بخش ۱۲ - کشتن اژدهای سقیلا به دست گشتاسپ، هنرنمایی در میدان قیصر و نهادن افسر بر فرخ‌زاد

#1

بشد اهرن و هرچ گشتاسپ خواست

✦

بیاورد چون کارها گشت راست

#2

ز دریا به زین اندر آورد پای

✦

برفتند یارانش با او ز جای

#3

چو هیشوی کوه سقیلا بدید

✦

به انگشت بنمود و خود را کشید

#4

خود و اهرن از جای گشتند باز

✦

چو خورشید برزد سنان از فراز

#5

جهانجوی بر پیش آن کوه بود

✦

که آرام آن مار نستوه بود

#6

چو آن اژدهابرز او را بدید

✦

به دم سوی خویشش همی درکشید

#7

چو از پیش زین اندر آویخت ترگ

✦

برو تیر بارید همچون تگرگ

#8

چو تنگ اندر آمد بران اژدها

✦

همی جست مرد جوان زو رها

#9

سبک خنجر اندر دهانش نهاد

✦

ز دادار نیکی دهش کرد یاد

#10

بزد تیز دندان بدان خنجرش

✦

همه تیغها شد به کام اندرش

#11

به زهر و به خون کوه یکسر بشست

✦

همی ریخت زو زهر تا گشت سست

#12

به شمشیر برد آن زمان دست شیر

✦

بزد بر سر اژدهای دلیر

#13

همی ریخت مغزش بران سنگ سخت

✦

ز باره درآمد گو نیکبخت

#14

بکند از دهانش دو دندان نخست

✦

پس آنگه بیامد سر و تن بشست

#15

خروشان بغلتید بر خاک بر

✦

به پیش خداوند پیروزگر

#16

کجا داد آن دستگاه بزرگ

✦

بران گرگ و آن اژدهای سترگ

#17

همی گفت لهراسپ و فرخ زریر

✦

شدند از تن و جان گشتاسپ سیر

#18

به روشن روان و دل و زور و تاب

✦

همانا نبینند ما را به خواب

#19

بجز رنج و سختی نبینم ز دهر

✦

پراگنده بر جای تریاک زهر

#20

مگر زندگانی دهد کردگار

✦

که بینم یکی روی آن شهریار

#21

دگر چهر فرخ برادر زریر

✦

بگویم که گشتم من از تاج سیر

#22

بگویم که بر من چه آمد ز بخت

✦

همی تخت جستم که گم گشت تخت

#23

پر از آب رخ بارگی برنشست

✦

همان خنجر آب داده به دست

#24

چو نزدیک هیشوی و اهرن رسید

✦

همه یاد کرد آن شگفتی که دید

#25

به اهرن چنین گفت کان اژدها

✦

بدین خنجر تیز شد بی‌بها

#26

شما از دم اژدهای بزرگ

✦

پر از بیم گشتید از کار گرگ

#27

مرا کارزار دلاور سران

✦

سرافراز با گرزهای گران

#28

بسی تیز آید ز جنگ نهنگ

✦

که از ژرف برآید به جنگ

#29

چنین اژدها من بسی دیده‌ام

✦

که از رزم او سر نپیچیده‌ام

#30

شنیدند هیشوی و اهرن سخن

✦

ازان نو به گفتار دانش کهن

#31

چو آواز او آن دو گردن‌فراز

✦

شنیدند و بردند پیشش نماز

#32

به گشتاسپ گفتند کی نره شیر

✦

که چون تو نزاید ز مادر دلیر

#33

بیاورد اهرن بسی خواسته

✦

گرانمایه اسپان آراسته

#34

یکی تیغ برداشت و یک باره جنگ

✦

کمانی و سه چوبه تیر خدنگ

#35

به هیشوی داد آن دگر هرچ بود

✦

ز دینار وز جامهٔ نابسود

#36

چنین گفت گشتاسپ با سرکشان

✦

کزین کس نباید که دارد نشان

#37

نه از من که نر اژدها دیده‌ام

✦

گر آواز آن گرگ بشنیده‌ام

#38

وزان جایگه شاد و خرم برفت

✦

به سوی کتایون خرامید تفت

#39

بشد اهرن و گاو گردون ببرد

✦

تن اژدها کهتران را سپرد

#40

که این را به درگاه قیصر برید

✦

به پیش بزرگان لشگر برید

#41

خود از پیش گاوان و گردون برفت

✦

به نزدیک قیصر خرامید تفت

#42

به روم اندرون آگهی یافتند

✦

جهاندیدگان پیش بشتافتند

#43

چو گاو اندر آمد به هامون ز کوه

✦

خروشی بد اندر میان گروه

#44

ازان زخم و آن اژدهای دژم

✦

کزان بود بر گاو گردون ستم

#45

همی آمد از چرخ بانگ چکاو

✦

تو گفتی ندارد تن گاو تاو

#46

هرانکس که آن زخم شمشیر دید

✦

خروشیدن گاو گردون شنید

#47

همی گفت کاین خنجر اهرنست

✦

وگر زخم شیراوژن آهرمنست

#48

همانگاه قیصر ز ایوان براند

✦

بزرگان و فرزانگان را بخواند

#49

بران اژدها بر یکی جشن کرد

✦

ز شبگیر تا شد جهان لاژورد

#50

چو خورشید بنهاد بر چرخ تاج

✦

به کردار زر آب شد روی عاج

#51

فرستاده قیصر سقف را بخواند

✦

بپرسید و بر تخت زرین نشاند

#52

ز بطریق وز جاثلیقان شهر

✦

هرانکس کش از مردمی بود بهر

#53

به پیش سکوبا شدند انجمن

✦

جهاندیده با قیصر و رای زن

#54

به اهرن سپردند پس دخترش

✦

به دستوری مهربان مادرش

#55

ز ایوان چو مردم پراکنده شد

✦

دل نامور زان سخن زنده شد

#56

چنین گفت کامروز روز منست

✦

بلند آسمان دلفروز منست

#57

که کس چون دو داماد من در جهان

✦

نبینند بیش از کهان و مهان

#58

نوشتند نامه به هر مهتری

✦

کجا داشتی تخت گر افسری

#59

که نر اژدها با سرافراز گرگ

✦

تبه شد به دست دو مرد سترگ

#60

یکی منظری پیش ایوان خویش

✦

برآورده چون تخت رخشان خویش

#61

به میدان شدندی دو داماد اوی

✦

بیاراستندی دل شاد اوی

#62

به تیر و به چوگان و زخم سنان

✦

بهر دانشی گرد کرده عنان

#63

همی تاختندی چپ و دست راست

✦

که گفتی سواری بدیشان سزاست

#64

چنین تا برآمد برین روزگار

✦

بیامد کتایون آموزگار

#65

به گشتاسپ گفت ای نشسته دژم

✦

چه داری ز اندیشه دل را به غم

#66

به روم از بزرگان دو مهتر بدند

✦

که با تاج و با گنج و افسر بدند

#67

یکی آنک نر اژدها را بکشت

✦

فراوان بلا دید و ننمود پشت

#68

دگر آنک بر گرگ بدرید پوست

✦

همه روم یکسر پرآواز اوست

#69

به میدان قیصر به ننگ و نبرد

✦

همی به آسمان اندر آرند گرد

#70

نظاره شو انجا که قیصر بود

✦

مگر بر دلت رنج کمتر بود

#71

بدو گفت گشتاسپ کای خوب چهر

✦

ز قیصر مرا کی بود داد و مهر

#72

ترا با من از شهر بیرون کند

✦

چو بیند مرا مردمی چون کند

#73

ولیکن ترا گر چنین است رای

✦

نپیچم ز رای تو ای رهنمای

#74

بیامد به میدان قیصر رسید

✦

همی بود تا زخم چوگان بدید

#75

ازیشان یکی گوی و چوگان بخواست

✦

میان سواران برافگند راست

#76

برانگیخت آن بارگی را ز جای

✦

یلان را همه کند شد دست و پای

#77

به میدان کسی نیز گویی ندید

✦

شد از زخم او در جهان ناپدید

#78

سواران کجا گوی او یافتند

✦

به چوگان زدن نیز نشتافتند

#79

شدند آن زمان رومیان زردروی

✦

همه پاک با غلغل و گفت و گوی

#80

کمان برگرفتند و تیر خدنگ

✦

برفتند چندی سواران جنگ

#81

چو آن دید گشتاسپ برخاست و گفت

✦

که اکنون هنرها نشاید نهفت

#82

بیفگند چوگان کمان برگرفت

✦

زه و توز ازو دست بر سر گرفت

#83

نگه کرد قیصر بران سرفراز

✦

بدان چنگ و یال و رکیب دراز

#84

بپرسید و گفت این سوار از کجاست

✦

که چندین بپیچد چپ و دست راست

#85

سرافراز گردان بسی دیده‌ام

✦

سواری بدین گونه نشنیده‌ام

#86

بخوانید تا زو بپرسم که کیست

✦

فرشتست گر همچو ما آدمیست

#87

بخواندند گشتاسپ را پیش اوی

✦

بپیچید جان بداندیش اوی

#88

به گشتاسپ گفت ای نبرده سوار

✦

سر سرکشان افسر کارزار

#89

چه نامی بمن گوی شهر و نژاد

✦

ورا زین سخن هیچ پاسخ نداد

#90

چنین گفت کان خوار بیگانه مرد

✦

که از شهرقیصر ورا دور کرد

#91

چو داماد گشتم ز شهرم براند

✦

کس از دفترش نام من بر نخواند

#92

ز قیصر ستم بر کتایون رسید

✦

که مردی غریب از میان برگزید

#93

نرفت اندرین جز به آیین شهر

✦

ازان راستی خواری آمدش بهر

#94

به بیشه درون آن زیانکار گرگ

✦

به کوه بزرگ اژدهای سترگ

#95

سرانشان به زخم من آمد به پای

✦

بران کار هیشوی بد رهنمای

#96

که دندانهاشان بخان منست

✦

همان زخم خنجر نشان منست

#97

ز هیشوی قیصر بپرسد سخن

✦

نوست این نگشتست باری کهن

#98

چو هیشوی شد پیش دندان ببرد

✦

گذشته سخنها برو بر شمرد

#99

به پوزش بیاراست قیصر زبان

✦

بدو گفت بیداد رفت ای جوان

#100

کنون آن گرامی کتایون کجاست

✦

مرا گر ستمگاره خواند رواست

#101

ز میرین و اهرن برآشفت و گفت

✦

که هرگز نماند سخن در نهفت

#102

همانگه نشست از بر بادپای

✦

به پوزش بیامد بر پاک رای

#103

بسی آفرین کرد فرزند را

✦

مران پاک دامن خردمند را

#104

بدو گفت قیصر که ای ماهروی

✦

گزیدی تو اندر خور خویش شوی

#105

همه دوده را سر برافراختی

✦

برین نیکبختی که تو ساختی

#106

به پرسش بدو گفت ز انباز خویش

✦

مگر بر تو پیدا کند راز خویش

#107

که آرام و شهر و نژادش کجاست

✦

بگوید مگر مر ترا گفت راست

#108

چنین داد پاسخ که پرسیدمش

✦

نه بر دامن راستی دیدمش

#109

نگوید همی پیش من راز خویش

✦

نهان دارد از هرکس آواز خویش

#110

گمانم که هست از نژاد بزرگ

✦

که پرخاش جویست و گرد و سترگ

#111

ز هرچش بپرسم نگوید تمام

✦

فرخ‌زاد گوید که هستم به نام

#112

وزان جایگه سوی ایوان گذشت

✦

سپهر اندرین نیز چندی بگشت

#113

چو گشتاسپ برخاست از بامداد

✦

سر پرخرد سوی قیصر نهاد

#114

چو قیصر ورا دید خامش بماند

✦

بران نامور پیشگاهش نشاند

#115

کمر خواست از گنج و انگشتری

✦

یکی نامور افسری مهتری

#116

ببوسید و پس بر سر او نهاد

✦

ز کار گذشته بسی کرد یاد

#117

چنین گفت با هرک بد یادگیر

✦

که بیدار باشید برنا و پیر

#118

فرخ‌زاد را جمله فرمان برید

✦

ز گفتار و کردار او مگذرید

#119

ازان آگهی شد به هر کشوری

✦

به هر پادشاهی و هر مهتری

پادشاهی لهراسپ

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما