#1
بی آزار لشکر به فرمان شاه
✦
همی رفت منزل به منزل سپاه
“Under the King's command, the army marched harmlessly, advancing from stage to stage.”
#2
چو گودرز نزدیک زیبد رسید
✦
سران را ز لشکر همی برگزید
“As Goudarz drew near to Zibad, he chose the noble chieftains from among his host.”
#3
هزاران دلیران خنجر گزار
✦
ز گردان لشکر دلاور سوار
“Thousands of sword-wielding champions, brave horsemen from among the army's warriors.”
#4
از ایرانیان نامور ده‌هزار
✦
سخن گوی و اندر خور کارزار
“Ten thousand renowned Iranians—eloquent in speech and formidable in battle.”
#5
سپهدار پس گیو را پیش خواند
✦
همه گفتهٔ شاه با او براند
“The commander then summoned Giev to his presence, recounting to him all that the King had commanded.”
#6
بدو گفت کای پور سالار سر
✦
برافراخته سر ز بسیار سر
“He said to him: 'O son of the chief leader, towering in stature above countless heads!”
#7
گزین کردم اندر خورت لشکری
✦
که هستند سالار هر کشوری
“I have chosen an army fitting your rank, composed of commanders who rule over every realm.”
#8
بدان تا به نزدیک پیران شوی
✦
بگویی و گفتار او بشنوی
“So that you may go unto Piran, deliver my message, and hear his reply.”
#9
بگویی به پیران که من با سپاه
✦
به زیبد رسیدم به فرمان شاه
“Say unto Piran: "By the command of the King, I have arrived at Zibad with my army."”
#10
شناسی تو گفتار و کردار خویش
✦
بی آزاری و رنج و تیمار خویش
“You know well your own words and deeds, your past harmlessness, and your efforts and care.”
#11
همه شهر توران بدی را میان
✦
ببستند با نامدار کیان
“All the realm of Turan bound their waists in malice against the glorious Kayanians.”
#12
فریدون فرخ که با داغ و درد
✦
ز گیتی بشد دیده پر آب زرد
“Ever since blessed Fereydun departed this world in sorrow and grief, his eyes filled with yellow tears.”
#13
پر از درد ایران پر از داغ شاه
✦
که با سوک ایرج نتابید ماه
“Iran was filled with grief and the King with anguish, such that the moon shone not for the mourning of Iraj.”
#14
ز ترکان تو تنها از آن انجمن
✦
شناسی به مهر و وفا خویشتن
“Among all the Turks, you alone were recognized for your love, loyalty, and empathy.”
#15
دروغست بر تو همین نام مهر
✦
نبینم به دلت اندر آرام مهر
“Yet even that reputation of affection seems false upon you; I see no deep serenity of affection in your heart.”
#16
همانست کان شاه آزرمجوی
✦
مرا گفت با او همه نرم گوی
“Nevertheless, that forgiving King bade me speak to him with total gentleness,”
#17
از آن کو به کار سیاوش رد
✦
بیفگند یک روز بنیاد بد
“Because regarding the plight of Siyavash, he once cast down the foundation of evil.”
#18
به نزد منش دستگاهست نیز
✦
ز خون پدر بیگناهست نیز
“In my eyes he still holds prestige, and his hands are innocent of my father's blood.”
#19
گناهی که تا این زمان کرده‌ای
✦
ز شاهان گیتی که آزرده‌ای
“All the sins you have committed until now, offending the monarchs of the world,”
#20
همی شاه بگذارد از تو همه
✦
بدی ، نیکی انگارد از تو همه
“The King shall forgive them all, counting all your past evil deeds as goodness.”
#21
نباید که بر دست ما بر ، تباه
✦
شوی بر گذشته فراوان گناه
“Lest you perish at our hands because of your abundant past transgressions,”
#22
دگر کز پی جنگ افراسیاب
✦
زمانه همی بر تو گیرد شتاب
“And lest Time hurry to destroy you for joining the war of Afrasiab.”
#23
بزرگان ایران و فرزند من
✦
بخوانند بر تو همه پند من
“The nobles of Iran and my own son shall recite all my counsel unto you.”
#24
سخن هرچ دانی بدیشان بگوی
✦
وز ایشان همیدون سخن بازجوی
“Whatever you know, speak it unto them, and likewise seek wise words in return from them.”
#25
اگر راست باشد دلت با زبان
✦
گذشتی ز تیمار و رستی به جان
“If your heart is truthful with your tongue, you shall pass beyond sorrow and escape with your life.”
#26
بر و بوم و خویشانت آباد گشت
✦
ز تیغ منت گردن آزاد گشت
“Your lands and kin shall flourish, and your neck shall be freed from the stroke of my sword.”
#27
ور از تو پدیدار آید گناه
✦
نماند به تو مهر و تخت و کلاه
“But if sin and malice manifest from you, no love, throne, or crown shall remain yours.”
#28
نجویم بر این کینه آرام و خواب
✦
من و گرز و میدان افراسیاب
“I shall seek no rest nor sleep in this vengeance; it shall be me, my mace, and the battlefield of Afrasiab.”
#29
کزو شاه ما را به کین خواستن
✦
نباید بسی لشکر آراستن
“For our King needs no massive army to exact vengeance upon him.”
#30
مگر پند من سربه سر بشنوی
✦
به گفتار هشیار من بگروی
“Unless you listen entirely to my advice and put your trust in my prudent words.”
#31
نخستین کسی کو پی افگند کین
✦
به خون ریختن برنوشت آستین
“First, whoever laid the foundation of hatred and rolled up his sleeves for bloodshed,”
#32
به خون سیاووش یازید دست
✦
جهانی به بیداد بر کرد پست
“Who stretched his hand unto the blood of Siyavash and brought the world low with injustice,”
#33
به سان سگانش از آن انجمن
✦
ببندی فرستی به نزدیک من
“Bind them like dogs from among that gathering and send them unto me,”
#34
بدان تا فرستم به نزدیک شاه
✦
چه شان سر ستاند چه بخشد کلاه
“So that I may send them to the King, whether he chooses to sever their heads or bestow a crown.”
#35
تو نشنیدی آن داستان بزرگ
✦
که شیر ژیان آورد پیش گرگ
“Have you not heard that grand story of how the ferocious lion acts before the wolf?”
#36
که هر کو به خون کیان دست آخت
✦
زمانه به جز خاک جایش نساخت
“That whoever reached out for the blood of the Kayanids, Time left him no place but dust.”
#37
دگر هرچ از گنج نزدیک تست
✦
همه دشمن جان تاریک تست
“Furthermore, whatever treasure you possess is an enemy to your dark soul:”
#38
ز اسپان پرمایه و گوهران
✦
ز دیبا و دینار وز افسران
“From precious horses and jewels, to silk, golden coins, and crowns,”
#39
ز ترگ و ز شمشیر و برگستوان
✦
ز خفتان، و از خنجر هندوان
“From helmets, swords, and horse-armor, to coat of mail and Indian daggers—”
#40
همه آلت لشکر و سیم و زر
✦
فرستی به نزدیک ما سربه سر
“Send all military gear, silver, and gold to us in their entirety.”
#41
به بیداد کز مردمان بستدی
✦
فراز آوریدی ز دست بدی
“Which you took unjustly from the people and amassed through evil deeds,”
#42
بدان باز خری مگر جان خویش
✦
از این در کنی زود درمان خویش
“Ransom your life with them, that you may quickly heal your plight.”
#43
چه اندر خور شهریارست از آن
✦
فرستم به نزدیک شاه جهان
“Whatever among it is fit for a sovereign, I shall dispatch to the King of the World,”
#44
ببخشیم دیگر همه بر سپاه
✦
به جای مکافات کرده گناه
“And the rest we shall distribute to the troops to compensate for past sins.”
#45
و دیگر که پور گزین ترا
✦
نگهبان گاه و نگین ترا
“And thirdly, that your chosen son—the guardian of your throne and signet ring—”
#46
برادرت هر دو سران سپاه
✦
که هزمان برآرند گردن به ماه
“And both your brothers, commanders of the host, who ever raise their heads to the moon in pride,”
#47
چو هر سه بدین نامدار انجمن
✦
گروگان فرستی به نزدیک من
“When you send all three as hostages to me, before this renowned assembly,”
#48
بدان تا شوم ایمن از کار تو
✦
برآرد درخت وفا بار تو
“So that I may rest secure regarding your intent, and the tree of your loyalty may bear fruit.”
#49
تو نیز آنگهی برگزینی دو راه
✦
یکی راه‌جویی به نزدیک شاه
“Then you too may choose between two paths: one, to seek the court of our King,”
#50
ابا دودمان نزد خسرو شوی
✦
بدان سایهٔ مهر او بغنوی
“To go with your lineage unto Khosrow, and rest under the shadow of his loving grace;”
#51
کنم با تو پیمان که خسرو ترا
✦
به خورشید تابان برآرد سرا
“I make a covenant with you that Khosrow shall exalt your head unto the shining sun;”
#52
ز مهر دل او تو آگه تری
✦
کزو هیچ ناید جز از بهتری
“You know better than anyone the kindness of his heart, from which nothing comes save goodness.”
#53
بشویی دل از مهر افراسیاب
✦
نبینی شب تیره او را به خواب
“Wash your heart clean of love for Afrasiab, and dream of him no more in the dark night.”
#54
گر از شاه ترکان بترسی ز بد
✦
نخواهی که آیی به ایران سزد
“If you fear evil from the King of the Turanians and wish not to come to Iran, it is understandable;”
#55
بپرداز توران و بنشین به چاج
✦
ببر تخت ساج و بر افراز تاج
“Depart from Turan and settle in Chaj; take your ebony throne and raise your crown there.”
#56
ورت سوی افراسیابست رای
✦
برو سوی او جنگ ما را مپای
“Or if your mind inclines toward Afrasiab, go unto him, and wait not to wage war against us.”
#57
اگر تو بخواهی بسیچید جنگ
✦
مرا زور شیرست و چنگ پلنگ
“Yet if you choose to prepare for war, I possess the strength of a lion and the claws of a leopard.”
#58
به ترکان نمانم من از تخت بهر
✦
کمان من ابرست و بارانش زهر
“I shall leave the Turanians no share of the throne; my bow is a cloud, and its rain is poison!”
#59
بسیچیدهٔ جنگ خیز اندرآی
✦
گرت هست با شیر درنده پای
“If you are prepared for battle, step forth into the arena, if indeed you have the courage to face a ravenous lion!”
#60
چو صف برکشید از دو رویه سپاه
✦
گنهکار پیدا شد از بیگناه
“When the armies draw up their ranks on both sides, the guilty shall be distinguished from the innocent.”
#61
گرین گفته‌های مرا نشنوی
✦
به فرجام کارت پشیمان شوی
“If you heed not these words of mine, in the end of your affair you shall be filled with remorse.”
#62
پشیمانی آنگه نداردت سود
✦
که تیغ زمانه سرت را درود
“Regret shall avail you nothing at that hour when the sword of Fate reaps off your head!”
#63
بگفت این سخن پهلوان با پسر
✦
که برخوان به پیران همه دربه در
“Thus spake the champion unto his son: 'Recite all this unto Piran, point by point.'”
#64
ز پیش پدر گیو شد تا به بلخ
✦
گرفته به یاد آن سخنهای تلخ
“Giv went forth from his father's presence unto Balkh, retaining in his memory those bitter words.”
#65
فرود آمد و کس فرستاد زود
✦
بر آن سان که گودرز فرموده بود
“He dismounted and swiftly dispatched a messenger, exactly as Goudarz had instructed.”
#66
همان شب سپاه اندر آورد گرد
✦
برفت از در بلخ تا ویسه گرد
“That very night he gathered the army together, and marched from the gates of Balkh to Veyseh-gerd.”
#67
که پیران بدان شهر بد با سپاه
✦
که دیهیم ایران همی جست و گاه
“For Piran was in that city with his army, coveting the crown and throne of Iran.”
#68
فرستاده چون سوی پیران رسید
✦
سپهدار پیران سپه را بدید
“When the envoy reached Piran, the commander Piran inspected his host.”
#69
بگفتند کآمد سوی بلخ گیو
✦
ابا ویژگان سپهدار نیو
“They reported to him: 'Giv has arrived at Balkh, accompanied by the brave commander's elite warriors.'”
#70
چو بشنید پیران برافراخت کوس
✦
شد از سم اسبان زمین آبنوس
“When Piran heard this, he raised the war-drums; the earth turned dark as ebony under the horses' hooves.”
#71
ده و دو هزارش ز لشکر سوار
✦
فراز آمد اندر خور کارزار
“Twelve thousand mounted warriors of his host gathered, fit and ready for battle.”
#72
از ایشان دو بهره هم آنجا بماند
✦
برفت و جهاندیدگان را بخواند
“Two-thirds of them remained behind at that place, while he advanced and summoned the experienced elders.”
#73
بیامد چو نزدیک جیحون رسید
✦
به گرد لب آب لشکر کشید
“He advanced until he reached the bank of the Jayhun, and encamped his host along the river's edge.”
#74
به جیحون پر از نیزه دیوار کرد
✦
چو با گیو گودرز دیدار کرد
“Along the Jayhun he raised a wall of spears, when he met Giv, the son of Goudarz.”
#75
دو هفته شد اندر سخنشان درنگ
✦
بدان تا نباشد به بیداد جنگ
“For two weeks their deliberations continued, so that war might not break out unjustly.”
#76
ز هر گونه گفتند و پیران شنید
✦
گنهکاری آمد ز ترکان پدید
“They spoke of every matter and Piran listened, yet the guilt of the Turanians became all the more apparent.”
#77
بزرگان ایران زمان یافتند
✦
بر ایشان به گفتار بشتافتند
“The Iranian nobles found the opportunity, and pressed their arguments upon them forcefully.”
#78
برافگند پیران هم اندر شتاب
✦
نوندی به نزدیک افراسیاب
“Whereupon Piran, in all haste, dispatched a swift courier unto Afrasiab,”
#79
که گودرز کشوادگان با سپاه
✦
نهاد از بر تخت گردان کلاه
“Informing him: 'Goudarz son of Kashvad, with a mighty army, has set the helmet of heroes upon the throne;'”
#80
فرستاده آمد به نزدیک من
✦
گزین پور او مهتر انجمن
“'And his envoy has come unto me: his chosen son, the chief of their council.'”
#81
مرا گوش و دل سوی فرمان تست
✦
به پیمان روانم گروگان تست
“My ears and heart obey thy sole command; my soul is pledged in covenant to thee.”
#82
سخن چون به سالار ترکان رسید
✦
سپاهی ز جنگ آوران برگزید
“When this message reached the Turanian king, he assembled a chosen host of battle-hardened warriors.”
#83
فرستاد نزدیک پیران سوار
✦
ز گردان شمشیر زن سی هزار
“He dispatched to Piran's aid thirty thousand sword-wielding horsemen.”
#84
بدو گفت بردار شمشیر کین
✦
وز ایشان بپرداز روی زمین
“He bade him: 'Unsheathe the sword of vengeance high, and clear the face of earth of all their host!'”
#85
نه گودرز باید که ماند نه گیو
✦
نه فرهاد و گرگین نه رهام نیو
“'Let neither Goudarz live, nor Giv the bold, nor Farhad, Gorgin, nor valiant Rohham!'”
#86
که بر ما سپه آمد از چار سوی
✦
همی گاه توران کنند آرزوی
“'For armies have assailed us from all sides, coveting the very throne of Turan.'”
#87
جفا پیشه گشتم از این پس به جنگ
✦
نجویم به خون ریختن بر درنگ
“'Henceforth in battle I grow pitiless, nor shall I hesitate to spill their blood.'”
#88
به رای هشیوار و مردان مرد
✦
برآرم ز کیخسرو این بار گرد
“'With prudent counsel and right valiant men, I shall bring low Kay Khosrow this time.'”
#89
چو پیران بدید آن سپاه بزرگ
✦
به خون تشنه هر یک به کردار گرگ
“When Piran saw that vast and fierce array, each like a wolf athirst for human blood,”
#90
بر آشفت از آن پس که نیرو گرفت
✦
هنرها بشست از دل آهو گرفت
“Emboldened by this strength, his wrath arose; he cast off virtue and embraced dark deeds.”
#91
جفا پیشه گشت آن دل نیکخوی
✦
پر اندیشه شد رزم کرد آرزوی
“That once noble heart grew harsh and stern; filled with grim resolve, he yearned for fight.”
#92
به گیو آنگهی گفت برخیز و رو
✦
سوی پهلوان سپه باز شو
“Then said he unto Giv: 'Arise and go! Return unto the leader of thy host.'”
#93
بگویش که از من تو چیزی مجوی
✦
که فرزانگان آن نبینند روی
“'Tell him to seek no compromise from me, for wise men never count such yield as right.'”
#94
یکی آنکه از نامدار گوان
✦
گروگان همی خواهی این کی توان
“'First, that thou cravest hostages of our lords—how could such shame ever be endured?'”
#95
و دیگر که گفتی سلیح و سپاه
✦
گرانمایه اسبان و تخت و کلاه
“'And next, that thou didst claim our arms and troops, precious chargers, crown, and royal throne;'”
#96
برادر که روشن جهان منست
✦
گزیده پسر پهلوان منست
“'My brother, who is the light of my world, and my chosen son, my champion bold,'”
#97
همی گویی از خویشتن دور کن
✦
ز بخرد چنین خام باشد سخن
“'Thou biddest me part with them! Such raw words are strange coming from a sage like thee.'”
#98
مرا مرگ بهتر از آن زندگی
✦
که سالار باشم کنم بندگی
“'Death is far sweeter unto me than life where, named a chief, I live in servitude!'”
#99
یکی داستان زد بر این بر پلنگ
✦
چو با شیر جنگ آورش خاست جنگ
“Upon this theme a leopard spake a parable, when challenged by a warlike lion to fight:”
#100
به نام ار بریزی مرا گفت خون
✦
به از زندگانی به ننگ اندرون
“'If thou dost shed my blood for honor's sake, 'tis better than a life enveloped in shame!'”
#101
و دیگر که پیغام شاه آمدست
✦
به فرمان جنگم سپاه آمدست
“'Furthermore, the King's command has come, and troops have arrived to wage this war with me.'”
#102
چو پاسخ چنین یافت برگشت گیو
✦
ابا لشکری نامبردار و نیو
“Having received this answer, Giv turned back, attended by a famed and valiant force.”
#103
سپهدار چون گیو برگشت از اوی
✦
خروشان سوی جنگ بنهاد روی
“As Giv departed, the commander Piran turned clamorously toward the field of war.”
#104
دمان از پس گیو پیران دلیر
✦
سپه را همی راند بر سان شیر
“Charging behind Giv, valiant Piran pressed, driving his army forward like a lion.”
#105
بیامد چو پیش کنابد رسید
✦
بر آن دامن کوه لشکر کشید
“Advancing till he came to Kanabad, he pitched his camp along the mountain slope.”