#1
چو شد روی گیتی چو دریای قیر
✦
نه ناهید پیدا نه بهرام و تیر
“When the face of the world turned dark as a sea of pitch, and neither Venus, Mars, nor Mercury was visible,”
#2
بیامد دمان دیده‌بان پیش طوس
✦
دوان و شده روی چون سندروس
“The scout came running swiftly before Tus, breathless and his face pale like sandarac,”
#3
چنین گفت کای پهلوان سپاه
✦
از ایران سپاه آمد از نزد شاه
“He said: 'O champion of the host, an army from Iran has arrived from the King!'”
#4
سپهبد بخندید با مهتران
✦
که ای نامداران و کنداوران
“The commander smiled among his nobles, saying: 'O renowned warriors and mighty heroes,'”
#5
چو یار آمد اکنون نسازیم جنگ
✦
گهی با شتابیم و گه با درنگ
“'Now that help has come, let us not rush blindly into battle; at times we must hasten, and at times delay.'”
#6
بنیروی یزدان گو پیلتن
✦
بیاری بیاید بدین انجمن
“'By the power of God, the elephant-bodied champion will come to aid us in this assembly.'”
#7
ازان دیده‌بان گشت روشن‌روان
✦
همه مژده دادند پیر و جوان
“From that scout's report, their souls brightened, and young and old gave glad tidings to one another.”
#8
طلایه فرستاد بر دشت جنگ
✦
خروش آمد از کوه و آوای زنگ
“They dispatched advance guards onto the battle plain; shouts echoed from the mountains alongside the tolling of bells.”
#9
چو خورشید بر چرخ گنبد کشید
✦
شب تار شد از جهان ناپدید
“When the sun mounted its domed wheel, the dark night vanished from the world.”
#10
یکی انجمن کرد خاقان چین
✦
بدیبا بیاراست روی زمین
“The Khagan of China assembled a council and adorned the face of the earth with silk robes.”
#11
بپیران چنین گفت کامروز جنگ
✦
بسازیم و روزی نباید درنگ
“He said to Piran: 'Today we must prepare for battle, without delaying even for a single day.'”
#12
یکی با سرافراز گردنکشان
✦
خنیده سواران دشمن کشان
“'Together with exalt noble leaders and famous enemy-slaying knights,'”
#13
ببینیم کایرانیان برچیند
✦
بدین رزمگه اندرون با کیند
“'Let us see who these Iranians are and with what vengeance they stand in this arena.'”
#14
چنین گفت پیران که خاقان چین
✦
خردمند شاهیست با آفرین
“Piran replied: 'The Khagan of China is a wise monarch deserving of praise.'”
#15
بران رفت باید که او را هواست
✦
که رای تو بر ما همه پادشاست
“'We must act according to your desire, for your counsel rules over us all.'”
#16
وزان پس برآمد ز پرده‌سرای
✦
خروشیدن کوس با کرنای
“Then from the royal pavilion arose the roar of war-drums and long trumpets.”
#17
سنانهای رخشان و جوشان سپاه
✦
شده روی کشور ز لشکر سیاه
“Gleaming spear-heads and seething troops turned the face of the land black with armed hosts.”
#18
ز پیلان نهادند بر پنج زین
✦
بیاراست دیگر بدیبای چین
“They placed jeweled saddles upon five elephants and draped others in fine Chinese brocade.”
#19
زبرجد نشانده بزین اندرون
✦
ز دیبای زربفت پیروزه‌گون
“Inlaid with emeralds upon turquoise silk woven with gold thread,”
#20
بزرین رکیب و جناغ پلنگ
✦
بزرین و سیمین جرسها و زنگ
“With golden stirrups, leopard-skin breast-straps, and bells of gold and silver.”
#21
ز افسر سر پیلبان پرنگار
✦
همه پاک با طوق و با گوشوار
“The elephant-drivers wore radiant crowns, all adorned with torcs and earrings.”
#22
هوا شد ز بس پرنیانی درفش
✦
چو بازار چین سرخ و زرد و بنفش
“The sky turned like a Chinese bazaar—red, yellow, and violet—from the abundance of silk banners.”
#23
سپاهی برفت اندران دشت رزم
✦
کزیشان همی آرزو خواست بزم
“An army marched onto that battlefield so splendid that one would think they sought a feast.”
#24
زمین شد بکردار چشم خروس
✦
ز بس رنگ و آرایش و پیل و کوس
“The earth became colorful like a rooster's eye from all the hues, decorations, elephants, and drums.”
#25
برفتند شاهان لشکر ز جای
✦
هوا پر شد از نالهٔ کرنای
“The kings of the army moved into place, and the air was filled with the wailing of trumpets.”
#26
چو از دور طوس سپهبد بدید
✦
سپاه آنچ بودش رده برکشید
“When General Tus saw them from afar, he drew up the lines of his remaining forces.”
#27
ببستند گردان ایران میان
✦
بیاورد گیو اختر کاویان
“The Iranian heroes girt their loins, and Giv brought forth the Kavian Banner.”
#28
از آوردگه تا سر تیغ کوه
✦
سپه بود از ایران گروها گروه
“From the battlefield to the crest of the mountain, troops of Iranians stood company by company.”
#29
چو کاموس و منشور و خاقان چین
✦
چو بیورد و چون شنگل بافرین
“Kamus, Manshur, the Khagan of China, Bivard, and the praised Shangal,”
#30
نظاره بکوه هماون شدند
✦
نه بر آرزو پیش دشمن شدند
“Ascended Mount Hamavon to observe, not wishing to march hastily against the foe.”
#31
چو از دور خاقان چین بنگرید
✦
خروش سواران ایران شنید
“When the Khagan of China looked from afar and heard the roar of the Iranian horsemen,”
#32
پسند آمدش گفت کاینت سپاه
✦
سواران رزم آور و کینه‌خواه
“He admired them, saying: 'What a magnificent host! Warrior horsemen bent on vengeance!'”
#33
سپهدار پیران دگرگونه گفت
✦
هنرهای مردان نشاید نهفت
“Commander Piran spoke otherwise: 'One must not conceal the virtues of valiant men.'”
#34
سپهدار کو چاه پوشد بخار
✦
برو اسپ تازد بروز شکار
“'A commander who covers a pit with thornbushes and rides his horse over it on a hunt,'”
#35
ازان به که بر خیره روز نبرد
✦
هنرهای دشمن کند زیر گرد
“'Is better off than one who recklessly buries the enemy's talents beneath the dust of battle.'”
#36
ندیدم سواران و گردنکشان
✦
بگردی و مردانگی زین نشان
“'I have never seen warriors and noble knights showing such prowess and bravery.'”
#37
بپیران چنین گفت خاقان چین
✦
که اکنون چه سازیم بر دشت کین
“The Khagan of China said to Piran: 'Now what plan shall we devise on this battlefield?'”
#38
ورا گفت پیران کز اندک سپاه
✦
نگیرند یاد اندرین رزمگاه
“Piran answered him: 'They will not be forgotten on this battlefield despite their small numbers.'”
#39
کشیدی چنین رنج و راه دراز
✦
سپردی و دیدی نشیب و فراز
“'You have endured great toil and long journeys, crossing many ups and downs.'”
#40
بمان تا سه روز اندرین رزمگاه
✦
بباشیم و آسوده گردد سپاه
“'Let us remain three days in this war-zone, so that the army may be rested.'”
#41
سپه را کنم زان سپس به دو نیم
✦
سرآمد کنون روز پیکار و بیم
“'Then I will divide the host in two; now has come the day of battle and fear.'”
#42
بتازند شبگیر تا نیمروز
✦
نبرده سواران گیتی‌فروز
“'One half of world-conquering warriors shall charge from dawn until midday,'”
#43
بژوپین و خنجر بتیر و کمان
✦
همی رزم جویند با بدگمان
“'Fighting the enemy with javelins, daggers, arrows, and bows.'”
#44
دگر نیمهٔ روز دیگر گروه
✦
بکوشند تا شب برآید ز کوه
“'The second half of another group shall strive until night falls from the mountain.'”
#45
شب تیره آسودگان را بجنگ
✦
برم تا بریشان شود کار تنگ
“'In the dark night, I will lead rested warriors to battle to press them hard.'”
#46
نمانم که آرام گیرند هیچ
✦
سواران من با سپاه و بسیچ
“I will not suffer my horsemen to rest at all, equipped and prepared though the army stands.”
#47
بدو گفت کاموس کین رای نیست
✦
بدین مولش اندر مرا جای نیست
“Kamus replied to him: "This is no wise counsel; I have no place or patience for such lingering delay."”
#48
بدین مایه مردم بدین گونه جنگ
✦
چه باید بدین گونه چندین درنگ
“ Against such a handful of foes and such a paltry fight, why must there be so much hesitation?”
#49
بسازیم یکبار و جنگ‌آوریم
✦
بریشان در و کوه تنگ آوریم
“"Let us prepare at once and bring on the fight, pressing them hard through mountain and pass!"”
#50
بایران گذاریم ز ایدر سپاه
✦
نمانیم تخت و نه تاج و نه شاه
“"From this very spot we shall march our army into Iran, leaving behind neither throne, nor crown, nor king!"”
#51
بر و بومشان پاک و یران کنیم
✦
نه جنگ یلان جنگ شیران کنیم
“"We shall utterly desolate their land; ours will not be a battle of ordinary warriors, but of fierce lions!"”
#52
زن و کودک خرد و پیر و جوان
✦
نه شاه و کنارنگ و نه پهلوان
“"Woman and young child, old man and youth, sparing neither monarch, march-lord, nor heroic champion."”
#53
بایران نمانم بر و بوم و جای
✦
نه کاخ و نه ایوان و نه چارپای
“"In all of Iran I shall leave no territory or dwelling—neither palace, nor portico, nor beast of burden."”
#54
ببد روز چندین چه باید گذاشت
✦
غم و درد و تیمار بیهوده داشت
“"Why endure so many days in ill fate, harboring pointless sorrow, grief, and anxiety?"”
#55
یک امشب گشاده مدارید راه
✦
که ایشان برانند زین رزمگاه
“"Leave not the path open even for this single night, lest they ride away and escape this battleground!"”
#56
چو باد سپیده دمان بردمد
✦
سپه جمله باید که اندر چمد
“"The moment the morning breeze blows at break of dawn, the entire army must surge forward together."”
#57
تلی کشته بینی ببالای کوه
✦
تو فردا ز گردان ایران گروه
“"Tomorrow you shall behold a mountain-high mound of slain bodies from the host of Iran's champions."”
#58
بدانسان که ایرانیان سربسر
✦
ازین پی نبینند جز مویه گر
“"So utterly crushed that the Iranians, one and all, shall henceforth see nothing but wailing mourners."”
#59
بدو گفت خاقان جزین رای نیست
✦
بگیتی چو تو لشکر آرای نیست
“The Khaqan said to him: "There is no wiser judgment than this; in all the world there is no battle-arrayer like you."”
#60
همه نامدارن بدین هم سخن
✦
که کاموس شیراوژن افگند بن
“All the renowned nobles agreed with this speech, seeing that lion-overthrowing Kamus had laid down the true foundation.”
#61
برفتند وز جای برخاستند
✦
همه شب همی لشکر آراستند
“They departed and arose from their places, and spent the entire night marshaling their host.”