بخش ۱۳ - نامهٔ قیصر به الیاس خزر و پاسخ سرکش او، آمادگی گشتاسپ و رد فرستادهٔ فریبکار
#1
به قیصر خزر بود نزدیکتر
✦
وزیشان بدش روز تاریکتر
#2
به مرز خزر مهتر الیاس بود
✦
که پور جهاندار مهراس بود
#3
به الیاس قیصر یکی نامه کرد
✦
تو گفتی که خون بر سر خامه کرد
#4
که چندین به افسوس خوردی خزر
✦
کنون روز آسایش آمد بسر
#5
اگر ساو و باژست و گنج گران
✦
گروگان ازان مرز چندی سران
#6
وگرنه فرخ‌زاد چون پیل مست
✦
بیاید کند کشورت را چو دست
#7
چو الیاس بر خواند آن نامه را
✦
به زهر آب در زد سر خامه را
#8
چنین داد پاسخ که چندین هنر
✦
نبودی به روم اندرون سربسر
#9
اگر من نخواهم همی باژ روم
✦
شما شاد باشید زان مرز و بوم
#10
چنین دل گرفتید از یک سوار
✦
که نزد شما یافت او زینهار
#11
چنان دان که او دام آهرمنست
✦
و گر کوه آهن همان یکتنست
#12
تو او را بدین جنگ رنجه مکن
✦
که من بین درازی نمانم سخن
#13
سخن چون به میرین و اهرن رسید
✦
ز الیاس و آن دام کو گسترید
#14
فرستاد میرین به قیصر پیام
✦
که این اژدها نیست کاید به دام
#15
نه گرگست کز چاره بیجان شود
✦
ز آلودن زهر پیچان شود
#16
چو الیاس در جنگ خشم آورد
✦
جهانجوی را خون به چشم آورد
#17
نگه کن کنون کاین سرافراز مرد
✦
ازو چند پیچد به دشت نبرد
#18
غمی گشت قیصر ز گفتارشان
✦
چو بشنید زان گونه بازارشان
#19
فرخ‌زاد را گفت پر مایه‌ای
✦
همی روم را همچو پیرایه‌ای
#20
چنان دان که الیاس شیراوژن است
✦
چو اسپ افگند پیل رویین‌تن است
#21
اگر تاب داری به جنگش بگوی
✦
و گرنه مبر اندرین آب روی
#22
اگر جنگ او را نداری تو پای
✦
بسازیم با او یکی خوب رای
#23
به خوبی ز ره بازگردانمش
✦
سخن با هزینه برافشانمش
#24
بدو گفت گشتاسپ کین جست و جوی
✦
چرا باید و چیست این گفت و گوی
#25
چو من باره اندر جهانم به خاک
✦
ندارم ز مرز خزر هیچ باک
#26
ولیکن نباید که روز نبرد
✦
ز میرین و اهرن بود یاد کرد
#27
که ایشان به رزم اندر از دشمنی
✦
برآرند کژی و آهرمنی
#28
چو لشکر بیاید ز مرز خزر
✦
نگهبان من باش با یک پسر
#29
به نیروی پیروزگر یک خدای
✦
چو من با سپاه اندر آیم ز جای
#30
نه الیاس مانم نه با او سپاه
✦
نه چندن بزرگی و تخت و کلاه
#31
کمربند گیرمش وز پشت زین
✦
به ابر اندر آرم زنم بر زمین
#32
دگر روز چون بردمید آفتاب
✦
چو زرین سپر می‌نمود اندر آب
#33
ز سوی خزر نای رویین بخاست
✦
همی گرد بر شد سوی چرخ راست
#34
سرافراز قیصر به گشتاسپ گفت
✦
که اکنون جدا کن سپاه از نهفت
#35
بگفت این و لشکر به بیرون کشید
✦
گوان و یلان را به هامون کشید
#36
همی گشت با گُرزهٔ گاوسار
✦
چو سرو بلند از بر کوهسار
#37
همی جست بر دشت جای نبرد
✦
ز هامون به ابر اندر آورد گرد
#38
چو الیاس دید آن بر و یال اوی
✦
چنان گردش چنگ و گوپال اوی
#39
سواری فرستاد نزدیک اوی
✦
که بفریبد ان رای تاریک اوی
#40
بیامد بدو گفت کای سرفراز
✦
ز قیصر بدین گونه سر کم فراز
#41
کزین لشکر اکنون سوارش تویی
✦
بهارش تویی نامدارش تویی
#42
به یکسو گرای از میان دو صف
✦
چه داری چنین بر لب آورده کف
#43
که الیاس شیر است روز نبرد
✦
پذیره درآید سبک‌تر ز گرد
#44
اگر هدیه خواهی ورا گنج هست
✦
مسای از پی چیز با رنج دست
#45
ز گیتی گزین کن یکی بهره‌ای
✦
تو باشی بران بهره در شهره‌ای
#46
همت یار باشم همت کهترم
✦
که هرگز ز پیمان تو نگذرم
#47
بدو گفت گشتاسپ کاین سرد گشت
✦
سخنها ز اندازه اندر گذشت
#48
تو کردی بدین داوری دست پیش
✦
کنون بازگشتی ز گفتار خویش
#49
سخن گفتن اکنون نیاید به کار
✦
گه جنگ و آویزش کارزار
#50
فرستاده برگشت و آمد چو باد
✦
همی کرد پاسخ به الیاس یاد
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.