🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی شاپور ذوالاکتاف

❖
41 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - رازگشایی شاپور بر کنیزک، سوگند رازداری، رهایی از چرم خر با شیر و تدارک گریز از روم
روزگار بر این گونه گذشت و سپاهیان ایران از هم پراکنده و آشفته گشتند. در روم، شاپور شهریار ایران‌زمین در بندی گران و دردناک گرفتار بود؛ تن نازک‌میانش را درون چرم خری خفتان‌وار بسته بودند و شب و روز را در رنجی جانکاه می‌گذراند. در آن میان، کنیزکی پاک‌نهاد و خردمند از نژاد ایرانیان در کاخ قیصر خدمت می‌کرد که دیدن رنج آن والاگوهر، دلش را بریان می‌ساخت و دیدگانش را پرخون می‌کرد. روزی کنیزک نزد شاپور آمد و نالان گفت: «ای نیک‌چهر، تو کیستی که چنین بر قامت سروآسایت چنبر بلای چرم افتاده و آرام از تو ربوده است؟ راز خویش با من بگوی تا چه در دل داری.» شاپور پاسخ داد: «اگر مهر من در دل داری، نخست سوگندی استوار بخور که راز مرا با دشمنان مگویی تا جان خسته خویش و حقیقت روزگارم را بر تو آشکار کنم.» کنیزک به دادار جهان، به زنار هفتاد هیربد و ردار، به جان مسیحا و به کیش صلیب سوگند یاد کرد که راز او را پنهان دارد. آن‌گاه شاپور راز خویش بر او بگشاد و گفت: «اگر به یاری من برخیزی، تو را برتر از همه بانوان روم خواهم ساخت. چاره کار آن است که هر روز به هنگام طعام، شیر گرم نهانی بر من آوری تا این چرمِ خشکِ سخت را در شیر آغشته و نرم کنم.» کنیزک خردمند هر روز جامی از شیر را بر آتش تیز می‌گرمایید و پنهان از دیدگان رومیان بر تن شاپور می‌ریخت. دو هفته بدین سان بگذشت تا پوست خر کاملاً آغشته و نرم گشت و شاپور با تنی خونین و دردمند از آن زدان رهایی یافت. پس از رهایی، شاپور به کنیزک گفت که باید چاره گریز از این مرز شوم روم را بسازند. کنیزک نوید داد که فردا روز جشنی بزرگ در روم است و همه مردان و زنان به هامون می‌روند؛ در غیاب آنان، او دو اسب گرانمایه، تیغ، گوپال، کمان، جوشن و مغفر هندوان را مهیا خواهد ساخت. با فرورفتن خورشید در باختر و گسترده شدن چادر شب، جان شاپور سرشار از اندیشه و بیم و امیدِ فردا گشت.
#1
چنین تا برآمد برین چندگاه
✦
به ایران پراگنده گشته سپاه
#2
به روم آنک شاپور را داشتی
✦
شب و روز تنهاش نگذاشتی
#3
کنیزک نبودی ز شاپور شاد
✦
ازان کش ز ایرانیان بد نژاد
#4
شب و روز زان چرم گریان بدی
✦
دل او ز شاپور بریان بدی
#5
بدو گفت روزی که ای خوب روی
✦
چه مردی مترس ایچ با من بگوی
#6
که در چرم چو نازک اندام تو
✦
همی بگسلد خواب و آرام تو
#7
چو سروی بدی بر سرش گردماه
✦
بران ماه کرسی ز مشک سیاه
#8
کنون چنبری گشت بالای سرو
✦
تن پیل وارت به کردار غرو
#9
دل من همی بر تو بریان شود
✦
دو چشمم شب و روز گریان شود
#10
بدین سختی اندر چه جویی همی
✦
که راز تو با من نگویی همی
#11
بدو گفت شاپور کای خوب‌چهر
✦
گرت هیچ بر من بجنبید مهر
#12
به سوگند پیمانت خواهم یکی
✦
کزان نگذری جاودان اندکی
#13
نگویی به بدخواه راز مرا
✦
کنی یاد درد و گداز مرا
#14
بگویم ترا آنچ درخواستی
✦
به گفتار پیدا کنم راستی
#15
کنیزک به دادار سوگند خورد
✦
به زنار شماس هفتاد گرد
#16
به جان مسیحا و سوک صلیب
✦
به دارای ایران گشته مصیب
#17
که راز تو با کس نگویم ز بن
✦
نجویم همی بتری زین سخن
#18
همه راز شاپور با او بگفت
✦
بماند آن سخن نیک و بد در نهفت
#19
بدو گفت اکنون چو فرمان دهی
✦
بدین راز من دل گروگان دهی
#20
سر از بانوان برتر آید ترا
✦
جهان زیر پای اندر آید ترا
#21
به هنگام نان شیرگرم آوری
✦
بپوشی سخن نرم نرم‌آوری
#22
به شیر اندر آغارم این چرم خر
✦
که این چرم گردد به گیتی سمر
#23
پس از من بسی سالیان بگذرد
✦
بگوید همی هرک دارد خرد
#24
کنیزک همی خواستی شیر گرم
✦
نهانی ز هرکس به آواز نرم
#25
چو کشتی یکی جام برداشتی
✦
بر آتش همی تیز بگذاشتی
#26
به نزدیک شاپور بردی نهان
✦
نگفتی نهان با کس اندر جهان
#27
دو هفته سپهر اندرین گشته شد
✦
به فرجام چرم خر آغشته شد
#28
چو شاپور زان پوست آمد برون
✦
همه دل پر از درد و تن پر ز خون
#29
چنین گفت پس با کنیزک به راز
✦
که ای پاک بینادل و نیک‌ساز
#30
یکی چاره باید کنون ساختن
✦
ز هر گونه اندیشه انداختن
#31
که ما را گذر باشد از شهر روم
✦
مباد آفرین بر چنین مرز و بوم
#32
کنیزک بدو گفت فردا پگاه
✦
شوند این بزرگان سوی جشنگاه
#33
یکی جشن باشد به روم اندرون
✦
که مرد و زن و کودک آید برون
#34
چو کدبانو از شهر بیرون شود
✦
بدان جشن خرم به هامون شود
#35
شود جای خالی و من چاره‌جوی
✦
بسازم نترسم ز پتیاره گوی
#36
دو اسپ و دو گوپال و تیر و کمان
✦
به پیش تو آرم به روشن روان
#37
ببست اندر اندیشه دل را نخست
✦
از آخور دو اسپ گرانمایه جست
#38
همان تیغ و گوپال و برگستوان
✦
همان جوشن و مغفر هندوان
#39
به اندیشه دل را به جای آورید
✦
خرد را بران رهنمای آورید
#40
چو از باختر چشمه اندر کشید
✦
شب آن چادر قار بر سر کشید
#41
پراندیشه شد جان شاپور شاه
✦
که فردا چه سازد کنیزک پگاه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: