🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی بهرام گور

❖
54 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱ - بر تخت نشستن بهرام گور، بیعت ایرانیان و خطبه‌های نه‌روزه و نامه به مهتران
چون بهرام گور بر تخت کیانی جای گرفت و تاج پرگوهر بر سر نهاد، اختر بهرام و خورشید رخشان بر او آفرین خواندند. شهریار جوان نخست دست نیایش به درگاه دادار بی‌همتا برداشت؛ خدایی که پروردگار پیروزی، برتری، داد و رای است و پایداری گیتی از نیروی اوست. بهرام سپاس ایزد به‌جای آورد که فرّ پادشاهی و تاج‌وتخت را به او ارزانی داشته، و از بزرگان و پهلوانان خواست تا مهر پیمان الهی را در دل تازه دارند. ایرانیان یک‌صدا به بندگی او گردن نهادند، آفرین‌ها گفتند و گوهرهای فراوان بر سرش افشاندند.

در روزهای پیاپی، شاه خطبه‌هایی بی‌نظیر برخواند؛ در روز دوم بر باره کیانی نشست و یاد ایزد را در دل‌ها زنده کرد. در روز سوم از رستاخیز، بهشت و دوزخ، و لزوم خردورزی سخن گفت. روز چهارم تاج عاج بر سر گذارد و سوگند یاد کرد که تا گنج‌هایش مایه شادمانی مردم نگردد، خود شادمان نشود و آز و تیمار جهان سپنج را از دل بزداید. روز پنجم بر دادگری دست فشرد و نیکی کاشتن را راه بهشت خواند. روز ششم بر پشتیبانی از زیردستان و بیم دادن بداندیشان پای فشرد. روز هفتم اعلام داشت با گردن‌کشان سخت‌گیرتر از پدرش یزدگرد خواهد بود، اما مطیعان را در سایه مهر خواهد داشت.

در روز هشتم، بهرام دبیر خردمند خویش، جوانوی، را فراخواند تا نامه‌ای دادگرانه به تمام مهتران و مرزبانان جهان بنگارد. در این نامه، شاه آیین خود را بر پایه دادگری طهمورث، راستی و کیش زرتشت پیامبر استوار ساخت؛ حق مالکیت و امنیت خانواده‌ها را تضمین نمود، اندوزش اندوهبار زر در گنجینه‌ها را ناپسند شمرد و نوید داد که داد را بر سرتاسر گیتی خواهد گسترد. سپس موبدان و سوارکاران هوشمند، نامه‌های ممهور به مهر شاهی را به چهار گوشه جهان بردند.
#1
چو بر تخت بنشست بهرام گور
✦
برو آفرین کرد بهرام و هور
#2
پرستش گرفت آفریننده را
✦
جهاندار و بیدار و بیننده را
#3
خداوند پیروزی و برتری
✦
خداوند افزونی و کمتری
#4
خداوند داد و خداوند رای
✦
کزویست گیتی سراسر به پای
#5
ازان پس چنین گفت کاین تاج و تخت
✦
ازو یافتم که‌آفریده‌ست بخت
#6
بدو هستم امید و هم زو هراس
✦
وزو دارم از نیکوی‌ها سپاس
#7
شما هم بدو نیز نازش کنید
✦
بکوشید تا عهد او نشکنید
#8
زبان برگشادند ایرانیان
✦
که بستیم ما بندگی را میان
#9
که این تاج بر شاه فرخنده باد
✦
همیشه دل و بخت او زنده باد
#10
وزان پس همه آفرین خواندند
✦
همه بر سرش گوهر افشاندند
#11
چنین گفت بهرام کای سرکشان
✦
ز نیک و بد روز دیده نشان
#12
همه بندگانیم و ایزد یکی‌ست
✦
پرستش جز او را سزاوار نیست
#13
ز بدْروز بی‌بیم داریمتان
✦
به بدخواه حاجت نیاریمتان
#14
بگفت این و از پیش برخاستند
✦
برو آفرین نو آراستند
#15
شب تیره بودند با گفت‌وگوی
✦
چو خورشید بر چرخ بنمود روی
#16
به آرام بنشست بر گاه شاه
✦
برفتند ایرانیان بارخواه
#17
چنین گفت بهرام با مهتران
✦
که این نیکنامان و نیک‌اختران
#18
به یزدان گراییم و رامش کنیم
✦
بتازیم و دل زین جهان برکنیم
#19
بگفت این و اسپ کیان خواستند
✦
کیی بارگاهش بیاراستند
#20
سه دیگر چو بنشست بر تخت گفت
✦
که رسم پرستش نباید نهفت
#21
به هستی یزدان گوایی دهیم
✦
روان را بدین آشنایی دهیم
#22
بهشت‌ست و هم دوزخ و رستخیز
✦
ز نیک و ز بد نیست راه گریز
#23
کسی کاو نگرود به روز شمار
✦
مر او را تو با‌دین و دانا مدار
#24
به روز چهارم چو بر تخت عاج
✦
بسر بر نهاد آن پسندیده تاج
#25
چنین گفت کز گنج من یک زمان
✦
نیم شاد کز مردم شادمان
#26
نیم خواستار سرای سپنج
✦
نه از بازگشتن به تیمار و رنج
#27
که آنست جاوید و این ره‌گذار
✦
تو از آز پرهیز و انده مدار
#28
به پنجم چنین گفت کز رنج کس
✦
نیم شاد تا باشدم دست‌رس
#29
به کوشش بجوییم خرم بهشت
✦
خنک آنک جز تخم نیکی نکشت
#30
ششم گفت بر مردم زیردست
✦
مبادا که هرگز بجویم شکست
#31
جهان را ز دشمن تن‌آسان کنیم
✦
بداندیشگان را هراسان کنیم
#32
به هفتم چو بنشست گفت ای مهان
✦
خردمند و بیدار و دیده جهان
#33
چو با مردم زفت زفتی کنیم
✦
همی با خردمند جفتی کنیم
#34
هرانکس که با ما نسازند گرم
✦
بدی بیش ازان بیند او کز پدرم
#35
هرانکس که فرمان ما برگزید
✦
غم و درد و رنجش نباید کشید
#36
به هشتم چو بنشست فرمود شاه
✦
جوانوی را خواندن از بارگاه
#37
بدو گفت نزدیک هر مهتری
✦
به هر نامداری و هر کشوری
#38
یکی نامه بنویس با مهر و داد
✦
که بهرام بنشست بر تخت شاد
#39
خداوند بخشایش و راستی
✦
گریزنده از کژی و کاستی
#40
که با فر و برز‌ست و با مهر و داد
✦
نگیرد جز از پاک دادار یاد
#41
پذیرفتم آن را که فرمان برد
✦
گناه آن سگالد که درمان برد؟
#42
نشستم برین تخت فرخ پدر
✦
بر آیین طهمورث دادگر
#43
به داد از نیاکان فزونی کنم
✦
شما را به دین رهنمونی کنم
#44
جز از راستی نیست با هرکسی
✦
اگر چند ازو کژی آید بسی
#45
بر آن دین زردشت پیغمبرم
✦
زِ راه نیاکان خود نگذرم
#46
نُهُم گفت: زردشتِ پیشین بَر وی
✦
بِراهیم پیغمبر راست‌گوی
#47
همه پادشاهید بر چیز خویش
✦
نگهبان مرز و نگهبان کیش
#48
به فرزند و زن نیز هم پادشا
✦
خنک مردم زیرک و پارسا
#49
نخواهیم آگندن زر به گنج
✦
که از گنج درویش ماند به رنج
#50
گر ایزد مرا زندگانی دهد
✦
برین اختران کامرانی دهد
#51
یکی رامشی نامه خوانید نیز
✦
کزان جاودان ارج یابید و چیز
#52
ز ما بر همه پادشاهی درود
✦
به ویژه که مهرش بود تار و پود
#53
نهادند بر نامه‌ها بر نگین
✦
فرستادگان خواست با آفرین
#54
برفتند با نامه‌ها موبدان
✦
سواران بینا‌دل و بخردان

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: