🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی شاپور ذوالاکتاف

❖
31 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - نگرستن ملکه از باروی دژ به شاپور، پیام شبانهٔ دایه و پیمان مهر و وصلت
چون سپیده دمید و روشنی بر تیرگی شامگاه چیره شد، شاپور زوالاکتاف، شهریار جوان و کینه‌خواه ایران، جامه رزم پوشید و بر بارهٔ خویش برنشست. جوشن سیاه خسروی بر تن داشت و درفش سیاه شاهنشاهی بر فراز سرش در اهتزاز بود، و با کمانی در دست، خروشان بر گرد دژ محاصره‌شده می‌گشت. در آن هنگام، ملکه، دختر زیباروی طایر غسانی، از فراز باروی دژ نگریست. چون چهرهٔ تابناک و قامت سروآسای شاپور و سرآمدان سپاه ایران را دید، دل از کف داد؛ چهره‌اش چون گل طبرخون سرخ شد و آرام و خواب از نهادش رخت بربست.

ملکه با دلی آکنده از مهر و عشق شاپور، به نزد دایهٔ فرزانه خویش رفت و راز دل بگشود. او شاپور را خورشید جهان خویش خواند و گفت که گوهر و نژادش از سوی مادر به نرسی شاهنشاه ایران می‌رسد و او را با دشمنی‌ها و کینه‌توزی‌های پدرش طایر هیچ پیوندی نیست. ملکه از دایه خواست تا شبانه و در نهان به لشکرگاه ایران رود و به شاپور پیام دهد که اگر او را به همسری خویش برگزیند، کلید دژ ناگشودنی را به دست او خواهد سپرد.

چون پردهٔ تاریک شب بر گیتی فروافتاد و ستارگان چون سیصد هزار شمع آویخته بر باروی آسمان درخشیدند، دایه با تنی لرزان و دلی پر بیم از خشم طایر، راه لشکرگاه شاپور را در پیش گرفت. با رسیدن به پرده‌سرای شاهی، دایه پرده‌دار هوشیار را به پاداش تاج و انگشتری نوید داد و به حضور شهریار بار یافت. دایه بر آستان شاه خسروانی زمین بوسید و پیام عاشقانه و پیمان‌نامهٔ ملکه را بازگفت.

شاپور از شنیدن این پیام سخت شادمان گشت؛ خنده‌ای بر لب آورد و هزار دینار زر، دو دستبند، طوقی گرانبها، انگشتری و جامه‌های دیبای چینی و بربری به دایه بخشید. سپس سوگندی سخت و مقدس به خورشید و ماه، به زنار و زردشت و تاج شهریاری و به فرمان یزدان یاد کرد که هرگز بدی به ملکه نرساند، او را بانوی تخت و کلاه خویش سازد و تا زنده است از آغوش او جدا نشود.

دایه شادمان و سبک‌بال از پرده‌سرا بیرون آمد و شتابان به سوی دژ دوید. او مژدهٔ این پیمان خجسته را به سرو سیمین‌بر رسانید و گفت که خورشیدِ شاهنشاهی جفتِ ناهیدِ زیبایی گشته است، و توصیف زیبایی، شکوه و قامت دلربای شاپور را بر آن ماهِ تابنده بازگفت.
#1
به شبگیر شاپور یل برنشست
✦
همی رفت جوشان کمانی به دست
#2
سیه جوشن خسروی در برش
✦
درفشان درفش سیه بر سرش
#3
ز دیوار دژ مالکه بنگرید
✦
درفش و سر نامداران بدید
#4
چو گل رنگ رخسار و چون مشک موی
✦
به رنگ طبرخون گل مشک بوی
#5
بشد خواب و آرام زان خوب چهر
✦
بر دایه شد با دلی پر ز مهر
#6
بدو گفت کین شاه خورشیدفش
✦
که ایدر بیامد چنین کینه‌کش
#7
بزرگی او چون نهان منست
✦
جهان خوانمش کو جهان منست
#8
پیامی ز من نزد شاپور بر
✦
به رزم آمدست او ز من سور بر
#9
بگویش که با تو ز یک گوهرم
✦
هم از تخم نرسی کنداورم
#10
همان نیز با کین نه هم گوشه‌ام
✦
که خویش توام دختر نوشه‌ام
#11
مرا گر بخواهی حصار آن تست
✦
چو ایوان بیابی نگار آن تست
#12
برین کار با دایه پیمان کنی
✦
زبان در بزرگی گروگان کنی
#13
بدو دایه گفت آنچ فرمان دهی
✦
بگویم بیارمت زو آگهی
#14
چو شب در زمین پادشاهی گرفت
✦
ز دریا به دریا سپاهی گرفت
#15
زمین تیره‌گون کوه چون نیل شد
✦
ستاره به کردار قندیل شد
#16
تو گویی که شمعست سیصدهزار
✦
بیاویخته ز آسمان حصار
#17
بشد دایه لرزان پر از ترس و بیم
✦
ز طایر همی شد دلش بدو نیم
#18
چو آمد به نزدیک پرده‌سرای
✦
خرامید نزدیک آن پاک‌رای
#19
بدو گفت اگر نزد شاهم بری
✦
بیابی ز من تاج و انگشتری
#20
هشیوار سالار بارش ببرد
✦
ز دهلیز پرده بر شاه گرد
#21
بیامد زمین را به مژگان برفت
✦
سخن هرچ بشنید با شاه گفت
#22
ز گفتار او شاد شد شهریار
✦
بخندید و دینار دادش هزار
#23
دو یاره یکی طوق و انگشتری
✦
ز دیبای چینی و از بربری
#24
چنین داد پاسخ که با ماه روی
✦
به خوبی سخنها فراوان بگوی
#25
بگویش که گفت او به خورشید و ماه
✦
به زنار و زردشت و فرخ کلاه
#26
که هر چیز کز من بخواهی همی
✦
گر از پادشاهی بکاهی همی
#27
ز من هیچ بد نشنود گوش تو
✦
نجویم جدایی ز آغوش تو
#28
خریدارم او را به تخت و کلاه
✦
به فرمان یزدان و گنج و سپاه
#29
چو بشنید پاسخ هم اندر زمان
✦
ز پرده بیامد بر دژ دوان
#30
شنیده بران سرو سیمین بگفت
✦
که خورشید ناهید را گشت جفت
#31
ز بالا و دیدار شاپور شاه
✦
بگفت آنچ آمد به تابنده ماه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: