of Aries.”
#22
نشست از بر شولک اسفندیار
✦
برفت از پسش لشکر نامدار
“Esfandiyar mounted his noble charger, and behind him rode his famous host.”
#23
دگر روز چون گشت روشن جهان
✦
درفش شب تیره شد در نهان
“The next day, when the world grew bright, the banner of dark night vanished into hiding.”
#24
پشوتن بیامد سوی نامجوی
✦
پسر با برادر همی پیش اوی
“Peshotan came before the renowned hero—brother standing before brother.”
#25
بپوشید خفتان جهاندار گرد
✦
سپه را به فرخ پشوتن سپرد
“The brave ruler donned his body armor, and entrusted the army to auspicious Peshotan.”
#26
بیاورد گردون و صندوق شیر
✦
نشست اندر او شهریار دلیر
“He brought forth the bladed chariot and wooden chest, sitting inside it like a lion.”
#27
دو اسپ گرانمایه بسته بر اوی
✦
سوی اژدها تیز بنهاد روی
“With two noble steeds bound to it, he turned his face swiftly toward the dragon.”
#28
ز دور اژدها بانگ گردون شنید
✦
خرامیدن اسپ جنگی بدید
“From afar, the dragon heard the rattle of the chariot and saw the war-horses advancing.”
#29
ز جای اندر آمد چو کوه سیاه
✦
تو گفتی که تاریک شد چرخ و ماه
“It reared up from its place like a black mountain; thou wouldst say the heavens and moon grew dark.”
#30
دو چشمش چو دو چشمه تابان ز خون
✦
همی آتش آمد ز کامش برون
“Its two eyes shone like bloody fountains, and fire gushed forth from its maw.”
#31
چو اسفندیار آن شگفتی بدید
✦
به یزدان پناهید و دم درکشید
“When Esfandiyar beheld that wonder, he took refuge in Yazdan and held his breath.”
#32
همی جست اسپ از گزندش رها
✦
به دم درکشید اسپ را اژدها
“The horses sought to leap free from harm, but the dragon drew them in with its breath.”
#33
دهن باز کرده چو کوهی سیاه
✦
همی کرد غران بدو در نگاه
“Mouth open wide like a dark mountain, it gazed at him roaring furiously.”
#34
فرو برد اسپان و گردون به دم
✦
به صندوق در گشت جنگی دژم
“It swallowed horses and chariot with its breath, while the warrior stood grim inside the chest.”
#35
به کامش چو تیغ اندر آمد بماند
✦
چو دریای خون از دهان برفشاند
“As the blades cut into its maw, they stuck fast, while a sea of blood spewed from its mouth.”
#36
نه بیرون توانست کردن ز کام
✦
چو شمشیر بد تیغ و کامش نیام
“It could neither expel the blades nor swallow; the blades were swords and its throat the sheath!”
#37
ز گردون و آن تیغها شد غمی
✦
به زور اندر آورد لختی کمی
“Weakened by the chariot and its blades, the monster's strength began to ebb.”
#38
برآمد ز صندوق مرد دلیر
✦
یکی تیز شمشیر در چنگ شیر
“Then out from the chest stepped the brave hero, clutching a sharp sword like a fierce lion.”
#39
به شمشیر مغزش همی کرد چاک
✦
همی دود زهرش برآمد ز خاک
“With his sword he cleaved its brain in twain, and poisonous smoke billowed up from the dust.”
#40
از آن دود برنده بیهوش گشت
✦
بیفتاد و بی‌مغز و بی‌توش گشت
“From that noxious smoke he fell unconscious; he collapsed strengthless and senseless.”
#41
پشوتن بیامد هم اندر زمان
✦
به نزدیک آن نامدار جهان
“Peshotan arrived in that very moment, coming close to the famous hero of the world.”
#42
جهانجوی چون چشمها باز کرد
✦
به گردان گردنکش آواز کرد
“When the world-seeker opened his eyes, he raised his voice to the exalted warriors:”
#43
که بیهوش گشتم من از دود زهر
✦
ز زخمش نیامد مرا هیچ بهر
“'I was rendered senseless only by the poison smoke; no harm or wound reached me from its blow.'”
#44
از آن خاک برخاست و شد سوی آب
✦
چو مردی که بیهوش گردد به خواب
“He rose from the dust and went toward the stream, like a man regaining sense from deep slumber.”
#45
ز گنجور خود جامهٔ نو بجست
✦
به آب اندر آمد سر و تن بشست
“He requested fresh robes from his treasurer, entered the water, and washed his head and body.”
#46
بیامد به پیش خداوند پاک
✦
همی گشت پیچان و گریان به خاک
“He came before the presence of the holy Lord, writhing and weeping in humble prayer upon the dust.”
#47
همی گفت کاین اژدها را که کشت
✦
مگر آن که بودش جهاندار پشت
“He said, 'Who could have vanquished such a dragon, save for one supported by the Sovereign of the World?'”
#48
سپاهش همه خواندند آفرین
✦
همه پیش دادار سر بر زمین
“His entire army sang praises aloud, all bowing their heads to the earth in reverence before the Creator.”
#49
نهادند و گفتند با کردگار
✦
توی پاک و بی‌عیب و پروردگار
“Prostrating themselves, they prayed to the Almighty: 'You are holy, flawless, and the Sustainer of all creation.'”