بخش ۱۴ - سخن دقیقی: رزم زریر، کشته شدن او به دست بیدرفش و سوگ گشتاسپ

#1

دو هفته برآمد برین کارزار

✦

که هزمان همی تیره‌تر گشت کار

#2

به پیش اندر آمد نبرده زریر

✦

سمندی بزرگ اندر آورده زیر

#3

به لشکرگه دشمن اندر فتاد

✦

چو اندر گیا آتش و تیز باد

#4

همی کشت زیشان همی خوابنید

✦

مر او را نه استاد هرکش بدید

#5

چو ارجاسپ دانست کان پورشاه

✦

سپه را همی کرد خواهد تباه

#6

بدان لشکر خویش آواز داد

✦

که چونین همی داد خواهید داد

#7

دو هفته برآمد برین بر درنگ

✦

نبینم همی روی فرجام جنگ

#8

بکردند گردان گشتاسپ شاه

✦

بسی نامداران لشکر تباه

#9

کنون اندر آمد میانه زریر

✦

چو گرگ دژآگاه و شیر دلیر

#10

بکشت او همه پاک مردان من

✦

سرافراز گردان و ترکان من

#11

یکی چاره باید سگالیدنا

✦

و گرنه ره ترک مالیدنا

#12

برین گر بماند زمانی چنین

✦

نه ایتاش ماند نه خلخ نه چین

#13

کدامست مرد از شما نام خواه

✦

که آید پدید از میان سپاه

#14

یکی ترگ داری خرامد به پیش

✦

خنیده کند در جهان نام خویش

#15

هران کز میان باره انگیزند

✦

بگرداندش پشت و بگریزند

#16

من او را دهم دختر خویش را

✦

سپارم بدو لشکر خویش را

#17

سپاهش ندادند پاسوخ باز

✦

بترسیده بد لشکر سرفراز

#18

چو شیر اندرافتاد و چون پیل مست

✦

همی کشت زیشان همی کرد پست

#19

همی کوفتشان هر سوی زیر پای

✦

سپهدار ایران فرخنده رای

#20

چو ارجاسپ دید آن چنان خیره شد

✦

که روز سپیدش شب تیره شد

#21

دگر باره گفت ای بزرگان من

✦

تگینان لشکر گزینان من

#22

ببینید خویشان و پیوستگان

✦

ببینید نالیدن خستگان

#23

ازان زخم آن پهلو آتشی

✦

که سامیش گرزست و تیر آرشی

#24

که گفتی بسوزد همی لشکرم

✦

کنون برفروزد همی کشورم

#25

کدامست مرد از شما چیره دست

✦

که بیرون شود پیش این پیل مست

#26

هرانکو بدان گردکش یازدا

✦

مر او را ازان باره بندازدا

#27

چو بخشنده‌ام بیش بسپارمش

✦

کلاه از بر چرخ بگذارمش

#28

همیدون نداد ایچ کس پاسخش

✦

بشد خیره و زرد گشت آن رخش

#29

سه بار این سخن را بریشان براند

✦

چو پاسخ نیامدش خامش بماند

#30

بیامد پس آن بیدرفش سترگ

✦

پلید و بد و جادوی و پیر گرگ

#31

به ارچاسپ گفت ای بلند آفتاب

✦

به زور و به تن همچو افراسیاب

#32

به پیش تو آوردم این جان خویش

✦

سپر کردم این جان شیرینت پیش

#33

شوم پیش آن پیل آشفته مست

✦

گر ایدونک یابم بران پیل دست

#34

به خاک افگنم تنش ای شهریار

✦

مگر بر دهد گردش روزگار

#35

ازو شاد شد شاه و کرد آفرین

✦

بدادش بدو بارهٔ خویش و زین

#36

بدو داد ژوپین زهرابدار

✦

که از آهنین کوه کردی گذار

#37

چو شد جادوی زشت ناباکدار

✦

سوی آن خردمند گرد سوار

#38

چو از دور دیدش برآورد خشم

✦

پر از خاک روی و پر از خون دو چشم

#39

به دست اندرون گرز چون سام یل

✦

به پیش اندرون کشته چون کوه تل

#40

نیارست رفتنش بر پیش روی

✦

ز پنهان همی تاخت بر گرد اوی

#41

بینداخت ژوپین زهرابدار

✦

ز پنهان بران شاهزاده سوار

#42

گذاره شد از خسروی جوشنش

✦

به خون غرقه شد شهریاری تنش

#43

ز باره در افتاد پس شهریار

✦

دریغ آن نکو شاهزاده سوار

#44

فرود آمد آن بیدرفش پلید

✦

سلیحش همه پاک بیرون کشید

#45

سوی شاه چین برد اسپ و کمرش

✦

درفش سیه افسر پرگهرش

#46

سپاهش همه بانگ برداشتند

✦

همی نعره از ابر بگذاشتند

#47

چو گشتاسپ از کوه سر بنگرید

✦

مر او را بدان رزمگه بر ندید

#48

گمانی برم گفت کان گرد ماه

✦

که روشن بدی زو همه رزمگاه

#49

نبرده برادرم فرخ زریر

✦

که شیر ژیان آوریدی به زیر

#50

فگندست بر باره از تاختن

✦

بماندند گردان ز انداختن

#51

نیاید همی بانگ شه زادگان

✦

مگر کشته شد شاه آزادگان

#52

هیونی بتازید تا رزمگاه

✦

به نزدیکی آن درفش سیاه

#53

ببینید کان شاه من چون شدست

✦

کم از درد او دل پر از خون شدست

#54

بدین اندرون بود شاه جهان

✦

که آمد یکی خون ز دیده چکان

#55

به شاه جهان گفت ماه ترا

✦

نگهدار تاج و سپاه ترا

#56

جهان پهلوان آن زریر سوار

✦

سواران ترکان بکشتند زار

#57

سر جادوان جهان بیدرفش

✦

مر او را بیفگند و برد آن درفش

#58

چو آگاهی کشتن او رسید

✦

به شاه جهانجوی و مرگش بدید

#59

همه جامه تا پای بدرید پاک

✦

بران خسروی تاج پاشید خاک

#60

همی گفت گشتاسپ کای شهریار

✦

چراغ دلت را بکشتند زار

#61

ز پس گفت داننده جاماسپ را

✦

چه گویم کنون شاه لهراسپ را

#62

چگونه فرستم فرسته بدر

✦

چه گویم بدان پیر گشته پدر

#63

چه گویم چه کردم نگار ترا

✦

که برد آن نبرده سوار ترا

#64

دریغ آن گو شاهزاده دریغ

✦

چو تابنده ماه اندرون شد به میغ

#65

بیارید گلگون لهراسپی

✦

نهید از برش زین گشتاسپی

#66

بیاراست مر جستن کینش را

✦

به ورزیدن دین و آیینش را

#67

جهاندیده دستور گفتا به پای

✦

به کینه شدن مر ترا نیست رای

#68

به فرمان دستور دانای راز

✦

فرود آمد از باره بنشست باز

#69

به لشکر بگفتا کدامست شیر

✦

که باز آورد کین فرخ زریر

#70

که پیش افگند باره بر کین اوی

✦

که باز آورد باره و زین اوی

#71

پذیرفتن اندر خدای جهان

✦

پذیرفتن راستان و مهان

#72

که هر کز میانه نهد پیش پای

✦

مر او را دهم دخترم را همای

#73

نجنبید زیشان کس از جای خویش

✦

ز لشکر نیاورد کس پای پیش

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما