بخش ۶ - نامهٔ کاووس به افراسیاب، نبرد با تورانیان و شکست افراسیاب
#1
فرستاده شد نزد قیصر ز شاه
✦
سواری که اندر نوردید راه
#2
بفرمود کز نامداران روم
✦
کسی کاو بنازد بران مرز و بوم
#3
جهان دیده باید عنان‌دار کس
✦
سنان و سپر بایدش یار بس
#4
چنین لشکری باید از مرز روم
✦
که آیند با من به آباد بوم
#5
پس آگاهی آمد ز هاماوران
✦
بدشت سواران نیزه‌وران
#6
که رستم به مصر و به بربر چه کرد
✦
بران شهریاران به روز نبرد
#7
دلیری بجستند گرد و سوار
✦
عنان پیچ و مردافگن و نیزه‌دار
#8
نوشتند نامه یکی مردوار
✦
سخنهای شایسته و آبدار
#9
چو از گرگساران بیامد سپاه
✦
که جویند گاه سرافراز شاه
#10
دل ما شد از کار ایشان بدرد
✦
که دلشان چنین برتری یاد کرد
#11
همی تاج او خواست افراسیاب
✦
ز راه خرد سرش گشته شتاب
#12
برفتیم با نیزه‌های دراز
✦
برو تلخ کردیم آرام و ناز
#13
ازیشان و از ما بسی کشته شد
✦
زمانه به هر نیک و بد گشته شد
#14
کنون کآمد از کار او آگهی
✦
که تازه شد آن تخت شاهنشهی
#15
همه نامداران شمشیرزن
✦
برین کینه گه بر شدند انجمن
#16
چو شه برگراید ز بربر عنان
✦
به گردن برآریم یکسر سنان
#17
زمین کوه تا کوه پرخون کنیم
✦
ز دشمن بیابان چو جیحون کنیم
#18
فرستاده تازی برافگند و رفت
✦
به بربرستان روی بنهاد و تفت
#19
چو نامه بر شاه ایران رسید
✦
بران گونه گفتار بایسته دید
#20
ازیشان پسند آمدش کارکرد
✦
به افراسیاب آن زمان نامه کرد
#21
که ایران بپرداز و بیشی مجوی
✦
سر ما شد از تو پر از گفت‌وگوی
#22
ترا شهر توران بسندست خود
✦
به خیره همی دست یازی ببد
#23
فزونی مجوی ار شدی بی‌نیاز
✦
که درد آردت پیش رنج دراز
#24
ترا کهتری کار بستن نکوست
✦
نگه داشتن بر تن خویش پوست
#25
ندانی که ایران نشست من‌ست
✦
جهان سر به سر زیر دست من‌ست
#26
پلنگ ژیان گرچه باشد دلیر
✦
نیارد شدن پیش چنگال شیر
#27
چو آگاهی آمد به افراسیاب
✦
سرش پر ز کین گشت و دل پرشتاب
#28
فرستاد پاسخش کاین گفت‌وگوی
✦
نزیبد جز از مردم زشت خوی
#29
ترا گر سزا بودی ایران بدان
✦
نیازت نبودی به مازندران
#30
چنین گفت کایران دو رویه مراست
✦
بباید شنیدن سخنهای راست
#31
که پور فریدون نیای من‌ست
✦
همه شهر ایران سرای من‌ست
#32
و دیگر به بازوی شمشیرزن
✦
تهی کردم از تازیان انجمن
#33
به شمشیر بستانم از کوه تیغ
✦
عقاب اندر آرم ز تاریک میغ
#34
کنون آمدم جنگ را ساخته
✦
درفش درفشان برافراخته
#35
فرستاده برگشت مانند باد
✦
سخنها به کاووس کی کرد یاد
#36
چو بشنید کاووس گفتار اوی
✦
بیاراست لشکر به پیکار اوی
#37
ز بربر بیامد سوی سوریان
✦
یکی لشکری بی‌کران و میان
#38
به جنگش بیاراست افراسیاب
✦
به گردون همی خاک برزد ز آب
#39
جهان کر شد از نالهٔ بوق و کوس
✦
زمین آهنین شد هوا آبنوس
#40
ز زخم تبرزین و از بس ترنگ
✦
همی موج خون خاست از دشت جنگ
#41
سر بخت گردان افراسیاب
✦
بران رزم‌گاه اندر آمد بخواب
#42
دو بهره ز توران سپه کشته شد
✦
سرسرکشان پاک برگشته شد
#43
سپهدار چون کار زان‌گونه دید
✦
بی‌آتش بجوشید همچون نبید
#44
به آواز گفت ای دلیران من
✦
گزیده یلان نره شیران من
#45
شما را ز بهر چنین روزگار
✦
همی پرورانیدم اندر کنار
#46
بکوشید و هم پشت جنگ آورید
✦
جهان را به کاووس تنگ آورید
#47
یلان را به ژوپین و خنجر زنید
✦
دلیرانشان سر به سر بفگنید
#48
همان سگزی رستم شیردل
✦
که از شیر بستد به شمشیر دل
#49
بود کز دلیری ببند آورید
✦
سرش را به دام گزند آورید
#50
هرآنکس که او را به روز نبرد
✦
ز زین پلنگ اندر آرد به گرد
#51
دهم دختر خویش و شاهی ورا
✦
برآرم سر از برج ماهی ورا
#52
چو ترکان شنیدند گفتار اوی
✦
سراسر سوی رزم کردند روی
#53
بشد تیز با لشکر سوریان
✦
بدان سود جستن سرآمد زیان
#54
چو روشن زمانه بران گونه دید
✦
ازانجا سوی شهر توران کشید
#55
دلش خسته و کشته لشکر دو بهر
✦
همی نوش جست از جهان یافت زهر
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.