چون خبر کور کردن چشمان جهان‌بین هرمز شاه و برتخت‌نشستن فرزندش خسروپرویز به گوش بهرام چوبین رسید، پهلوان مدعی از اندیشه دگرگونی روزگار شگفت‌زده و اندوهگین گشت. بهرام بی‌درنگ فرمان داد تا کوس‌های جنگی را برپشت پیلان بربندند و درفش کین‌خواهی را بر هامون برافرازند. او لشکری آراست گران‌سنگ همچون کوهی روان و شتابان و بی‌پروا سوی نهروان راند.
خسروپرویز چون از تاختن شتابان بهرام و تیزبازاری او آگاه شد، غم بر دلش سایه افکند. شاه جوان رازداران و کارآگاهانی باریک‌بین را روانه ساخت تا از آشکار و نهان سپاه بهرام و رفتار او در میان لشکریانش آگاهی یابند. خسرو به آنان سپرد تا بکارایند که آیا لشکر بهرام در نبرد با او یک‌پارچه‌اند یا ترسی در دل دارند، و نیز بهرام خود در میان قلبگاه می‌ایستد یا در میان لشکریان گشت می‌زند، آیین باریابی او چون شاهان است یا پهلوانان، و آیا رای شکار دارد یا نه.
کارآگاهان پرده‌نشین به نهان رفتند و با دیده باریک‌بین خویش لشکریان و رفتار بهرام را زیر نظر گرفتند. چون بازآمدند به خسرو گزارش دادند که تمام سپاه بهرام—از نامداران کهنسال تا جوانان—همه بر یک سخن و گوش به فرمان اویند. بهرام در هنگام حرکت، زمانگاهی در میان سپاه، گاه در میمنه و میسره و زمانی در میان بنه می‌گردد؛ رازهای رزم را تنها با خاصان خویش درمیان می‌گذارد و محتاج بیگانگان نیست. او همچون شاهان بار می‌دهد و در دشت و درمنه به شکار می‌پردازد و هرگاه از رزم و تدبیر آراستن لشکر فارغ شود، همواره دفتر «کلیله و دمنه» را می‌خواند و از خرد و تدبیر دادمندان توشه می‌جوید.
خسروپرویز چون این گزارش بگواهد، رو به بزرگان و سپهداران دادگر، بندوی و گستهم و گردوی و شاپور و اندیان و رادمان سپهسالار ارمنیان کرد و گفت: «ما با نبردی سخت و رنجی دراز روبرو شده‌ایم. بهرام پهلوانی است که چون بر دشمن اسپ انگیزد، دل اژدها را در دریا می‌درد؛ آیین شهریاری را از پادشاهان آموخته و رای‌زنی چون دفتر کلیله و دمنه دارد که هیچ دبیری به هوشمندی آن نیست.»
آنگاه خسرو از بزرگان و موبدان راه چاره جست. موبد داناددل پاسخ داد که گشت روزگار خرد را بر چهار بخش تقسیم کرده است: نیمی از آن فرّه و توشه شهریاران است، بخشی بهره پارسایان و بخشی ویژه بندگان و پرستندگان پادشاه، و پاره‌ای خردک که نصیب دهقانان دانا گشته است؛ و هرگز خرد با ناسپاسان و ناپارسایان انباز نخواهد بود. خسرو سخن موبد را گوهری گرانبها خواند اما اندیشه خویش را آشکار ساخت: «مرا در دل اندیشه‌ای دیگر است. چون دو لشکر برابر شوند و نیزه‌ها در هم آویزند، مرا ننگ نخواهد بود که از قلبگاه خویش بی‌سپاه و تنها به پیشواز بهرام روم. او را به آواز بلند بخوانم، روی خویش به آشتی بنمایم و او را بستایم. اگر سخن حق و آشتی پذیرفت، بر آستان ما گرامی‌ترین خواهد بود؛ و اگر نبرد خواست، آنگاه آماده کارزار خواهیم شد.»
بزرگان و پهلوانان یک‌صدا بر هوشمندی و والامندی شاه آفرین خواندند و او را شهریار دادگر زمین نامیدند. خسروپرویز فرمان داد تا سپاه از بغداد بیرون رود و سراپرده‌های نو در هامون برپا گردد. چون شب تیره پرده بر خورشید افکند و خنجر روز پنهان گشت، طلایه‌داران دو سپاه به پاسداری نشستند. با دمیدن سپیده دم و طنین کوس، خسرو با همراهی گستهم و بندوی به سوی چشمه نهروان راند تا تقدیر را بر پیشانی دشت بهرام و خسرو رقم زند.