🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی شاپور ذوالاکتاف

❖
24 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲ - تاخت طایر غسانی بر طیسفون و اسارت نوشه، زادن ملکه و محاصرهٔ شاپور در دژ یمن
روزگار بر شاپور جوان می‌گذشت و فرّه و درخشش تاج کیانی بر سرش هر روز افزون‌تر می‌شد. در همان سال‌ها، طایر غسانی—سالاری شیردل و بی‌باک که شمشیرش بر گردون سایه می‌افکند—لشکری گران و رنگارنگ از رومیان، اعراب قادسیه و بحرین، و گردان کرد و پارسی فرآورد و بر سوادِ تيسفون تاخت. طایر هرچه در آن بوم و بر بود به تاراج داد و هر که را سر و سامانی داشت برکند. در این میان، نوشه—بانویی ماهرو و نوژین، از تبار و یادگاران نرسی شاه—در ایوان خویش غافلگیر گشت. لشکریان غسانی او را از کاخ برکشیدند و به اسارت بردند، و تيسفون در ماتم و غوغا فرورفت. نوشه یک سال تمام در چنگال طایر به سر برد و دلی خونین از رنج و اندوه داشت، تا آنکه دختری چون ماه از او به دنیا آمد. طایر چون فرّه و شایستگی شهریاری را در چهرهٔ نوزاد دید، نامش را مالکه نهاد.

چون شاپورِ کیانی به بیست و شش سالگی رسید، شهریاری خورشیدچهر، بلندهمت و کایانی‌تبار گشت. او به دشت رزم آمد، نیروهایش را بررسید و دوازده هزار پهلوان از گردان رزمی برگزید. بر هر پهلوانی شتری بادپا بخشید تا اسبانِ جنگی را به دست کشند، و صد مرد راه‌بلد و کارآزموده را پیشاپیش سپاه بگمارد. شاپور همراه با ویژگان و گردان خسروپرست، میان برای تاختن ببست و به دنبال طایر تاخت. در نخستین برخورد، شاپور چنان کشتاری در میان لشکر غسانی برپا کرد که طایر از بیم جان پشت کرد و بگریخت. بانگ دار و گیر برآمد و بی‌شمار اسیر از دشمن گرفته شد. باقی‌ماندگانِ سپاه طایر به دژی استوار در سرزمین یمن پناه بردند و خروش ناله از کودکان و زنان برآمد. شاپور چنان سپاهی به یمن کشید که راه بر مور و پشه نیز بسته شد. دژ در محاصره‌ای آهنین فرورفت و راه جنگ و گریزی برای طایر نماند. شب و روز به مدت یک ماه رزم و فشار ادامه داشت و آذوقه و علف در دژ بر غسانیان تنگ شد.
#1
چو یک چند بگذشت بر شاه روز
✦
فروزنده شد تاج گیتی فروز
#2
ز غسانیان طایر شیردل
✦
که دادی فلک را به شمشیر دل
#3
سپاهی ز رومی و از قادسی
✦
ز بحرین و از کرد وز پارسی
#4
بیامد به پیرامن طیسفون
✦
سپاهی ز اندازه بیش اندرون
#5
به تاراج داد آن همه بوم و بر
✦
کرا بود با او پی و پا و پر
#6
ز پیوند نرسی یکی یادگار
✦
کجا نوشه بد نام آن نوبهار
#7
بیامد به ایوان آن ماه‌روی
✦
همه طیسفون گشت پر گفت‌وگوی
#8
ز ایوانش بردند و کردند اسیر
✦
که دانا نبودند و دانش‌پذیر
#9
چو یک سال نزدیک طایر بماند
✦
ز اندیشگان دل به خون در نشاند
#10
ز طایر یکی دختش آمد چو ماه
✦
تو گفتی که نرسیست با تاج و گاه
#11
پدر مالکه نام کردش چو دید
✦
که دختش همی مملکت را سزید
#12
چو شاپور را سال شد بیست و شش
✦
مهی‌وش کیی گشت خورشیدفش
#13
به دشت آمد و لشکرش را بدید
✦
ده و دو هزار از یلان برگزید
#14
ابا هر یکی بادپایی هیون
✦
به پیش اندرون مرد صد رهنمون
#15
هیون برنشستند و اسپان به دست
✦
برفتند گردان خسروپرست
#16
ازان پس ابا ویژگان برنشست
✦
میان کیی تاختن را بببست
#17
برفت از پس شاه غسانیان
✦
سرافراز طایر هژبر ژیان
#18
فراوان کس از لشکر او بکشت
✦
چو طایر چنان دید بنمود پشت
#19
برآمد خروشیدن داروگیر
✦
ازیشان گرفتند چندی اسیر
#20
که اندازهٔ آن ندانست کس
✦
برفتند آن ماندگان زان سپس
#21
حصاری شدند آن سپه در یمن
✦
خروش آمد از کودک و مرد و زن
#22
بیاورد شاپور چندان سپاه
✦
که بر مور و بر پشه بربست راه
#23
ورا با سپاهش به دژ در بیافت
✦
در جنگ و راه گریزش نیافت
#24
شب و روز یک ماهشان جنگ بود
✦
سپه را به دژ بر علف تنگ بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: