بخش ۱۴ - جنگ کاموس با گیو و طوس تا شب، رسیدن رستم به هماون و آرایش دو سپاه

#1

چو خورشید زد پنجه بر پشت گاو

✦

ز هامون برآمد خروش چکاو

#2

ز درگاه کاموس برخاست غو

✦

که او بود اسپ افگن و پیش رو

#3

سپاه انجمن کرد و جوشن بداد

✦

دلش پر ز رزم و سرش پر ز باد

#4

زره بود در زیر پیراهنش

✦

کله ترگ بود و قبا جوشنش

#5

بایران خروش آمد از دیده‌گاه

✦

کزین روی تنگ اندر آمد سپاه

#6

درفش سپهبد گو پیلتن

✦

پدید آمد از دور با انجمن

#7

وزین روی دیگر ز توران سپاه

✦

هوا گشت برسان ابر سیاه

#8

سپهبد سواری چو یک لخت کوه

✦

زمین گشته از نعل اسپش ستوه

#9

یکی گرز همچون سر گاومیش

✦

سپاه از پس و نیزه‌دارانش پیش

#10

همی جوشد از گرز آن یال و کفت

✦

سزد گر بمانی ازو در شگفت

#11

وزین روی ایران سپهدار طوس

✦

بابر اندر آورد آوای کوس

#12

خروشیدن دیده‌بان پهلوان

✦

چو بشنید شد شاد و روشن‌روان

#13

ز نزدیک گودرز کشواد تفت

✦

سواری بنزد فریبرز رفت

#14

که توران سپه سوی جنگ آمدند

✦

رده برکشیدند و تنگ آمدند

#15

تو آن کن که از گوهر تو سزاست

✦

که تو مهتری و پدر پادشاست

#16

که گرد تهمتن برآمد ز راه

✦

هم اکنون بیاید بدین رزمگاه

#17

فریبرز با لشکری گرد نیو

✦

بیامد بپیوست با طوس و گیو

#18

بر کوه لشکر بیاراستند

✦

درفش خجسته بپیراستند

#19

چو با میسره راست شد میمنه

✦

همان ساقه و قلب و جای بنه

#20

برآمد خروشیدن کرنای

✦

سپه چون سپهر اندر آمد ز جای

#21

چو کاموس تنگ اندر آمد بجنگ

✦

بهامون زمانی نبودش درنگ

#22

سپه را بکردار دریای آب

✦

که از کوه سیل اندر آید شتاب

#23

بیاورد و پیش هماون رسید

✦

هوا نیلگون شد زمین ناپدید

#24

چو نزدیک شد سر سوی کوه کرد

✦

پر از خنده رخ سوی انبوه کرد

#25

که این لشکری گشن و کنداورست

✦

نه پیران و هومان و آن لشکرست

#26

که دارید ز ایرانیان جنگجوی

✦

که با من بروی اندر آرند روی

#27

ببینید بالا و برز مرا

✦

برو بازوی و تیغ و گرز مرا

#28

چو بشنید گیو این سخن بردمید

✦

برآشفت و تیغ از میان برکشید

#29

چو نزدیک‌تر شد بکاموس گفت

✦

که این را مگر ژنده پیلست جفت

#30

کمان برکشید و بزه بر نهاد

✦

ز دادار نیکی دهش کرد یاد

#31

بکاموس بر تیرباران گرفت

✦

کمان را چو ابر بهاران گرفت

#32

چو کاموس دست و گشادش بدید

✦

بزیر سپر کرد سر ناپدید

#33

بنیزه درآمد بکردار گرگ

✦

چو شیری برافراز پیلی سترگ

#34

چو آمد بنزدیک بدخواه اوی

✦

یکی نیزه زد بر کمرگاه اوی

#35

چو شد گیو جنبان بزین اندرون

✦

ازو دور شد نیزهٔ آبگون

#36

سبک تیغ را برکشید از نیام

✦

خروشید و جوشید و برگفت نام

#37

به پیش سوار اندر آمد دژم

✦

بزد تیغ و شد نیزهٔ او قلم

#38

ز قلب سپه طوس چون بنگرید

✦

نگه کرد و جنگ دلیران بدید

#39

بدانست کو مرد کاموس نیست

✦

چنو نیزه‌ور نیز جز طوس نیست

#40

خروشان بیامد ز قلب سپاه

✦

بیاری بر گیو شد کینه‌خواه

#41

عنان را بپیچید کاموس تنگ

✦

میان دو گرد اندر آمد بجنگ

#42

ز تگ اسپ طوس دلاور بماند

✦

سپهبد برو نام یزدان بخواند

#43

به نیزه پیاده به آوردگاه

✦

همی گشت با او بپیش سپاه

#44

دو گرد گرانمایه و یک سوار

✦

کشانی نشد سیر زان کارزار

#45

برین گونه تا تیره شد جای هور

✦

همی بود بر دشت هر گونه شور

#46

چو شد دشت بر گونهٔ آبنوس

✦

پراگنده گشتند کاموس و طوس

#47

سوی خیمه رفتند هر دو گروه

✦

یکی سوی دشت و دگر سوی کوه

#48

چو گردون تهی شد ز خورشید و ماه

✦

طلایه برون شد ز هر دو سپاه

#49

ازان دیده گه دیده، بگشاد لب

✦

که شد دشت پر خاک و تاریک شب

#50

پر از گفتگویست هامون و راغ

✦

میان یلان نیز چندین چراغ

#51

همانا که آمد گو پیلتن

✦

دمان و ز زابل یکی انجمن

#52

چو بشنید گودرز کشواد تفت

✦

شب تیره از کوه خارا برفت

#53

پدید آمد آن اژدهافش درفش

✦

شب تیره‌گون کرد گیتی بنفش

#54

چو گودرز روی تهمتن بدید

✦

شد از آب دیده رخش ناپدید

#55

پیاده شد از اسپ و رستم همان

✦

پیاده بیامد چو باد دمان

#56

گرفتند مر یکدگر را کنار

✦

ز هر دو برآمد خروشی بزار

#57

ازان نامدارن گودرزیان

✦

که از کینه جستن سرآمد زمان

#58

بدو گفت گودرز کای پهلوان

✦

هشیوار و جنگی و روشن‌روان

#59

همی تاج و گاه از تو گیرد فروغ

✦

سخن هرچ گویی نباشد دروغ

#60

تو ایرانیان را ز مام و پدر

✦

بهی هم ز گنج و ز تخت و گهر

#61

چنانیم بی‌تو چو ماهی بخاک

✦

بتنگ اندرون سر تن اندر هلاک

#62

چو دیدم کنون خوب چهر ترا

✦

همین پرسش گرم و مهر ترا

#63

مرا سوگ آن ارجمندان نماند

✦

ببخت تو جز روی خندان نماند

#64

بدو گفت رستم که دل شاد دار

✦

ز غمهای گیتی سر آزاد دار

#65

که گیتی سراسر فریبست و بند

✦

گهی سودمندی و گاهی گزند

#66

یکی را ببستر یکی را بجنگ

✦

یکی را بنام و یکی را بننگ

#67

همی رفت باید کزین چاره نیست

✦

مرا نیز از مرگ پتیاره نیست

#68

روان تو از درد بی‌درد باد

✦

همه رفتن ما بآورد باد

#69

ازان پس چو آگاه شد طوس و گیو

✦

ز ایران نبرده سواران نیو

#70

که رستم به کوه هماون رسید

✦

مر او را جهاندیده گودرز دید

#71

برفتند چون باد لشکر ز جای

✦

خروش آمد و نالهٔ کرنای

#72

چو آمد درفش تهمتن پدید

✦

شب تیره لشکر برستم رسید

#73

سپاه و سپهبد پیاده شدند

✦

میان بسته و دلگشاده شدند

#74

خروشی برآمد ز لشکر بدرد

✦

ازان کشتگان زیر خاک نبرد

#75

دل رستم از درد ایشان بخست

✦

بکینه بنوی میان را ببست

#76

بنالید ازان پس بدرد سپاه

✦

چو آگه شد از کار آوردگاه

#77

بسی پندها داد و گفت ای سران

✦

بپیش آمد امروز رزمی گران

#78

چنین است آغاز و فرجام جنگ

✦

یکی تاج یابد یکی گور تنگ

#79

سراپرده زد گرد گیتی‌فروز

✦

پس پشت او لشکر نیمروز

#80

بکوه اندرون خیمه‌ها ساختند

✦

درفش سپهبد برافراختند

#81

نشست از بر تخت بر پیلتن

✦

بزرگان لشکر شدند انجمن

#82

ز یک دست بنشست گودرز و گیو

✦

بدست دگر طوس و گردان نیو

#83

فروزان یکی شمع بنهاد پیش

✦

سخن رفت هر گونه بر کم و بیش

#84

ز کار بزرگان و جنگ سپاه

✦

ز رخشنده خورشید و گردنده ماه

#85

فراوان ازان لشکر بی‌شمار

✦

بگفتند با مهتر نامدار

#86

ز کاموس و شنگل ز خاقان چین

✦

ز منشور جنگی و مردان کین

#87

ز کاموس خود جای گفتار نیست

✦

که ما را بدو راه دیدار نیست

#88

درختیست بارش همه گرز و تیغ

✦

نترسد اگر سنگ بارد ز میغ

#89

ز پیلان جنگی ندارد گریز

✦

سرش پر ز کینست و دل پر ستیز

#90

ازین کوه تا پیش دریای شهد

✦

درفش و سپاهست و پیلان و مهد

#91

اگر سوی ما پهلوان سپاه

✦

نکردی گذر کار گشتی تباه

#92

سپاس از خداوند پیروزگر

✦

که او آورد رنج و سختی بسر

#93

تن ما بتو زنده شد بی‌گمان

✦

نبد هیچ کس را امید زمان

#94

ازان کشتگان یک زمان پهلوان

✦

همی بود گریان و تیره‌روان

#95

ازان پس چنین گفت کز چرخ ماه

✦

برو تا سر تیره خاک سیاه

#96

نبینی مگر گرم و تیمار و رنج

✦

برینست رسم سرای سپنج

#97

گزافست کردار گردان سپهر

✦

گهی زهر و جنگست و گه نوش و مهر

#98

اگر کشته گر مرده هم بگذریم

✦

سزد گر بچون و چرا ننگریم

#99

چنان رفت باید که آید زمان

✦

مشو تیز با گردش آسمان

#100

جهاندار پیروزگر یار باد

✦

سر بخت دشمن نگونسار باد

#101

ازین پس همه کینه باز آوریم

✦

جهان را بایران نیاز آوریم

#102

بزرگان همه خواندند آفرین

✦

که بی‌تو مبادا زمان و زمین

#103

همیشه بدی نامبردار و شاد

✦

در شاه پیروز بی‌تو مباد

#104

چو از کوه بفروخت گیتی فروز

✦

دو زلف شب تیره بگرفت روز

#105

ازان چادر قیر بیرون کشید

✦

بدندان لب ماه در خون کشید

#106

تبیره برآمد ز هر دو سرای

✦

برفتند گردان لشکر ز جای

#107

سپهدار هومان به پیش سپاه

✦

بیامد همی کرد هر سو نگاه

#108

که ایرانیان را که یار آمدست

✦

که خرگاه و خیمه بکار آمدست

#109

ز پیروزه دیبا سراپرده دید

✦

فراوان بگرد اندرش پرده دید

#110

درفش و سنان سپهبد بپیش

✦

همان گردش اختر بد بپیش

#111

سراپرده‌ای دید دیگر سیاه

✦

درفشی درفشان بکردار ماه

#112

فریبرز کاوس با پیل و کوس

✦

فراوان زده خیمه نزدیک طوس

#113

بیامد پر از غم بپیران بگفت

✦

که شد روز با رنج بسیار جفت

#114

کز ایران ده و دار و بانگ خروش

✦

فراوان ز هر شب فزون بود دوش

#115

بتنها برفتم ز خیمه پگاه

✦

بلشکر بهر جای کردم نگاه

#116

از ایران فراوان سپاه آمدست

✦

بیاری برین رزمگاه آمدست

#117

ز دیبا یکی سبز پرده‌سرای

✦

یکی اژدهافش درفشی بپای

#118

سپاهی بگرد اندرش زابلی

✦

سپردار و با خنجر کابلی

#119

گمانم که رستم ز نزدیک شاه

✦

بیاری بیامد بدین رزمگاه

#120

بدو گفت پیران که بد روزگار

✦

اگر رستم آید بدین کارزار

#121

نه کاموس ماند نه خاقان چین

✦

نه شنگل نه گردان توران زمین

#122

هم‌انگه ز لشکر گه اندر کشید

✦

بیامد سپهدار را بنگرید

#123

وزانجا دمان سوی کاموس شد

✦

بنزدیک منشور و فرطوس شد

#124

که شبگیر ز ایدر برفتم پگاه

✦

بگشتم همه گرد ایران سپاه

#125

بیاری فراوان سپاه آمدست

✦

بسی کینه‌ور رزمخواه آمدست

#126

گمانم که آن رستم پیلتن

✦

که گفتم همی پیش این انجمن

#127

برفت از در شاه ایران سپاه

✦

بیاری بیامد بدین رزمگاه

#128

بدو گفت کاموس کای پر خرد

✦

دلت یکسر اندیشهٔ بد برد

#129

چنان دان که کیخسرو آمد بجنگ

✦

مکن خیره دل را بدین کار تنگ

#130

ز رستم چه رانی تو چندین سخن

✦

ز زابلستان یاد چندین مکن

#131

درفش مرا گر ببیند به چنگ

✦

بدریای چین بر خروشد نهنگ

#132

برو لشکر آرای و برکش سپاه

✦

درفش اندر آور به آوردگاه

#133

چو من با سپاه اندر آیم بجنگ

✦

نباید که باشد شما را درنگ

#134

ببینی تو پیکار مردان کنون

✦

شده دشت یکسر چو دریای خون

#135

دل پهلوان زان سخن شاد گشت

✦

ز اندیشهٔ رستم آزاد گشت

#136

سپه را همه ترگ و جوشن بداد

✦

همی کرد گفتار کاموس یاد

#137

وزان جایگه پیش خاقان چین

✦

بیامد ببوسید روی زمین

#138

بدو گفت شاها انوشه بدی

✦

روانرا بدیدار توشه بدی

#139

بریدی یکی راه دشوار و دور

✦

خریدی چنین رنج ما را بسور

#140

بدین سان بآزرم افراسیاب

✦

گذشتی به کشتی ز دریای آب

#141

سپاه از تو دارد همی پشت راست

✦

چنان کن که از گوهر تو سزاست

#142

بیارای پیلان بزنگ و درای

✦

جهان پر کن از نالهٔ کرنای

#143

من امروز جنگ آورم با سپاه

✦

تو با پیل و با کوس در قلبگاه

#144

نگه دار پشت سپاه مرا

✦

بابر اندر آور کلاه مرا

#145

چنین گفت کاموس جنگی بمن

✦

که تو پیش‌رو باش زین انجمن

#146

بسی سخت سوگندهای دراز

✦

بخورد و بر آهیخت گرز از فراز

#147

که امروز من جز بدین گرز جنگ

✦

نسازم وگر بارد از ابر سنگ

#148

چو بشنید خاقان بزد کرنای

✦

تو گفتی که کوه اندر آمد ز جای

#149

ز بانگ تبیره زمین و سپهر

✦

بپوشید کوه و بیفگند مهر

#150

بفرمود تا مهد بر پشت پیل

✦

ببستند و شد روی گیتی چو نیل

#151

بیامد گرازان بقلب سپاه

✦

شد از گرد خورشید تابان سیاه

#152

خروشیدن زنگ و هندی درای

✦

همی دل برآورد گفتی ز جای

#153

ز بس تخت پیروزه بر پشت پیل

✦

درفشان بکردار دریای نیل

#154

بچشم اندرون روشنایی نماند

✦

همی با روان آشنایی نماند

#155

پر از گرد شد چشم و کام سپهر

✦

تو گفتی بقیر اندر اندود چهر

#156

چو خاقان بیامد بقلب سپاه

✦

بچرخ اندرون ماه گم کرد راه

#157

ز کاموس چون کوه شد میمنه

✦

کشیدند بر سوی هامون بنه

#158

سوی میسره نیز پیران برفت

✦

برادرش هومان و کلباد تفت

#159

چو رستم بدید آنک خاقان چه کرد

✦

بیاراست در قلب جای نبرد

#160

چنین گفت رستم که گردان سپهر

✦

ببینیم تا بر که گردد بمهر

#161

چگونه بود بخشش آسمان

✦

کرا زین بزرگان سرآید زمان

#162

درنگی نبودم براه اندکی

✦

دو منزل همی کرد رخشم یکی

#163

کنون سم این بارگی کوفتست

✦

ز راه دراز اندر آشوفتست

#164

نیارم برو کرد نیرو بسی

✦

شدن جنگ جویان به پیش کسی

#165

یک امروز در جنگ یاری کنید

✦

برین دشمنان کامگاری کنید

#166

که گردان سپهر جهان یار ماست

✦

مه و مهر گردون نگهدار ماست

#167

بفرمود تا طوس بربست کوس

✦

بیاراست لشکر چو چشم خروس

#168

سپهبد بزد نای و رویینه خم

✦

خروش آمد و نالهٔ گاودم

#169

بیاراست گودرز بر میمنه

✦

فرستاد بر کوه خارا بنه

#170

فریبرز کاوس بر میسره

✦

جهان چون نیستان شده یکسره

#171

بقلب اندرون طوس نوذر بپای

✦

زمین شد پر از نالهٔ کرنای

#172

جهان شد بگرد اندرون ناپدید

✦

کسی از یلان خویشتن را ندید

#173

بشد پیلتن تا سر تیغ کوه

✦

بدیدار خاقان و توران گروه

#174

سپه دید چندانک دریای روم

✦

ازیشان نمودی چو یک مهره موم

#175

کشانی و شگنی و سقلاب و هند

✦

چغانی و رومی و وهری و سند

#176

جهانی شده سرخ و زرد و سیاه

✦

دگرگونه جوشن دگرگون کلاه

#177

زبانی دگرگون بهر گوشه‌ای

✦

درفش نوآیین و نو توشه‌ای

#178

ز پیلان و آرایش و تخت عاج

✦

همان یاره و افسر و طوق و تاج

#179

جهان بود یکسر چو باغ بهشت

✦

بدیدار ایشان شده خوب زشت

#180

بران کوه سر ماند رستم شگفت

✦

ببرگشتن اندیشه اندر گرفت

#181

که تا چون نماید بما چرخ مهر

✦

چه بازی کند پیر گشته سپهر

#182

فرود آمد از کوه و دل بد نکرد

✦

گذر بر سپاه و سپهبد نکرد

#183

همی گفت تا من کمر بسته‌ام

✦

بیک جای یک سال ننشسته‌ام

#184

فراوان سپه دیده‌ام پیش ازین

✦

ندانم که لشکر بود بیش ازین

#185

بفرمود تا برکشیدند کوس

✦

بجنگ اندر آمد سپهدار طوس

#186

ازان کوه سر سوی هامون کشید

✦

همی نیزه از کینه در خون کشید

#187

بیک نیمه از روز لشکر گذشت

✦

کشیدند صف بر دو فرسنگ دشت

#188

ز گرد سپه روشنایی نماند

✦

ز خورشید شب را جدایی نماند

#189

ز تیر و ز پیکان هوا تیره گشت

✦

همی آفتاب اندران خیره گشت

#190

خروش سواران و اسپان ز دشت

✦

ز بهرام و کیوان همی برگذشت

#191

ز جوش سواران و زخم تبر

✦

همی سنگ خارا برآورد پر

#192

همه تیغ و ساعد ز خون بود لعل

✦

خروشان دل خاک در زیر نعل

#193

دل مرد بددل گریزان ز تن

✦

دلیران ز خفتان بریده کفن

#194

برفتند ازان جای شیران نر

✦

عقاب دلاور برآورد پر

#195

نماند ایچ با روی خورشید رنگ

✦

بجوش آمده خاک بر کوه و سنگ

#196

بلشکر چنین گفت کاموس گرد

✦

که گر آسمان را بباید سپرد

#197

همه تیغ و گرز و کمند آورید

✦

بایرانیان تنگ و بند آورید

#198

جهانجوی را دل بجنگ اندرست

✦

وگرنه سرش زیر سنگ اندرست

داستان کاموس کشانی

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما