#1
یکی رومئی بود میرین به نام
✦
سرافراز و بارای و با گنج و کام
“There was a Roman nobleman named Mirin, exalted, wise, wealthy, and successful.”
#2
فرستاد نزدیک قیصر پیام
✦
که من سرفرازم به گنج و به نام
“He sent a message to Caesar, saying: 'I am distinguished by wealth and renown...'”
#3
به من ده دل‌آرام دخترت را
✦
به من تازه کن نام و افسرت را
“'Give me your beloved daughter in marriage, and renew thereby your name and crown.'”
#4
چنین گفت قیصر که من زین سپس
✦
نجویم بدین روی پیوند کس
“Caesar replied: 'From this day forth, I seek no marriage alliance of my own accord...'”
#5
کتایون و آن مرد ناسرفراز
✦
مرا داشتند از چنان کار باز
“'Katayoun and that disgraced man [Goshtasp] have deterred me from such matters.'”
#6
کنون هرک جویند خویشی من
✦
وگر سر فرازد به پیشی من
“'Now, whoever seeks kinship with me or wishes to rise in honor before me,'”
#7
یکی کار بایدش کردن بزرگ
✦
که خوانندش ایدر بزرگان سترگ
“'Must perform a heroic feat so grand that the high lords shall call him great.'”
#8
چنو در جهان نامداری بود
✦
مرا بر زمین نیز یاری بود
“'If such a renowned champion exists in the world, I shall gain a mighty ally on earth.'”
#9
شود تا سر بیشهٔ فاسقون
✦
بشوید دل و دست و مغزش به خون
“'He must go to the depths of the Forest of Fasiqon, and bathe his heart, hands, and brain in its blood.'”
#10
یکی گرگ بیند به کردار نیل
✦
تن اژدها دارد و زور پیل
“'He will encounter a wolf dark as the River Nile, with the body of a dragon and the strength of an elephant.'”
#11
سرو دارد و نیشتر چون گراز
✦
نیارد شدن پیل پیشش فراز
“'It bears horns and boar-like tusks; even an elephant dare not approach it.'”
#12
بران بیشه بر نگذرد نره شیر
✦
نه پیل و نه خونریز مرد دلیر
“'Neither a fierce lion, nor an elephant, nor a blood-thirsty warrior dares traverse that forest.'”
#13
هر آنکس که بر وی بدرید پوست
✦
مرا باشد او یار و داماد و دوست
“'Whoever tears its hide open shall become my ally, son-in-law, and friend.'”
#14
چنین گفت میرین برین زادبوم
✦
جهان آفرین تا پی افگند روم
“Mirin said to himself: 'In this land, since the Creator founded Rome,'”
#15
نیاکان ما جز به گرز گران
✦
نکردند پیکار با مهتران
“'Our ancestors fought great leaders with heavy maces alone...'”
#16
کنون قیصر از من بجوید همی
✦
سخن با من از کینه گوید همی
“'Now Caesar demands this task of me and speaks out of lingering resentment.'”
#17
من این چاره اکنون بجای آورم
✦
ز هرگونه پاکیزه رای آورم
“'I must find a remedy for this and devise a clear, prudent strategy.'”
#18
چو آمد به ایوان پسندیده مرد
✦
ز هرگونه اندیشه‌ها یاد کرد
“When the noble man returned to his palace, he weighed many thoughts in his mind.”
#19
نوشته بیاورد و بنهاد پیش
✦
همان اختر و طالع و فال خویش
“He brought out texts of astrology and placed his horoscope and star-charts before him.”
#20
چنان دید کاندر فلان روزگار
✦
از ایران بیاید یکی نامدار
“He saw written there that in a certain era, a renowned champion would come from Iran.”
#21
به دستش برآید سه کار گران
✦
کزان باز گویند رومی سران
“By his hand, three monumental tasks would be accomplished, spoken of by all Roman chieftains.”
#22
یکی انک داماد قیصر شود
✦
همان بر سر قیصر افسر شود
“First, that he would become Caesar's son-in-law and place the crown upon Caesar's head.”
#23
پدید آید از روی کشور دو دد
✦
که هرکس رسد از بد دد به بد
“Second and third, two ferocious beasts would emerge in the land, bringing harm to all.”
#24
شود هردو بر دست او بر هلاک
✦
ز هر زورمندی نیایدش باک
“Both would be slain by his hand, for he fears no mighty foe on earth.”
#25
ز کار کتایون خود آگاه بود
✦
که با نیو گشتاسپ همراه بود
“Mirin was already aware of Katayoun's story and how she was wedded to the brave Goshtasp.”
#26
ز هیشوی و آن مهتر نامجوی
✦
که هر سه به روی اندر آرند روی
“He knew of Hishoy and that famed hero, and how the three of them had crossed paths.”
#27
بیامد به نزدیک هیشوی تفت
✦
سراسر بگفت آن سخنها که رفت
“He went swiftly to Hishoy and recounted all that had transpired.”
#28
وزان اختر فیلسوفان روم
✦
شگفتی که آید بدان مرز و بوم
“He spoke of the star-charts of Roman philosophers and the wonder destined for that land.”
#29
بدو گفت هیشوی کامروز شاد
✦
بر ما همی باش با مهر و داد
“Hishoy said to him: 'Stay with us today in joy, friendship, and fairness.'”
#30
که این مرد کز وی تو دادی نشان
✦
یکی نامداریست از سرکشان
“'For this man whom you described is indeed a glorious champion among fierce warriors.'”
#31
به نخچیر دارد همی روی و رای
✦
نیندیشد از تخت خاور خدای
“'His sole passion is the hunt, and he cares nothing for the throne of the Eastern Lord.'”
#32
یکی دی نیامد به نزدیک من
✦
که خرم شدی جان تاریک من
“'Just yesterday he came to my dwelling, bringing light and joy to my dark soul.'”
#33
بیاید هم‌اکنون ز نخچیرگاه
✦
بما بر بود بی‌گمانیش راه
“'He will return from the hunting ground at any moment, for his path leads straight to us.'”
#34
می و رود آورد با بوی و رنگ
✦
نشستند با جام زرین به چنگ
“Hishoy brought wine and harps full of scent and color, and they sat with golden goblets in hand.”
#35
هم انگه که شد جام می بر چهار
✦
پدید آمد از دشت گرد سوار
“Just as the fourth goblet of wine was drained, the dust of an approaching rider appeared from the plain.”
#36
چو هیشوی و میرین بدیدند گرد
✦
پذیره شدندش به دشت نبرد
“When Hishoy and Mirin saw the dust cloud, they went out to welcome him on the plain.”
#37
چو میرین بدیدش به هیشوی گفت
✦
که این را به گیتی کسی نیست جفت
“When Mirin beheld him, he said to Hishoy: 'No one in all the world is this man's match!'”
#38
بدین شاخ و این یال و این دستبرد
✦
ز تخمی بود نامبردار و گرد
“'With such frame, shoulders, and martial power, he must spring from a legendary line of heroes.'”
#39
هنرها ز دیدار او بگذرد
✦
همان شرم و آزردگی و خرد
“'His stature overflows with prowess, dignity, noble modesty, and wisdom.'”
#40
چو گشتاسپ تنگ آمد این هر دو مرد
✦
پیاده ببودند ز اسپ نبرد
“As Goshtasp drew near, both men dismounted from their warhorses in reverence.”
#41
نشستی نو آراست بر پیش آب
✦
یکی خوان نو ساخت اندر شتاب
“They prepared a fresh feast beside the water and laid out a bountiful table in haste.”
#42
می آورد با میگساران نو
✦
نشستی نو آیین و یاران نو
“They served wine with new cupbearers, establishing a grand banquet with new companions.”
#43
چو رخ لعل گشت از می لعل فام
✦
به گشتاسپ هیشوی گفت ای همام
“When their cheeks flushed red with ruby wine, Hishoy addressed Goshtasp, saying: 'O noble prince!'”
#44
مرا بر زمین دوست خوانی همی
✦
جز از من کسی را ندانی همی
“'You call me your friend on this earth, and know no other protector here.'”
#45
کنون سوی من کرد میرین پناه
✦
یکی نامدارست با دستگاه
“'Now Mirin has sought my aid; he is an illustrious nobleman of great power and rank.'”
#46
دبیرست با دانش و ارجمند
✦
بگیرد شمار سپهر بلند
“He is a learned and esteemed scribe, skilled in calculating the movements of the high heavens.”
#47
سخن گوید از فیلسوفان روم
✦
ز آباد و ویران هر مرز و بوم
“He speaks of the philosophers of Rome, knowing well the prosperity and ruin of every land.”
#48
هم از گوهر سلم دارد نژاد
✦
پدر بر پدر نام دارد به یاد
“He traces his noble lineage directly from Salm, recalling the names of his forefathers generation after generation.”
#49
به نزدیک اویست شمشیر سلم
✦
که بودی همه ساله در زیر سلم
“In his possession is the famed sword of Salm, which remained continuously at Salm's side.”
#50
سواریست گردافکن و شیر گیر
✦
عقاب اندر آرد ز گردون به تیر
“He is a warrior who overthrows heroes and captures lions, able to shoot an eagle out of the sky with an arrow.”
#51
برین نیز خواهد که بیشی کند
✦
چو با قیصر روم خویشی کند
“Beyond this, he seeks to enhance his glory by forming a kinship with the Caesar of Rome.”
#52
به قیصر سخن گفت و پاسخ شنید
✦
ز پاسخ همانا دلش بردمید
“He spoke his wish to Caesar and received an answer that kindled fresh hope in his heart.”
#53
که او گفت در بیشهٔ فاسقون
✦
یکی گرگ باشد بسان هیون
“For Caesar said that in the forest of Fasiqon dwells a wolf as monstrous as a giant elephant.”
#54
اگر کشته آید به دست تو گرگ
✦
تو باشی به روم ایرمانی بزرگ
“'If that wolf be slain by your hand, you shall be honored as a great and revered guest throughout Rome.”
#55
جهاندار باشی و داماد من
✦
زمانه به خوبی دهد داد من
“You shall rule and become my son-in-law, and fate will grant me my full measure of justice.'”
#56
کنون گر تو این را کنی دست پیش
✦
منت بنده‌ام وین سرافراز خویش
“'Now if you step forward to accomplish this, I shall be your servant, and this noble friend shall gain his honor.'”
#57
بدو گفت گشتاسپ کری رواست
✦
چه گویند و این بیشه اکنون کجاست
“Goshtasp said to him, 'This is a worthy task; what do they say of this monster, and where is this forest located?'”
#58
چگونه ددی باشد اندر جهان
✦
که ترسند ازو کهتران و مهان
“'What manner of wild beast is it in the world, that high and low alike stand in terror of it?'”
#59
چنین گفت هیشوی کاین پیر گرگ
✦
همی برتر است از هیونی سترگ
“Hishoy replied, 'This ancient wolf is even larger than a gigantic elephant.'”
#60
دو دندان او چون دو دندان پیل
✦
دو چشمش طبرخون و چرمش چو نیل
“'Its two tusks are like those of an elephant, its eyes red as blood, and its hide dark as indigo.'”
#61
سروهاش چو آبنوسی فرسپ
✦
چو خشم آورد بگذرد بر دو اسپ
“'Its horns are like ebony beams; when enraged, its stature towers beyond the height of two horses.'”
#62
از ایدر بسی نامور قیصران
✦
برفتند با گرزهای گران
“'From here, many renowned nobles of Caesar went forth armed with heavy maces.'”
#63
ازان بیشه ناکام باز آمدند
✦
پر از ننگ و تن پر گداز آمدند
“'Yet they returned from that woods defeated, covered in shame and their bodies worn with grief.'”
#64
بدو گفت گشتاسپ کان تیغ سلم
✦
بیارید و اسپی سرافراز گرم
“Goshtasp said to him, 'Bring me that sword of Salm and a proud, swift battle-steed.'”
#65
همی اژدها خوانم این را نه گرگ
✦
تو گرگی مدان از هیونی بزرگ
“'I deem such a creature a dragon, not a wolf; do not mistake a beast larger than an elephant for a mere wolf.'”
#66
چو بشنید میرین زانجا برفت
✦
سوی خانهٔ خویش تازید تفت
“When Mirin heard this, he departed from the spot and galloped swiftly back to his house.”
#67
ز آخر گزین کرد اسپی سیاه
✦
گرانمایه خفتان و رومی کلاه
“From his stable he selected a fine black steed, a precious coat of mail, and a Roman helmet.”
#68
همان مایه‌ور تیغ الماس گون
✦
که سلم آب دادش به زهر و به خون
“Likewise, he brought that magnificent diamond-like sword which Salm had tempered in venom and blood.”
#69
بسی هدیه بگزید با آن ز گنج
✦
ز یاقوت و گوهر همه پنج‌پنج
“He selected many gifts from his treasure along with them, choosing rubies and gems in sets of five.”
#70
چو خورشید پیراهن قیرگون
✦
بدرید و آمد ز پرده برون
“When the sun tore open its pitch-black robe and emerged from behind the veil of night,”
#71
جهانجوی میرین ز ایوان برفت
✦
بیامد به نزدیک هیشوی تفت
“The ambitious Mirin left his palace and came swiftly to Hishoy.”
#72
ز نخچیر گشتاسپ زانسو کشید
✦
نگه کرد هیشوی و اورا بدید
“Goshtasp was returning from the hunt on the other side; Hishoy looked and spotted him.”
#73
ازان اسپ و شمشیر خیره شدند
✦
چو نزدیک‌تر شد پذیره شدند
“They were dazzled by the sight of the steed and sword, and as he drew near, they stepped forward to welcome him.”
#74
چو گشتاسپ آن هدیه‌ها بنگرید
✦
همان اسپ و تیغ از میان برگزید
“When Goshtasp surveyed the gifts, he chose only the horse and the sword from among them.”
#75
دگر چیز بخشید هیشوی را
✦
بیاراست جان جهانجوی را
“The remaining treasures he granted to Hishoy, brightening the heart of the ambitious prince.”
#76
بپوشید گشتاسپ خفتان چو گرد
✦
به زیر اندر آورد اسپ نبرد
“Goshtasp donned his coat of mail like a warrior and mounted the charger of war.”
#77
به زه بر کمان و به بازو کمند
✦
سواری سرافراز و اسپی بلند
“With bow strung in hand and lasso on his arm, he stood a proud champion upon a majestic steed.”
#78
همی رفت هیشوی با او به راه
✦
جهانجوی میرین فریاد خواه
“Hishoy rode beside him on the path, while the ambitious Mirin followed, pleading for aid.”
#79
چنین تا لب بیشهٔ فاسقون
✦
برفتند پیچان و دل پر ز خون
“Thus they traveled to the edge of the forest of Fasiqon, advancing nervously with anxious hearts.”