بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران

#1

غمی بد دل شاه هاماوران

✦

ز هرگونه‌ای چاره جست اندران

#2

چو یک هفته بگذشت هشتم پگاه

✦

فرستاده آمد به نزدیک شاه

#3

که گر شاه بیند که مهمان خویش

✦

بیاید خرامان به ایوان خویش

#4

شود شهر هاماوران ارجمند

✦

چو بینند رخشنده‌گاه بلند

#5

بدین‌گونه با او همی چاره جست

✦

نهان بند او بود رایش درست

#6

مگر شهر و دختر بماند بدوی

✦

نباشدش بر سر یکی باژجوی

#7

بدانست سودابه رای پدر

✦

که با سور پرخاش دارد به سر

#8

به کاووس کی گفت کاین رای نیست

✦

ترا خود به هاماوران جای نیست

#9

ترا بی‌بهانه به چنگ آورند

✦

نباید که با سور جنگ آورند

#10

ز بهر منست این همه گفت‌وگوی

✦

ترا زین شدن انده آید به‌روی

#11

ز سودابه گفتار باور نکرد

✦

نیامدش زیشان کسی را بمرد

#12

بشد با دلیران و کندآوران

✦

به مهمانی شاه هاماوران

#13

یکی شهر بد شاه را شاهه نام

✦

همه از در جشن و سور و خرام

#14

بدان شهر بودش سرای و نشست

✦

همه شهر سرتاسر آذین ببست

#15

چو در شاهه شد شاه گردن‌فراز

✦

همه شهر بردند پیشش نماز

#16

همه گوهر و زعفران ریختند

✦

به دینار و عنبر برآمیختند

#17

به شهر اندر آوای رود و سرود

✦

به هم برکشیدند چون تار و پود

#18

چو دیدش سپهدار هاماوران

✦

پیاده شدش پیش با مهتران

#19

ز ایوان سالار تا پیش در

✦

همه در و یاقوت بارید و زر

#20

به زرین طبق‌ها فروریختند

✦

به سر مشک و عنبر همی بیختند

#21

به کاخ اندرون تخت زرین نهاد

✦

نشست از بر تخت کاووس شاد

#22

همی بود یک هفته با می به دست

✦

خوش و خرم آمدش جای نشست

#23

شب و روز بر پیش چون کهتران

✦

میان بسته بد شاه هاماوران

#24

ببسته همه لشکرش را میان

✦

پرستنده بر پیش ایرانیان

#25

بدین‌گونه تا یکسر ایمن شدند

✦

ز چون و چرا و نهیب و گزند

#26

همه گفته بودند و آراسته

✦

سگالیده از جای برخاسته

#27

ز بربر برین‌گونه آگه شدند

✦

سگالش چنین بود همره شدند

#28

شبی بانگ بوق آمد و تاختن

✦

کسی را نبد آرزو ساختن

#29

ز بربرستان چون بیامد سپاه

✦

به هاماوران شاددل گشت شاه

#30

گرفتند ناگاه کاووس را

✦

چو گودرز و چون گیو و چون طوس را

#31

چو گوید درین مردم پیش‌بین

✦

چه دانی تو ای کاردان اندرین

#32

چو پیوستهٔ خون نباشد کسی

✦

نباید برو بودن ایمن بسی

#33

بود نیز پیوسته خونی که مهر

✦

ببرد ز تو تا بگرددت چهر

#34

چو مهر کسی را بخواهی ستود

✦

بباید به سود و زیان آزمود

#35

پسر گر به جاه از تو برتر شود

✦

هم از رشک مهر تو لاغر شود

#36

چنین است گیهان ناپاک رای

✦

به هر باد خیره بجنبد ز جای

#37

چو کاووس بر خیرگی بسته شد

✦

به هاماوران رای پیوسته شد

#38

یکی کوه بودش سر اندر سحاب

✦

برآوردهٔ ایزد از قعر آب

#39

یکی دژ برآورده از کوهسار

✦

تو گفتی سپهرستش اندر کنار

#40

بدان دژ فرستاد کاووس را

✦

همان گیو و گودرز و هم طوس را

#41

همان مهتران دگر را به بند

✦

ابا شاه کاووس در دژ فگند

#42

ز گردان نگهبان دژ شد هزار

✦

همه نامداران خنجر‌گذار

#43

سراپردهٔ او به تاراج داد

✦

به پرمایگان بدره و تاج داد

#44

برفتند پوشیده رویان دو خیل

✦

عماری یکی درمیانش جلیل

#45

که سودابه را باز جای آورند

✦

سراپرده را زیر پای آورند

#46

چو سودابه پوشیدگان را بدید

✦

ز بر جامهٔ خسروی بردرید

#47

به مشکین کمند اندرآویخت چنگ

✦

به فندق گلان را به خون داد رنگ

#48

بدیشان چنین گفت کاین کارکرد

✦

ستوده ندارند مردان مرد

#49

چرا روز جنگش نکردند بند

✦

که جامه‌اش زره بود و تختش سمند

#50

سپهدار چون گیو و گودرز و طوس

✦

بدرید دلتان ز آوای کوس

#51

همی تخت زرین کمینگه کنید

✦

ز پیوستگی دست کوته کنید

#52

فرستادگان را سگان کرد نام

✦

همی ریخت خونابه بر گل مدام

#53

جدایی نخواهم ز کاووس گفت

✦

وگرچه لحد باشد او را نهفت

#54

چو کاووس را بند باید کشید

✦

مرا بی‌گنه سر بباید برید

#55

بگفتند گفتار او با پدر

✦

پر از کین شدش سر پر از خون جگر

#56

به حصنش فرستاد نزدیک شوی

✦

جگر خسته از غم به خون شسته روی

#57

نشستن به یک خانه با شهریار

✦

پرستنده او بود و هم غمگسار

#58

چو بسته شد آن شاه دیهیم‌جوی

✦

سپاهش به ایران نهادند روی

#59

پراگنده شد در جهان آگهی

✦

که گم شد ز پالیز سرو سهی

#60

چو بر تخت زرین ندیدند شاه

✦

بجستن گرفتند هر کس کلاه

#61

ز ترکان و از دشت نیزه‌وران

✦

ز هر سو بیامد سپاهی گران

#62

گران لشکری ساخت افراسیاب

✦

برآمد سر از خورد و آرام و خواب

#63

از ایران برآمد ز هر سو خروش

✦

شد آرام گیتی پر از جنگ‌وجوش

#64

برآشفت افراسیاب آن زمان

✦

برآویخت با لشکر تازیان

#65

به جنگ اندرون بود لشکر سه ماه

✦

بدادند سرها ز بهر کلاه

#66

چنین است رسم سرای سپنج

✦

گهی ناز و نوش و گهی درد و رنج

#67

سرانجام نیک و بدش بگذرد

✦

شکارست مرگش همی بشکرد

#68

شکست آمد از ترک بر تازیان

✦

ز بهر فزونی سرآمد زیان

#69

سپاه اندر ایران پراگنده شد

✦

زن و مرد و کودک همه بنده شد

#70

همه در گرفتند ز ایران پناه

✦

به ایرانیان گشت گیتی سیاه

#71

دو بهره سوی زاولستان شدند

✦

به خواهش بر پور دستان شدند

#72

که ما را ز بدها تو باشی پناه

✦

چو گم شد سر تاج کاووس شاه

#73

دریغ‌ست ایران که ویران شود

✦

کنام پلنگان و شیران شود

#74

همه جای جنگی سواران بدی

✦

نشستنگه شهریاران بدی

#75

کنون جای سختی و رنج و بلاست

✦

نشستنگه تیزچنگ اژدهاست

#76

کسی کز پلنگان بخوردست شیر

✦

بدین رنج ما را بود دستگیر

#77

کنون چاره‌ای باید انداختن

✦

دل خویش ازین رنج پرداختن

#78

ببارید رستم ز چشم آب زرد

✦

دلش گشت پرخون و جان پر ز درد

#79

چنین داد پاسخ که من با سپاه

✦

میان بسته‌ام جنگ را کینه خواه

#80

چو یابم ز کاووس شاه آگهی

✦

کنم شهر ایران ز ترکان تهی

#81

پس آگاهی آمد ز کاووس شاه

✦

ز بند کمین‌گاه و کار سپاه

#82

سپه را یکایک ز کابل بخواند

✦

میان بسته بر جنگ و لشکر براند

رزم کاووس با شاه هاماوران

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما