بخش ۶ - خان پنجم اسفندیار: هشدار گرگسار، کشتن سیمرغ و جشن پیروزی
#1
جهانجوی پیش جهان‌آفرین
✦
بمالید چندی رخ اندر زمین
#2
بر آن بیشه اندر سراپرده زد
✦
نهادند خوانی چنان چون سزد
#3
به دژخیم فرمود پس شهریار
✦
که آرند بدبخت را بسته خوار
#4
ببردند پیش یل اسفندیار
✦
چو دیدار او دید پس شهریار
#5
سه جام می خسروانیش داد
✦
ببد گرگسار از می لعل شاد
#6
بدو گفت کای ترک برگشته بخت
✦
سر پیر جادو ببین از درخت
#7
که گفتی که لشکر به دریا برد
✦
سر خویش را بر ثریا برد
#8
دگر منزل اکنون چه بینم شگفت
✦
کز این جادو اندازه باید گرفت
#9
چنین داد پاسخ ورا گرگسار
✦
که ای پیل جنگی گه کارزار
#10
بدین منزلت کار دشوارتر
✦
گراینده‌تر باش و بیدارتر
#11
یکی کوه بینی سر اندر هوا
✦
بر او بر یکی مرغ فرمانروا
#12
که سیمرغ گوید ورا کارجوی
✦
چو پرنده کوهیست پیکارجوی
#13
اگر پیل بیند برآرد به ابر
✦
ز دریا نهنگ و به خشکی هژبر
#14
نبیند ز برداشتن هیچ رنج
✦
تو او را چو گرگ و چو جادو مسنج
#15
دو بچه است با او به بالای او
✦
همان رای پیوسته با رای او
#16
چو او بر هوا رفت و گسترد پر
✦
ندارد زمین هوش و خورشید فر
#17
اگر بازگردی بود سودمند
✦
نیازی به سیمرغ و کوه بلند
#18
از او در بخندید و گفت ای شگفت
✦
به پیکان بدوزم من او را دو کفت
#19
ببرم به شمشیر هندی برش
✦
به خاک اندر آرم ز بالا سرش
#20
چو خورشید تابنده بنمود پشت
✦
دل خاور از پشت او شد درشت
#21
سر جنگجویان سپه برگرفت
✦
سخنهای سیمرغ در سر گرفت
#22
همه شب همی راند با خود گروه
✦
چو خورشید تابان برآمد ز کوه
#23
چراغ زمان و زمین تازه کرد
✦
در و دشت بر دیگر اندازه کرد
#24
همان اسپ و گردون و صندوق برد
✦
سپه را به سالار لشکر سپرد
#25
همی رفت چون باد فرمانروا
✦
یکی کوه دیدش سر اندر هوا
#26
بر آن سایه بر اسپ و گردون بداشت
✦
روان را به اندیشه اندر گماشت
#27
همی آفرین خواند بر یک خدای
✦
که گیتی به فرمان او شد به پای
#28
چو سیمرغ از دور صندوق دید
✦
پسش لشکر و نالهٔ بوق دید
#29
ز کوه اندر آمد چو ابری سیاه
✦
نه خورشید بد نیز روشن نه ماه
#30
بدان بد که گردون بگیرد به چنگ
✦
بر آن سان که نخچیر گیرد پلنگ
#31
بر آن تیغها زد دو پا و دو پر
✦
نماند ایچ سیمرغ را زیب و فر
#32
به چنگ و به منقار چندی تپید
✦
چو تنگ اندر آمد فرو آرمید
#33
چو دیدند سیمرغ را بچگان
✦
خروشان و خون از دو دیده چکان
#34
چنان بردمیدند از آن جایگاه
✦
که از سهمشان دیده گم کرد راه
#35
چو سیمرغ زان تیغها گشت سست
✦
به خوناب صندوق و گردون بشست
#36
ز صندوق بیرون شد اسفندیار
✦
بغرید با آلت کارزار
#37
زره در بر و تیغ هندی به چنگ
✦
چه زور آورد مرغ پیش نهنگ
#38
همی زد بر او تیغ تا پاره گشت
✦
چنان چاره گر مرغ بیچاره گشت
#39
بیامد به پیش خداوند ماه
✦
که او داد بر هر ددی دستگاه
#40
چنین گفت کای داور دادگر
✦
خداوند پاکی و زور و هنر
#41
تو بردی پی جادوان را ز جای
✦
تو بودی بدین نیکیم رهنمای
#42
هم‌آنگه خروش آمد از کرنای
✦
پشوتن بیاورد پرده‌سرای
#43
سلیح برادر سپاه و پسر
✦
بزرگان ایران و تاج و کمر
#44
از آن کشته کس روی هامون ندید
✦
جز اندام جنگاور و خون ندید
#45
زمین کوه تا کوه پر پر بود
✦
ز پرش همه دشت پر فر بود
#46
بدیدند پر خون تن شاه را
✦
کجا خیره کردی به رخ ماه را
#47
همی آفرین خواندندش سران
✦
سواران جنگی و کنداوران
#48
شنید آن سخن در زمان گرگسار
✦
که پیروز شد نامور شهریار
#49
تنش گشت لرزان و رخساره زرد
✦
همی رفت پویان و دل پر ز درد
#50
سراپرده زد شهریار جوان
✦
به گردش دلیران روشن‌روان
#51
زمین را به دیبا بیاراستند
✦
نشستند بر خوان و می خواستند
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.