🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی شاپور ذوالاکتاف

❖
25 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱ - شهریاری پنج‌سالهٔ شهرو، فرمان پلی دیگر بر دجله و آیین تخت شاپور خردسال
چون تاج شهریاری بر گهوارهٔ شاپور خردسال نهاده شد، بزرگان و مهتران ایران‌زمین بر پادشاهی او آفرین خواندند و گوهرهای فراوان بر پایگاه شاهی افشاندند. در آن میان، موبدی خردمند، شایسته و پاک‌نهاد به نام شهرو بر کرسی زرین نشست و به نیابت از شاه خردسال، میانِ بندگی بر بست. شهرو پنج سال تمام گیتی را به دادگری و تدبیر اداره نمود، گنجینه‌ها را بر سپاهیان پاشید، ایوانِ شاهی را بیاراست و کشور را از هر گزندی پاس داشت.

چون پنج سال برآمد و شاپور خردسال قد کشید، شبی از شب‌ها شاه کوچک در کاخ تیسفون نشسته بود و شهروِ موبد در پیشگاهش حضور داشت. با غروب خورشید و گسترده شدن چادر لاژوردین شب، بانگ و خروشی سهمگین از سوی اروندرود به گوش رسید. شاپور از موبد پرسید که این غوغای پرهراس چیست؟ شهرو پاسخ داد که بازاریان و مردم شهر پس از تلاش روزانه به سوی خانه‌های خویش بازمی‌گردند، اما چون گذرگاه دجله پلی تنگ است، مردم در انبوهی و شتاب دچار بیم و هراس می‌شوند و فریادشان چون بانگ کوس جنگی برمی‌خیزد.

شاپور خردسال با شنیدن این سخن، دانایی و فرّه ایزدی خویش را آشکار ساخت و به موبدان فرمان داد که بی‌درنگ از گنجینهٔ شاهی هزینه‌ها فراهم آورند و پلی دیگر بر روی دجله بسازند؛ پلی برای رفتن و پلی برای بازگشتن، تا مردمان و سپاهیان در آسایش بروند و بیایند. موبدان از هوش و بخشندگی این شاهزادهٔ کم‌سن‌وسال شگفت‌زده و شادمان گشتند و درختِ نوپای شهریاری را بارور یافتند.

با اجرای فرمان ساخت پل دوم، دلِ مادرِ شاپور از شادی آکنده شد و آموزگاران و استادانِ پرهنر را به پیشگاه فرزندش آورد. شاپور با شتابی شگفت‌آور بر دانش‌ها و فنونِ زمانه چیره شد؛ چنان‌که در هفت‌سالگی آیین میدان و چوگان‌بازی و گوگوی را آموخت و در هشت‌سالگی، چون بهرامِ گرد، کمرِ شهریاری بست و با شکوهی بی‌نظیر بر تخت شاهیِ نیاکان خویش در اصطخر جلوس نمود.
#1
به شاهی برو آفرین خواندند
✦
همه مهتران گوهر افشاندند
#2
یکی موبدی بود شهرو به نام
✦
خردمند و شایسته و شادکام
#3
بیامد به کرسی زرین نشست
✦
میان پیش او بندگی را ببست
#4
جهان را همی داشت با داد و رای
✦
سپه را به هر نیک و بد رهنمای
#5
پراگنده گنج و سپاه ورا
✦
بیاراست ایوان و گاه ورا
#6
چنین تا برآمد برین پنج سال
✦
برافراخت آن کودک خرد یال
#7
نشسته شبی شاه در طیسفون
✦
خردمند موبد به پیش اندرون
#8
بدانگه که خورشید برگشت زرد
✦
پدید آمد آن چادر لاژورد
#9
خروش آمد از راه اروندرود
✦
به موبد چنین گفت هست این درود
#10
چنین گفت موبد بران شاه خرد
✦
که ای پاک‌دل نیک پی شاه گرد
#11
کنون مرد بازاری و چاره جوی
✦
ز کلبه سوی خانه بنهاد روی
#12
چو بر دجله بر یکدگر بگذرند
✦
چنین تنگ پل را به پی بسپرند
#13
بترسد چنین هرکس از بیم کوس
✦
چنین برخروشند چون زخم کوس
#14
چنین گفت شاپور با موبدان
✦
که ای پرهنر نامور بخردان
#15
پلی دیگر اکنون بباید زدن
✦
شدن را یکی راه باز آمدن
#16
بدان تا چنین زیردستان ما
✦
گر از لشکری در پرستان ما
#17
به رفتن نباشند زین سان به رنج
✦
درم داد باید فراوان ز گنج
#18
همه موبدان شاد گشتند سخت
✦
که سبز آمد آن نارسیده درخت
#19
یکی پل بفرمود موبد دگر
✦
به فرمان آن کودک تاجور
#20
ازو شادمان شد دل مادرش
✦
بیاورد فرهنگ جویان برش
#21
به زودی به فرهنگ جایی رسید
✦
کز آموزگاران سراندر کشید
#22
چو بر هفت شد رسم میدان نهاد
✦
هم‌آورد و هم رسم چوگان نهاد
#23
بهشتم شد آیین تخت و کلاه
✦
تو گفتی کمر بست بهرامشاه
#24
تن خویش را از در فخر کرد
✦
نشستنگه خود به اصطخر کرد
#25
بر آیین فرخ نیاکان خویش
✦
گزیده سرافراز و پاکان خویش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: