بخش ۱۲ - شب مژدهٔ رسیدن سپاه ایران به طوس، رد درنگ پیران و پذیرش رأی ویرانگر کاموس
#1
چو شد روی گیتی چو دریای قیر
✦
نه ناهید پیدا نه بهرام و تیر
#2
بیامد دمان دیده‌بان پیش طوس
✦
دوان و شده روی چون سندروس
#3
چنین گفت کای پهلوان سپاه
✦
از ایران سپاه آمد از نزد شاه
#4
سپهبد بخندید با مهتران
✦
که ای نامداران و کنداوران
#5
چو یار آمد اکنون نسازیم جنگ
✦
گهی با شتابیم و گه با درنگ
#6
بنیروی یزدان گو پیلتن
✦
بیاری بیاید بدین انجمن
#7
ازان دیده‌بان گشت روشن‌روان
✦
همه مژده دادند پیر و جوان
#8
طلایه فرستاد بر دشت جنگ
✦
خروش آمد از کوه و آوای زنگ
#9
چو خورشید بر چرخ گنبد کشید
✦
شب تار شد از جهان ناپدید
#10
یکی انجمن کرد خاقان چین
✦
بدیبا بیاراست روی زمین
#11
بپیران چنین گفت کامروز جنگ
✦
بسازیم و روزی نباید درنگ
#12
یکی با سرافراز گردنکشان
✦
خنیده سواران دشمن کشان
#13
ببینیم کایرانیان برچیند
✦
بدین رزمگه اندرون با کیند
#14
چنین گفت پیران که خاقان چین
✦
خردمند شاهیست با آفرین
#15
بران رفت باید که او را هواست
✦
که رای تو بر ما همه پادشاست
#16
وزان پس برآمد ز پرده‌سرای
✦
خروشیدن کوس با کرنای
#17
سنانهای رخشان و جوشان سپاه
✦
شده روی کشور ز لشکر سیاه
#18
ز پیلان نهادند بر پنج زین
✦
بیاراست دیگر بدیبای چین
#19
زبرجد نشانده بزین اندرون
✦
ز دیبای زربفت پیروزه‌گون
#20
بزرین رکیب و جناغ پلنگ
✦
بزرین و سیمین جرسها و زنگ
#21
ز افسر سر پیلبان پرنگار
✦
همه پاک با طوق و با گوشوار
#22
هوا شد ز بس پرنیانی درفش
✦
چو بازار چین سرخ و زرد و بنفش
#23
سپاهی برفت اندران دشت رزم
✦
کزیشان همی آرزو خواست بزم
#24
زمین شد بکردار چشم خروس
✦
ز بس رنگ و آرایش و پیل و کوس
#25
برفتند شاهان لشکر ز جای
✦
هوا پر شد از نالهٔ کرنای
#26
چو از دور طوس سپهبد بدید
✦
سپاه آنچ بودش رده برکشید
#27
ببستند گردان ایران میان
✦
بیاورد گیو اختر کاویان
#28
از آوردگه تا سر تیغ کوه
✦
سپه بود از ایران گروها گروه
#29
چو کاموس و منشور و خاقان چین
✦
چو بیورد و چون شنگل بافرین
#30
نظاره بکوه هماون شدند
✦
نه بر آرزو پیش دشمن شدند
#31
چو از دور خاقان چین بنگرید
✦
خروش سواران ایران شنید
#32
پسند آمدش گفت کاینت سپاه
✦
سواران رزم آور و کینه‌خواه
#33
سپهدار پیران دگرگونه گفت
✦
هنرهای مردان نشاید نهفت
#34
سپهدار کو چاه پوشد بخار
✦
برو اسپ تازد بروز شکار
#35
ازان به که بر خیره روز نبرد
✦
هنرهای دشمن کند زیر گرد
#36
ندیدم سواران و گردنکشان
✦
بگردی و مردانگی زین نشان
#37
بپیران چنین گفت خاقان چین
✦
که اکنون چه سازیم بر دشت کین
#38
ورا گفت پیران کز اندک سپاه
✦
نگیرند یاد اندرین رزمگاه
#39
کشیدی چنین رنج و راه دراز
✦
سپردی و دیدی نشیب و فراز
#40
بمان تا سه روز اندرین رزمگاه
✦
بباشیم و آسوده گردد سپاه
#41
سپه را کنم زان سپس به دو نیم
✦
سرآمد کنون روز پیکار و بیم
#42
بتازند شبگیر تا نیمروز
✦
نبرده سواران گیتی‌فروز
#43
بژوپین و خنجر بتیر و کمان
✦
همی رزم جویند با بدگمان
#44
دگر نیمهٔ روز دیگر گروه
✦
بکوشند تا شب برآید ز کوه
#45
شب تیره آسودگان را بجنگ
✦
برم تا بریشان شود کار تنگ
#46
نمانم که آرام گیرند هیچ
✦
سواران من با سپاه و بسیچ
#47
بدو گفت کاموس کین رای نیست
✦
بدین مولش اندر مرا جای نیست
#48
بدین مایه مردم بدین گونه جنگ
✦
چه باید بدین گونه چندین درنگ
#49
بسازیم یکبار و جنگ‌آوریم
✦
بریشان در و کوه تنگ آوریم
#50
بایران گذاریم ز ایدر سپاه
✦
نمانیم تخت و نه تاج و نه شاه
#51
بر و بومشان پاک و یران کنیم
✦
نه جنگ یلان جنگ شیران کنیم
#52
زن و کودک خرد و پیر و جوان
✦
نه شاه و کنارنگ و نه پهلوان
#53
بایران نمانم بر و بوم و جای
✦
نه کاخ و نه ایوان و نه چارپای
#54
ببد روز چندین چه باید گذاشت
✦
غم و درد و تیمار بیهوده داشت
#55
یک امشب گشاده مدارید راه
✦
که ایشان برانند زین رزمگاه
#56
چو باد سپیده دمان بردمد
✦
سپه جمله باید که اندر چمد
#57
تلی کشته بینی ببالای کوه
✦
تو فردا ز گردان ایران گروه
#58
بدانسان که ایرانیان سربسر
✦
ازین پی نبینند جز مویه گر
#59
بدو گفت خاقان جزین رای نیست
✦
بگیتی چو تو لشکر آرای نیست
#60
همه نامدارن بدین هم سخن
✦
که کاموس شیراوژن افگند بن
#61
برفتند وز جای برخاستند
✦
همه شب همی لشکر آراستند
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.