بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب
#1
چو گشتاسپ نزدیک دریا رسید
✦
پیاده شد و باژ خواهش بدید
#2
یکی پیرسر بود هیشوی نام
✦
جوانمرد و بیدار و با رای و کام
#3
برو آفرین کرد گشتاسپ و گفت
✦
که با جان پاکت خرد باد جفت
#4
ازایران یکی نامدارم دبیر
✦
خردمند و روشن‌دل و یادگیر
#5
به کشتی برین آب اگر بگذرم
✦
سپاسی نهی جاودان بر سرم
#6
چنین گفت شایسته‌ای تاج را
✦
و یا جوشن و تیغ و تاراج را
#7
کنون راز بگشای و با من بگوی
✦
ازین سان به دریا گذشتن مجوی
#8
مرا هدیه باید اگر گفت راست
✦
ترا رای و راه دبیری کجاست
#9
ز هیشوی بشنید گشتاسپ گفت
✦
که از تو مرا نیست چیزی نهفت
#10
ز من هرچ خواهی ندارم دریغ
✦
ازین افسر و مهر و دینار و تیغ
#11
ز دینار لختی به هیشوی داد
✦
ازان هدیه شد مرد گیرنده شاد
#12
ز کشتی سبک بادبان برکشید
✦
جهانجوی را سوی قیصر کشید
#13
یکی شارستان بد به روم اندرون
✦
سه فرسنگ پهنای شهرش فزون
#14
برآوردهٔ سلم جای بزرگ
✦
نشستنگه قیصران سترگ
#15
چو گشتاسپ آمد بدان شارستان
✦
همی جست جای یکی کارستان
#16
همی گشت یک هفته بر گرد روم
✦
همی کار جست اندر آباد بوم
#17
چو چیزی که بودش بخورد و بداد
✦
همی رفت ناشاد و دل پر ز باد
#18
چو در شهر آباد چندی بگشت
✦
ز ایوان به دیوان قیصر گذشت
#19
به اسقف چنین گفت کای دستگیر
✦
ز ایران یکی نامجویم دبیر
#20
بدین کار باشم ترا یارمند
✦
ز دیوان کنم هرچ آید پسند
#21
دبیران که بودند در بارگاه
✦
همی کرد هریک به دیگر نگاه
#22
کزین کلک پولاد گریان شود
✦
همان روی قرطاس بریان شود
#23
یکی باره باید به زیرش بلند
✦
به بازو کمان و به زین بر کمند
#24
به آواز گفتند ما را دبیر
✦
زیانست پیش آمدن ناگزیر
#25
چو بشنید گشتاسپ دل پر ز درد
✦
ز دیوان بیامد دو رخساره زرد
#26
یکی باد سرد از جگر برکشید
✦
به نزدیک چوپان قیصر رسید
#27
جوانمرد را نام نستاو بود
✦
دلیر و هشیوار و با تاو بود
#28
به نزدیک نستاو چون شد فراز
✦
برو آفرین کرد و بردش نماز
#29
نگه کرد چوپان و بنواختش
✦
به نزدیکی خویش بنشاختش
#30
چه مردی بدو گفت با من بگوی
✦
که هم شاه شاخی و هم نامجوی
#31
چنین داد پاسخ که ای نامدار
✦
یکی کره تازم دلیر و سوار
#32
مرا گر نوازی به کار آیمت
✦
به رنج و به بد نیز یار آیمت
#33
بدو گفت نستاو زین در بگرد
✦
تو ایدر غریبی وبی‌پای مرد
#34
بیابان و دریا و اسپان یله
✦
به ناآشنا چون سپارم گله
#35
چو بشنید گشتاسپ غمگین برفت
✦
ره ساربانان قیصر گرفت
#36
یکی آفرین کرد بر ساربان
✦
که پیروز بادی و روشن روان
#37
خردمند چون روی گشتاسپ دید
✦
پذیره شد و جایگاهش گزید
#38
سبک باز گسترد گستردنی
✦
بیاورد چیزی که بد خوردنی
#39
چنین گفت گشتاسپ با ساروان
✦
که ای مرد بیدار و روشن روان
#40
مرا ده یکی کاروانی شتر
✦
چو رای آیدت مزد ما هم ببر
#41
بدو ساربان گفت کای شیرمرد
✦
نزیبد ترا هرگز این کارکرد
#42
به چیزی که ما راست چون سر کنی
✦
به آید گر آهنگ قیصر کنی
#43
ترا بی‌نیازی دهد زین سخن
✦
جز آهنگ درگاه قیصر مکن
#44
و گر گم شدت راه دارم هیون
✦
پسندیده و مردم رهنمون
#45
برو آفرین کرد و برگشت زوی
✦
پر از غم سوی شهر بنهاد روی
#46
شد آن دردها بر دلش بر گران
✦
بیامد به بازار آهنگران
#47
یکی نامور بود بوراب نام
✦
پسندیده آهنگری شادکام
#48
همی ساختی نعل اسپان شاه
✦
بر قیصر او را بدی پایگاه
#49
ورا یار و شاگرد بد سی و پنج
✦
ز پتک و ز آهن رسیده به رنج
#50
به دکانش بنشست گشتاسپ دیر
✦
شد آن پیشه‌کار از نشستنش سیر
#51
بدو گفت آهنگر ای نیکخوی
✦
چه داری به دکان ما آرزوی
#52
چنین داد پاسخ که ای نیک‌بخت
✦
نپیچم سر از پتک وز کار سخت
#53
مرا گر بداری تو یاری کنم
✦
برین پتک و سندان سواری کنم
#54
چو بشنید بوراب زو داستان
✦
به یاری او گشت همداستان
#55
گرانمایه گویی به آتش بتافت
✦
چو شد تافته سوی سندان شتافت
#56
به گشتاسپ دادند پتکی گران
✦
برو انجمن گشته آهنگران
#57
بزد پتک و بشکست سندان و گوی
✦
ازو گشت بازار پر گفت‌وگوی
#58
بترسید بوراب و گفت ای جوان
✦
به زخم تو آهن ندارد توان
#59
نه پتک و نه آتش نه سندان نه دم
✦
چو بشنید گشتاسپ زان شد دژم
#60
بینداخت پتک و بشد گرسنه
✦
نه روی خورش بد نه جای بنه
#61
نماند به کس روز سختی نه رنج
✦
نه آسانی و شادمانی نه گنج
#62
بد و نیک بر ما همی بگذرد
✦
نباشد دژم هرکه دارد خرد
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.