🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی شاپور ذوالاکتاف

❖
36 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۲ - تاختن شاپور به مرز روم، گرفتاری قیصر، کین‌خواهی یانس و گریز او، کشتار رومیان و سوختن صلیب
چون شاپور شاه بر اریکه شهریاری مستقر گشت، دیوان و عرض‌گاه برافراشت و گنج‌های کهن را گشود تا مستمری سپاهیان را بپردازد. لشکری گران، با دلهایی آکنده از کینه‌های دیرین و سری پر از غرور، گوش به فرمان شهریار نهادند. شاه ایران به سوی مرزهای روم راند و هرآنچه در مسیر بود به تیغ و آتش سپرد؛ خانه‌ها سوخته شد و دود ستم رومیان به آسمان برآمد.

در تاری شب، هنگامی که دو سپاه در هم آمیختند، دستِ تقدیر چنان چرخید که قیصر نامدار روم در صف کارزار به بند رزم‌آوران شاپور افتاد. با انتشار خبر گرفتاری قیصر، شیون و زاری بر سرتاسر خاک روم سایه افکند و مردم رنج‌دیده، قیصر ناجوانمرد را مسبب این ادبار و کین‌خواهی شاه ایران دانستند.

در این میان، قیصر برادری داشت جوان و بخشودنده به نام یانس. مادرش که از داغِ همسر و گرفتاری پسر بزرگترش سوگوار بود، درم و گنج بپاشید و یانس را به جنبش درآورد تا کین برادر بستاند. یانس نیز کوس جنگ بکوفت، صلیب بزرگ و مقدس رومیان را پیش سپاه آورد و با لشکری مهیب به دادخواهی برآمد.

دو سپاه بر دشت نبرد به هم رسیدند؛ لشکری که یک سویش به کوهستان و سوی دیگرش به آب خروشان راه داشت. با برافروختن گرد نبرد و تاریک شدن دیده از تیرگی تیرها و اسبان، پیکاری سخت درگرفت. شاپور شاه از قلبگاه لشکر خروشید، نخبگان و مهتران سپاه را برخواند و گران‌تکین بر دشمن تاخت. با حمله شاهنشاه، زمین به لرزه درآمد و یانس دانست که توان ایستادگی در برابر تیغ بران ایران را ندارد؛ پس روی برتافت و گریزان شد.

شاپور گرد به تعقیب فراریان پرداخت. پشته‌ها از کشته‌شدگان رومی ساخته شد و پاره‌های مغز بر گیاهان دشت پراکند. از صلیب‌های مقدس و دژها و پادگان‌های روم چیزی بر جای نماند و معابد و زنارهای قسیسان به آتش کشیده شد. غنایمی چنان بیکران به دست ایرانیان افتاد که لشکریان در شگفت ماندند. شاپور تمامی غنایم را میان سپاهیان بخشید و تنها گنج ویژه قیصر را به پاداش رنج‌هایی که کشیده بود، برای خویش برداشت.

ماندگان روم گرد آمدند و بر نادانی قیصر لعنت فرستادند که چگونه شوکت روم و آوازه دین مسیح را بر باد داد و سرزمین کهن خویش را هم‌سنگ ویرانه‌های قنوج ساخت.
#1
عرض‌گاه و دیوان بیاراستند
✦
کلید در گنجها خواستند
#2
سپاه انجمن شد چو روزی بداد
✦
سرش پر ز کین و دلش پر ز باد
#3
از ایران همی راند تا مرز روم
✦
هرانکس که بود اندران مرز و بوم
#4
بکشتند و خانش همی سوختند
✦
جهانی به آتش برافروختند
#5
چو آگاهی آمد ز ایران به روم
✦
که ویران شد آن مرز آباد بوم
#6
گرفتار شد قیصر نامدار
✦
شب تیره اندر صف کارزار
#7
سراسر همه روم گریان شدند
✦
وز آواز شاپور بریان شدند
#8
همی گفت هرکس که این بد که کرد
✦
مگر قیصر آن ناجوانمرد مرد
#9
ز قیصر یکی که برادرش بود
✦
پدر مرده و زنده مادرش بود
#10
جوانی کجا یانسش بود نام
✦
جهانجوی و بخشنده و شادکام
#11
شدند انجمن لشکری بر درش
✦
درم داد پرخاشجو مادرش
#12
بدو گفت کین برادر بخواه
✦
نبینی که آمد ز ایران سپاه
#13
چو بشنید یانس بجوشید و گفت
✦
که کین برادر نشاید نهفت
#14
بزد کوس و آورد بیرون صلیب
✦
صلیب بزرگ و سپاهی مهیب
#15
سپه را چو روی اندرآمد به روی
✦
بی‌آرام شد مردم کینه‌جوی
#16
رده برکشیدند و برخاست غو
✦
بیامد دوان یانس پیش رو
#17
برآمد یکی ابر و گردی سیاه
✦
کزان تیرگی دیده گم کرد راه
#18
سپه را به یک روی بر کوه بود
✦
دگر آب زانسو که انبوه بود
#19
بدین گونه تا گشت خورشید زرد
✦
ز هر سو همی خاست گرد نبرد
#20
بکشتند چندانک روی زمین
✦
شد از جوشن کشتگان آهنین
#21
چو از قلب شاپور لشکر براند
✦
چپ و راستش ویژگان را بخواند
#22
چو با مهتران گرم کرد اسپ شاه
✦
زمین گشت جنبان و پیچان سپاه
#23
سوی لشکر رومیان حمله برد
✦
بزرگش یکی بود با مرد خرد
#24
بدانست یانس که پایاب شاه
✦
ندارد گریزان بشد با سپاه
#25
پس‌اندر همی تاخت شاپور گرد
✦
به گرد از هوا روشنایی ببرد
#26
به هر جایگه بر یکی توده کرد
✦
گیاها به مغز سر آلوده کرد
#27
ازان لشکر روم چندان بکشت
✦
که یک دشت سر بود بی‌پای و پشت
#28
به هامون سپاه و چلیپا نماند
✦
به دژها صلیب و سکوبا نماند
#29
ز هر جای چندان غنیمت گرفت
✦
که لشکر همی ماند زو در شگفت
#30
ببخشید یکسر همه بر سپاه
✦
جز از گنج قیصر نبد بهر شاه
#31
کجا دیده‌بد رنج از گنج اوی
✦
نه هم گوشه بد گنج با رنج اوی
#32
همه لشکر روم گرد آمدند
✦
ز قیصر همی داستانها زدند
#33
که ما را چنو نیز مهتر مباد
✦
به روم اندرون نام قیصر مباد
#34
به روم اندرون جای مذبح نماند
✦
صلیب و مسیح و موشح نماند
#35
چو زنار قسیس شد سوخته
✦
چلیپا و مطران برافروخته
#36
کنون روم و قنوج ما را یکیست
✦
چو آواز دین مسیح اندکیست

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: