#1
ازان پس چو آمد به‌خسرو خبر
✦
که پیران شد از رزم پیروزگر
“Thereafter, when news reached King Kay Khosrow that Piran had emerged victorious from the battle,”
#2
سپهبد به‌کوه هماون کشید
✦
ز لشکر بسی گرد شد ناپدید
“The Iranian commander retreated to Mount Hamavan, while many a warrior vanished from the host,”
#3
در کاخ گودرز کشوادگان
✦
تهی شد ز گردان و آزادگان
“The portal of the hall of Gudarz, son of Kashvad, became emptied of noble heroes and freeborn warriors.”
#4
ستاره بر ایشان بنالد همی
✦
به‌بالینشان خون بپالد همی
“The very stars weep over their fate, as blood trickles down upon their pillows.”
#5
ازیشان جهان پر ز خاک است و خون
✦
بلند اختر طوس گشته نگون
“Because of their slaughter, the world is filled with dust and blood, and the high star of Tus has fallen low.”
#6
بفرمود تا رستم پیلتن
✦
خرامد به‌درگاه با انجمن
“The King commanded elephant-bodied Rostam to present himself at court with the assembly.”
#7
برفتند ز ایران همه بخردان
✦
جهاندیده و نامور موبدان
“All the wise men of Iran gathered, world-wise veterans and renowned mobads.”
#8
سر نامداران زبان برگشاد
✦
ز پیکار لشکر بسی کرد یاد
“The leader of champions opened his lips and spoke much of the army's bloody conflict.”
#9
به رستم چنین گفت کای سرفراز
✦
بترسم که این دولت دیریاز
“He said to Rostam: 'O exalted hero, I fear that this long-enduring fortune of ours,'”
#10
همی برگراید به‌سوی نشیب
✦
دلم شد ز کردار او پرنهیب
“'Is now turning downward toward decline; my heart has grown filled with dread at these events.'”
#11
توی پروارنندهٔ تاج و تخت
✦
فروغ از تو گیرد جهاندار بخت
“'Thou art the nurturer of crown and throne, and the fortune of the world's king derives its luster from thee.'”
#12
دل چرخ در نوک شمشیر تست
✦
سپهر و زمان و زمین زیر تست
“'The heart of the sky rests upon the point of thy sword; heaven, time, and earth are beneath thy power.'”
#13
تو کندی دل و مغز دیو سپید
✦
زمانه به مهر تو دارد امید
“'Thou didst tear out the heart and brains of the White Demon; Time itself anchors its hope upon thy favor.'”
#14
زمین گرد رخش ترا چاکر‌ست
✦
زمان بر تو چون مهربان مادر‌ست
“'The earth is a servant to the dust raised by thy Rakhsh; Time is unto thee like a loving mother.'”
#15
ز تیغ تو خورشید بریان شود
✦
ز گرز تو ناهید گریان شود
“'Before thy blade the sun itself is roasted, and under thy mace the planet Venus weeps.'”
#16
ز نیروی پیکان کلک تو شیر
✦
به‌روز بلا گردد از جنگ سیر
“'Through the power of thy reed-like arrow's tip, even the lion is sated with battle on the day of calamity.'”
#17
تو تا برنهادی به‌مردی کلاه
✦
نکرد ایچ دشمن به ایران نگاه
“'Since thou didst don the helm of manhood, no foe hath dared cast a greedy eye upon Iran.'”
#18
کنون گیو و گودرز و طوس و سران
✦
فراوان ازین مرز کنداوران
“'Now Giv, Gudarz, Tus, and the chieftains—many valiant warriors of this borderland—'”
#19
همه دل پر از خون و دیده پرآب
✦
گریزان ز ترکان افراسیاب
“'Have hearts filled with blood and eyes overflowing with tears, fleeing before the Turks of Afrasiab.'”
#20
فراوان ز گودرزیان کشته مرد
✦
شده خاک بستر به دشت نبرد
“'Many men of the lineage of Gudarz lie slain, their bedding turned to dust upon the battlefield.'”
#21
هرانکس کزیشان به جان رسته‌اند
✦
به کوه هماون همه خسته‌اند
“'And those among them who escaped with their lives are all trapped and wounded upon Mount Hamavan,'”
#22
همه سر نهاده سوی آسمان
✦
سوی کردگار مکان و زمان
“'All raising their faces toward the heavens, praying to the Creator of space and time,'”
#23
که ایدر بیاید گو پیلتن
✦
به نیروی یزدان و فرمان من
“'That the elephant-bodied hero might come hither, by the power of God and by my royal command.'”
#24
شب تیره کاین نامه بر خواندم
✦
بسی از جگر خون برافشاندم
“'On the dark night when I read this letter, I shed much blood from my suffering liver.'”
#25
نگفتم سه روز این سخن را به کس
✦
مگر پیش دادار فریاد‌رس
“'For three days I disclosed this word to no man, save in prayer before the Succoring Creator.'”
#26
کنون کار ز اندازه اندر گذشت
✦
دلم زین سخن پر ز تیمار گشت
“'Now the affair hath exceeded all measure, and my heart has grown heavy with sorrow over this matter.'”
#27
امید سپاه و سپهبد به تست
✦
که روشن‌روان بادی و تن درست
“'The hope of the host and the commander rests upon thee; mayest thou be enlightened of soul and healthy of body!'”
#28
سرت سبز باد و دلت شادمان
✦
تن زال دور از بد‌ِ بدگمان
“'May thy head remain green and thy heart joyful; may the body of Zal be kept far from evil intent!'”
#29
ز من هرچ باید فزونی بخواه
✦
ز اسپ و سلیح و ز گنج و سپاه
“'Ask of me whatever abundance thou needest—of horses, arms, treasure, and troops.'”
#30
برو با دلی شاد و رایی درست
✦
نشاید گرفت این چنین کار سست
“'Go forth with a joyful heart and a resolute mind; it is not fitting to treat such a grave task lightly.'”
#31
به پاسخ چنین گفت رستم به شاه
✦
که بی تو مبادا نگین و کلاه
“In response, Rostam said to the King: 'May signet and crown never be deprived of thy presence!'”
#32
که با فر و برزی و با‌رای و داد
✦
ندارد چو تو شاه گردون به‌یاد
“'For with such glory, stature, wisdom, and justice, the heavens remember no monarch like unto thee.'”
#33
شنیده‌ست خسرو که تا کیقباد
✦
کلاه بزرگی بسر بر نهاد
“'The King hath heard that since Kay Qobad placed the crown of greatness upon his head,'”
#34
به‌ایران به‌کین من کمر بسته‌ام
✦
به آرام یک روز ننشسته‌ام
“'I have girded my loins in vengeance for Iran, and have not sat in ease for even a single day.'”
#35
بیابان و تاریکی و دیو و شیر
✦
چه جادو چه از اژدهای دلیر
“'Through wilderness and dark wilderness, against demon and lion, against sorcery and fierce dragons,'”
#36
همان رزم توران و مازندران
✦
شب تیره و گرزهای گران
“'Likewise in the battles of Turan and Mazandaran, under dark nights against heavy maces,'”
#37
هم از تشنگی هم ز راه دراز
✦
گزیدن در رنج بر جای ناز
“'Enduring thirst and long travel, choosing hardship over ease and pleasure,'”
#38
چنین درد و سختی بسی دیده‌ام
✦
که روزی ز شادی نپرسیده‌ام
“'I have experienced such pain and hardship that I have never inquired after joy for even a day.'”
#39
تو شاه نو آیین و من چون رهی
✦
میان بسته‌ام چون تو فرمان دهی
“'Thou art the new-crowned King and I am thy servant; I have girded my loins to execute thy command.'”
#40
شوم با سپاهی کمر بر میان
✦
بگردانم این بد ز ایرانیان
“'I shall march with an army, my belt tight, to turn away this calamity from the Iranians.'”
#41
ازان کشتگان شاه بی‌درد باد
✦
رخ بدسگالان او زرد باد
“'May the King be freed of grief for those slain, and may the faces of his evil-wishers turn pale!'”
#42
ز گودرزیان خود جگر خسته‌ام
✦
کمر بر میان سوگ را بسته‌ام
“'My own heart is wounded for the Gudarzians; I have bound the belt of mourning about my waist.'”
#43
چو بشنید کیخسرو آواز اوی
✦
به رخ برنهاد از دو دیده دو جوی
“When Kay Khosrow heard his valiant voice, tears flowed like two streams down his cheeks.”
#44
بدو گفت بی‌تو نخواهم زمان
✦
نه اورنگ و تاج و نه گرز و کمان
“He said to him: 'Without thee I desire no life, nor throne, nor crown, nor mace and bow!'”
#45
فلک زیر خم کمند تو باد
✦
سر تاجداران به بند تو باد
“'May heaven be trapped beneath the loop of thy lasso, and the heads of crowned kings bound in thy snare!'”
#46
ز دینار و گنج و ز تاج و گهر
✦
کلاه و کمان و کمند و کمر
“Of gold dinars, precious treasures, crowns, and gems; of helmets, bows, lariats, and belts of war,”
#47
بیاورد گنجور خسرو کلید
✦
سر بدره‌های درم بردرید
“The monarch's treasurer brought forth the key, and tore open the seals upon the bags of silver coin.”
#48
همه شاه ایران به رستم سپرد
✦
چنین گفت کای نامبردار گرد
“The King of Iran committed everything to Rostam, saying: "O renowned and glorious paladin,”
#49
جهان گنج و گنجور شمشیر تست
✦
سر سروران جهان زیر تست
“The whole world is a treasure and thy sword its keeper; the heads of all the world's sovereigns are subject to thee.”
#50
تو با گرزداران زاولستان
✦
دلیران و شیران کابلستان
“Thou, alongside the mace-bearing warriors of Zavolestan, and the brave lions of Kabolestan,”
#51
همی‌رو به کردار باد دمان
✦
مجوی و مفرمای جستن زمان
“March forth swiftly like a roaring wind; seek no delay yourself, nor allow any linger on the way."”
#52
ز گردان شمشیر‌زن سی‌هزار
✦
ز لشکر گزین از در کارزار
“Select thirty thousand sword-wielding warriors from the army, choosing men suited for fierce combat.”
#53
فریبرز کاوس را ده سپاه
✦
که او پیش‌رو باشد و کینه‌خواه
“Give command of the vanguard host to Fariburz, son of Kavus, that he may lead the charge seeking vengeance.”
#54
تهمتن زمین را ببوسید و گفت
✦
که با من عنان و رکیب‌ست جفت
“Tahamtan kissed the earth and replied: "Reins and stirrup are ever my constant companions.”
#55
سران را سر اندر شتاب آوریم
✦
مبادا که آرام و خواب آوریم
“We shall spur the commanders into utmost haste, lest we indulge in rest or sleep."”
#56
سپه را درم دادن آغاز کرد
✦
به دشت آمد و رزم را ساز کرد
“He began disbursing coin to the troops, stepped into the open plain, and arrayed the war-gear.”
#57
فریبرز را گفت برکش پگاه
✦
سپاه اندر آور به پیش سپاه
“He commanded Fariburz: "Move out at early dawn, and bring thy force to join the front line.”
#58
نباید که روز و شبان بغنوی
✦
مگر نزد طوس سپهبد شوی
“Slumber neither by day nor by night, until thou hast reached Tous, the grand commander.”
#59
بگویی که در جنگ تندی مکن
✦
فریب زمان جوی و کندی مکن
“Tell him: 'Be not rash and impetuous in war; wait for opportune moments, yet do not lag behind.'”
#60
من اینک به کردار باد دمان
✦
بیایم نجویم بره بر زمان
“I shall follow like a rushing gale, wasting no time whatsoever along the journey."”
#61
چو گرگین میلاد کار آزمای
✦
سپه را زند بر بد و نیک رای
“Let Gurgin, son of Milad, the battle-tested warrior, counsel and guide the host through good and ill fortune.”
#62
چو خورشید تابنده بنمود چهر
✦
بسان بتی با دلی پر ز مهر
“When the radiant sun revealed its face, like a lovely fair idol filled with warm affection,”
#63
بر آمد خروشیدن کرنای
✦
تهمتن بیاورد لشکر ز جای
“The roar of the clarions resounded, and Tahamtan set the mighty host into motion.”
#64
پر اندیشه جان جهاندار شاه
✦
دو فرسنگ با او بیامد به‌راه
“The King of the world, his mind burdened with deep thought, accompanied him two leagues upon the road.”
#65
دو منزل همی‌کرد رستم یکی
✦
نیاسود روز و شبان اندکی
“Rostam covered two days' journey in a single day, resting not a single whit day or night.”