بخش ۱۰ - سور رستم در نوند، شکار هفت یل در دشت توران و آماده‌سازی افراسیاب برای حملهٔ ناگهانی

#1

چه گفت آن سراینده مرد دلیر

✦

که ناگه برآویخت با نره شیر

#2

که گر نام مردی بجویی همی

✦

رخ تیغ هندی بشویی همی

#3

ز بدها نبایدت پرهیز کرد

✦

که پیش آیدت روز ننگ و نبرد

#4

زمانه چو آمد بتنگی فراز

✦

هم از تو نگردد به پرهیز باز

#5

چو همره کنی جنگ را با خرد

✦

دلیرت ز جنگ‌آوران نشمرد

#6

خرد را و دین را رهی دیگرست

✦

سخنهای نیکو به بند اندرست

#7

کنون از ره رستم جنگجوی

✦

یکی داستانست با رنگ و بوی

#8

شنیدم که روزی گو پیلتن

✦

یکی سور کرد از در انجمن

#9

به جایی کجا نام او بد نوند

✦

بدو اندرون کاخهای بلند

#10

کجا آذر تیز برزین کنون

✦

بدانجا فروزد همی رهنمون

#11

بزرگان ایران بدان بزمگاه

✦

شدند انجمن نامور یک سپاه

#12

چو طوس و چو گودرز کشوادگان

✦

چو بهرام و چون گیو آزادگان

#13

چو گرگین و چون زنگهٔ شاوران

✦

چو گستهم و خراد جنگ‌آوران

#14

چو برزین گردنکش تیغ زن

✦

گرازه کجا بد سر انجمن

#15

ابا هر یک از مهتران مرد چند

✦

یکی لشکری نامدار ارجمند

#16

نیاسود لشکر زمانی ز کار

✦

ز چوگان و تیر و نبید و شکار

#17

به مستی چنین گفت یک روز گیو

✦

به رستم که ای نامبردار نیو

#18

گر ایدون که رای شکار آیدت

✦

چو یوز دونده به کار آیدت

#19

به نخچیرگاه رد افراسیاب

✦

بپوشیم تابان رخ آفتاب

#20

ز گرد سواران و از یوز و باز

✦

بگیریم آرام روز دراز

#21

به گور تگاور کمند افگنیم

✦

به شمشیر بر شیر بند افگنیم

#22

بدان دشت توران شکاری کنیم

✦

که اندر جهان یادگاری کنیم

#23

بدو گفت رستم که بی‌کام تو

✦

مبادا گذر تا سرانجام تو

#24

سحرگه بدان دشت توران شویم

✦

ز نخچیر و از تاختن نغنویم

#25

ببودند یکسر برین هم سخن

✦

کسی رای دیگر نیفگند بن

#26

سحرگه چو از خواب برخاستند

✦

بران آرزو رفتن آراستند

#27

برفتند با باز و شاهین و مهد

✦

گرازنده و شاد تا رود شهد

#28

به نخچیرگاه رد افراسیاب

✦

ز یک دست ریگ و ز یک دست آب

#29

دگر سو سرخس و بیابانش پیش

✦

گله گشته بر دشت آهو و میش

#30

همه دشت پر خرگه و خیمه گشت

✦

از انبوه آهو سراسیمه گشت

#31

ز درنده شیران زمین شد تهی

✦

به پرنده مرغان رسید آگهی

#32

تلی هر سویی مرغ و نخجیر بود

✦

اگر کشته گر خستهٔ تیر بود

#33

ز خنده نیاسود لب یک زمان

✦

ببودند روشن دل و شادمان

#34

به یک هفته زین‌گونه با می بدست

✦

گهی تاختن گه نشاط نشست

#35

بهشتم تهمتن بیامد پگاه

✦

یکی رای شایسته زد با سپاه

#36

چنین گفت رستم بدان سرکشان

✦

بدان گرزداران مردم‌کشان

#37

که از ما به افراسیاب این زمان

✦

همانا رسید آگهی بی‌گمان

#38

یکی چاره سازد بیاید بجنگ

✦

کند دشت نخچیر بر یوز تنگ

#39

بباید طلایه به ره بر یکی

✦

که چون آگهی یابد او اندکی

#40

بیاید دهد آگهی از سپاه

✦

نباید که گیرد بداندیش راه

#41

گرازه به زه بر نهاده کمان

✦

بیامد بران کار بسته میان

#42

سپه را که چون او نگهدار بود

✦

همه چارهٔ دشمنان خوار بود

#43

به نخچیر و خوردن نهادند روی

✦

نکردند کس یاد پرخاشجوی

#44

پس آگاهی آمد به افراسیاب

✦

ازیشان شب تیره هنگام خواب

#45

ز لشکر جهان‌دیدگان را بخواند

✦

ز رستم بسی داستانها براند

#46

وزان هفت گرد سوار دلیر

✦

که بودند هر یک به کردار شیر

#47

که ما را بباید کنون ساختن

✦

بناگاه بردن یکی تاختن

#48

گراین هفت یل را بچنگ آوریم

✦

جهان پیش کاووس تنگ آوریم

#49

بکردار نخچیر باید شدن

✦

بناگاه لشکر برایشان زدن

#50

گزین کرد شمشیر زن سی‌هزار

✦

همه رزمجو از در کارزار

#51

چنین گفت با نامداران جنگ

✦

که ما را کنون نیست جای درنگ

#52

به راه بیابان برون تاختند

✦

همه جنگ را گردن افراختند

#53

ز هر سو فرستاد بی‌مر سپاه

✦

بدان سرکشان تا بگیرند راه

#54

گرازه چو گرد سپه را بدید

✦

بیامد سپه را همه بنگرید

#55

بدید آنک شد روی گیتی سیاه

✦

درفش سپهدار توران سپاه

#56

ازانجا چو باد دمان گشت باز

✦

تو گفتی به زخم اندر آمد گراز

#57

بیامد دمان تا به نخچیرگاه

✦

تهمتن همی خورد می با سپاه

#58

چنین گفت با رستم شیرمرد

✦

که برخیز و از خرمی بازگرد

#59

که چندان سپاهست کاندازه نیست

✦

ز لشکر بلندی و پستی یکیست

#60

درفش جفاپیشه افراسیاب

✦

همی تابد از گرد چون آفتاب

#61

چو بشنید رستم بخندید سخت

✦

بدو گفت با ماست پیروز بخت

#62

تو از شاه ترکان چه ترسی چنین

✦

ز گرد سواران توران زمین

#63

سپاهش فزون نیست از صدهزار

✦

عنان پیچ و برگستوان‌ور سوار

#64

بدین دشت کین بر گر از ما یکی‌ست

✦

همی جنگ ترکان بچشم اندکی‌ست

#65

شده هفت گرد سوار انجمن

✦

چنین نامبردار و شمشیرزن

#66

یکی باشد از ما وزیشان هزار

✦

سپه چند باید ز ترکان شمار

#67

برین دشت اگر ویژه تنها منم

✦

که بر پشت گلرنگ در جوشنم

#68

چنو کینه خواهی بیاید مرا

✦

از ایران سپاهی نباید مرا

#69

تو ای می‌گسار از می بابلی

✦

بپیمای تا سر یکی بلبلی

#70

بپیمود می ساقی و داد زود

✦

تهمتن شد از دادنش شاد زود

#71

به کف بر نهاد آن درخشنده جام

✦

نخستین ز کاووس کی برد نام

#72

که شاه زمانه مرا یاد باد

✦

همیشه بروبومش آباد باد

#73

ازان پس تهمتن زمین داد بوس

✦

چنین گفت کاین باده بر یاد طوس

#74

سران جهاندار برخاستند

✦

ابا پهلوان خواهش آراستند

#75

که ما را بدین جام می جای نیست

✦

به می با تو ابلیس را پای نیست

#76

می و گرز یک زخم و میدان جنگ

✦

جز از تو کسی را نیامد به چنگ

#77

می بابلی سرخ در جام زرد

✦

تهمتن بروی زواره بخورد

#78

زواره چو بلبل به کف برنهاد

✦

هم از شاه کاووس کی کرد یاد

#79

بخورد و ببوسید روی زمین

✦

تهمتن برو برگرفت آفرین

#80

که جام برادر برادر خورد

✦

هژبر آنک او جام می بشکرد

رزم کاووس با شاه هاماوران

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما