بخش ۱۶ - سپردن تاج شاپور به اردشیر جوان، پیمان پسر خردسال، اندرز داد و مرگ شاه

حکایت باستانی بخش «بخش ۱۶ - سپردن تاج شاپور به اردشیر جوان، پیمان پسر خردسال، اندرز داد و مرگ شاه» از کهن‌دیار ایران‌زمین.

ز شاپور زان‌گونه شد روزگار

✦

که در باغ با گل ندیدند خار

ز داد و ز رای و ز آهنگ اوی

✦

ز بس کوشش و جنگ و نیرنگ اوی

مر او را به هر بوم دشمن نماند

✦

بدی را به گیتی نشیمن نماند

چو نومید شد او ز چرخ بلند

✦

بشد سالیانش به هفتاد و اند

بفرمود تا پیش او شد دبیر

✦

ابا موبد موبدان اردشیر

جوانی که کهتر برادرش بود

✦

به داد و خرد بر سر افسرش بود

ورا نام بود اردشیر جوان

✦

توانا و دانا به سود و زیان

پسر بد یکی خرد شاپور نام

✦

هنوز از جهان نارسیده به کام

چنین گفت پس شاه با اردشیر

✦

که ای گرد و چابک سوار دلیر

#10

اگر با من از داد پیمان کنی

✦

زبان را به پیمان گروگان کنی

#11

که فرزند من چون به مردی رسد

✦

به گاه دلیری و گردی رسد

#12

سپاری بدو تخت و گنج و سپاه

✦

تو دستور باشی ورا نیک‌خواه

#13

من این تاج شاهی سپارم به تو

✦

همان گنج و لشکر گذارم به تو

#14

بپذرفت زو این سخن اردشیر

✦

به پیش بزرگان و پیش دبیر

#15

که چون کودک او به مردی رسد

✦

که دیهیم و تاج کیی را سزد

#16

سپارم همه پادشاهی ورا

✦

نسازم جز از نیک‌خواهی ورا

#17

چو بشنید شاپور پیش مهان

✦

بدو داد دیهیم و مهر شهان

#18

چنین گفت پس شاه با اردشیر

✦

که کار جهان بر دل آسان مگیر

#19

بدان ای برادر که بیداد شاه

✦

پی پادشاهی ندارد نگاه

#20

به آگندن گنج شادان بود

✦

به زفتی سر سرفرازان بود

#21

خنک شاه باداد و یزدان پرست

✦

کزو شاد باشد دل زیردست

#22

به داد و به بخشش فزونی کند

✦

جهان را بدین رهنمونی کند

#23

نگه دارد از دشمنان کشورش

✦

به ابر اندر آرد سر و افسرش

#24

به داد و به آرام گنج آگند

✦

به بخشش ز دل رنج بپراگند

#25

گناه از گنهکار بگذاشتن

✦

پی مردمی را نگه داشتن

#26

هرانکس که او این هنرها بجست

✦

خرد باید و حزم و رای درست

#27

بباید خرد شاه را ناگزیر

✦

هم آموزش مرد برنا و پیر

#28

دل پادشا چون گراید به مهر

✦

برو کامها تازه دارد سپهر

#29

گنهکار باشد تن زیردست

✦

مگر مردم پاک و یزدان پرست

#30

دل و مغز مردم دو شاه تنند

✦

دگر آلت تن سپاه تنند

#31

چو مغز و دل مردم آلوده گشت

✦

به نومیدی از رای پالوده گشت

#32

بدان تن سراسیمه گردد روان

✦

سپه چون زید شاه بی‌پهلوان

#33

چو روشن نباشد بپراگند

✦

تن بی‌روان را به خاک افگند

#34

چنین همچو شد شاه بیدادگر

✦

جهان زو شود زود زیر و زبر

#35

بدوبر پس از مرگ نفرین بود

✦

همان نام او شاه بی دین بود

#36

بدین دار چشم و بدان دار گوش

✦

که اویست دارنده جان و هوش

#37

هران پادشا کو جزین راه جست

✦

ز نیکیش باید دل و دست شست

#38

ز کشورش بپراگند زیردست

✦

همان از درش مرد خسروپرست

#39

نبینی که دانا چه گوید همی

✦

دلت را ز کژی بشوید همی

#40

که هر شاه کو را ستایش بود

✦

همه کارش اندر فزایش بود

#41

نکوهیده باشد جفا پیشه مرد

✦

به گرد در آزداران مگرد

#42

بدان ای برادر که از شهریار

✦

بجوید خردمند هرگونه کار

#43

یکی آنک پیروزگر باشد اوی

✦

ز دشمن نتابد گه جنگ روی

#44

دگر آنک لشکر بدارد به داد

✦

بداند فزونی مرد نژاد

#45

کسی کز در پادشاهی بود

✦

نخواهد که مهتر سپاهی بود

#46

چهارم که با زیردستان خویش

✦

همان باگهر در پرستان خویش

#47

ندارد در گنج را بسته سخت

✦

همی بارد از شاخ بار درخت

#48

بباید در پادشاهی سپاه

✦

سپاهی در گنج دارد نگاه

#49

اگر گنجت آباد داری به داد

✦

تو از گنج شاد و سپاه از تو شاد

#50

سلیحت در آرایش خویش دار

✦

سزد کت شب تیره آید به کار

#51

بس ایمن مشو بر نگهدار خویش

✦

چو ایمن شدی راست کن کار خویش

#52

سرانجام مرگ آیدت بی‌گمان

✦

اگر تیره‌ای گر چراغ جهان

#53

برادر چو بشنید چندی گریست

✦

چو اندرز بنوشت سالی بزیست

#54

برفت و بماند این سخن یادگار

✦

تو اندر جهان تخم زفتی مکار

#55

که هم یک زمان روز تو بگذرد

✦

چنین برده رنج تو دشمن خورد

#56

چو آدینه هر مزد بهمن بود

✦

برین کار فرخ نشیمن بود

#57

می لعل پیش آور ای هاشمی

✦

ز خمی که هرگز نگیرد کمی

#58

چو شست و سه شد سال شد گوش کر

✦

ز بیشی چرا جویم آیین و فر

#59

کنون داستانهای شاه اردشیر

✦

بگویم ز گفتار من یادگیر

پادشاهی شاپور ذوالاکتاف

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما