#1
فرستاده نزدیک پیران رسید
✦
بجوشید چون گفت هومان شنید
“When the envoy reached Piran and recounted Houman's words, his anger surged like boiling water.”
#2
بیامد شب تیره هنگام خواب
✦
همی راند لشکر بکردار آب
“He set out in the dark of night while all slept, driving his army onward like flowing water.”
#3
چو خورشید زان چادر قیرگون
✦
غمی شد بدرید و آمد برون
“When the sun tore through night's pitch-black veil and emerged mournful into the sky,”
#4
سپهبد بکوه هماون رسید
✦
ز گرد سپه کوه شد ناپدید
“The commander arrived at Mount Hamavon, and the mountain vanished beneath the dust of his army.”
#5
بهومان چنین گفت کز رزمگاه
✦
مجنب و مجنبان از ایدر سپاه
“He spoke to Houman, saying, 'Move not from this battlefield, nor let the troops stir from here.'”
#6
شوم تا سپهدار ایرانیان
✦
چه دارد بپا اختر کاویان
“'I shall go to the commander of Iran to see how he upholds the Banner of Kaveh,'”
#7
بکوه هماون که دادش نوید
✦
بدین بودن اکنون چه دارد امید
“'And on this Mount Hamavon, where promises were given, what hope he clings to by remaining.'”
#8
بیامد بنزدیک ایران سپاه
✦
سری پر ز کینه دلی پرگناه
“He approached the Iranian host with a head full of vengeance and a heart laden with malice.”
#9
خروشید کای نامبردار طوس
✦
خداوند پیلان و گوپال و کوس
“He cried out: 'O renowned Tous! Lord of elephants, maces, and war-drums!'”
#10
کنون ماهیان اندر آمد به پنج
✦
که تا تو همی رزم جویی برنج
“'Five months have now passed while you have sought battle in vain amidst hardship.'”
#11
ز گودرزیان آن کجا مهترند
✦
بدان رزمگاهت همه بی‌سرند
“'Of the house of Goudarz, those who were greatest now lie headless upon this battlefield.'”
#12
تو چون غرم رفتستی اندر کمر
✦
پر از داوری دل پر از کینه سر
“'Like a wild mountain goat you have fled to the crags, your heart full of strife, your head full of malice.'”
#13
گریزان و لشکر پس اندر دمان
✦
بدام اندر آیی همی بی‌گمان
“'Fleeing with your army pressing behind, you will surely fall caught within our trap.'”
#14
چنین داد پاسخ سرافراز طوس
✦
که من بر دروغ تو دارم فسوس
“Exalted Tous answered him thus: 'I hold your deceitful words in utter scorn!'”
#15
پی کین تو افگندی اندر جهان
✦
ز بهر سیاوش میان مهان
“'It was you who cast the seeds of hatred across the world among the great on account of Siyavash!'”
#16
برین گونه تا چند گویی دروغ
✦
دروغت بر ما نگیرد فروغ
“'How long will you speak lies in this manner? Your falsehoods hold no light before us!'”
#17
علف تنگ بود اندران رزمگاه
✦
ازان بر هماون کشیدم سپاه
“'Fodder was scarce in that battleground; hence I drew my host up to Mount Hamavon.'”
#18
کنون آگهی شد بشاه جهان
✦
بیاید زمان تا زمان ناگهان
“'Word has now reached the King of the World; he shall arrive unexpectedly in due time.'”
#19
بزرگان لشکر شدند انجمن
✦
چو دستان و چون رستم پیلتن
“'The grandees of the army have assembled—like Dastan and the elephant-bodied Rostam.'”
#20
چو جنبیدن شاه کردم درست
✦
نمانم بتوران بر و بوم و رست
“'When I confirm the king's march, I will leave neither realm nor root to Turan!'”
#21
کنون کامدی کار مردان ببین
✦
نه گاه فریبست و روز کمین
“'Now that you have come, behold the deeds of men—this is no hour for trickery or ambush!'”
#22
چو بشنید پیران ز هر سو سپاه
✦
فرستاد و بگرفت بر کوه راه
“When Piran heard this, he dispatched troops from all sides and blockaded the paths to the mountain.”
#23
بهر سو ز توران بیامد گروه
✦
سپاه انجمن کرد بر گرد کوه
“From every corner of Turan bands arrived, gathering their forces all around the mountain.”
#24
بریشان چو راه علف تنگ شد
✦
سپهبد سوی چارهٔ جنگ شد
“When the supply routes grew tight for them, the Turanian commander sought a tactical remedy.”
#25
چنین گفت هومان بپیران گرد
✦
که ما را پی کوه باید سپرد
“Houman spoke thus to the brave Piran: 'We must press our assault up the mountain track.'”
#26
یکی جنگ سازیم کایرانیان
✦
نبندند ازین پس بکینه میان
“'Let us wage such a fight that the Iranians will never again gird themselves for revenge.'”
#27
بدو گفت پیران که بر ماست باد
✦
نکردست با باد کس رزم یاد
“Piran answered him: 'The wind is on our side, and no man fights against the wind.'”
#28
ز جنگ پیاده بپیچید سر
✦
شود تیره دیدار پرخاشخر
“'Turn away from fighting on foot, for it darkens the eyes of even the fiercest warrior.'”
#29
چو راه علف تنگ شد بر سپاه
✦
کسی کوه خارا ندارد نگاه
“'When supply routes grow tight for an army, not even hard granite mountains can save them.'”
#30
همه لشکر آید بزنهار ما
✦
ازین پس نجویند پیکار ما
“'Their whole army will soon surrender to us, and henceforth they will seek no battle.'”
#31
بریشان کنون جای بخشایش است
✦
نه هنگام پیکار و آرایش است
“'Now is the time for mercy toward them, not the hour for battle and arraying forces.'”
#32
رسید این سگالش بگودرز و طوس
✦
سر سرکشان خیره گشت از فسوس
“Word of this strategy reached Goudarz and Tous, and the warlords' minds grew bewildered with dismay.”
#33
چنین گفت با طوس گودرز پیر
✦
که ما را کنون جنگ شد ناگزیر
“The aged Goudarz said to Tous: 'Battle has now become unavoidable for us.'”
#34
سه روز ار بود خوردنی بیش نیست
✦
ز یکسو گشاده رهی پیش نیست
“'There is food for barely three days left, and only a single path lies open before us.'”
#35
نه خورد و نه چیز و نه بار و بنه
✦
چنین چند باشد سپه گرسنه
“'Without food, supplies, or baggage—how long can a famished army hold out?'”
#36
کنون چون شود روی خورشید زرد
✦
پدید آید آن چادر لاژورد
“'Now, as the sun's face turns yellow and the lapis lazuli curtain of night appears,'”
#37
بباید گزیدن سواران مرد
✦
ز بالا شدن سوی دشت نبرد
“'We must select valiant horsemen to descend from the heights into the battlefield below.'”
#38
بسان شبیخون یکی رزم سخت
✦
بسازیم تا چون بود یار بخت
“'Let us prepare a fierce night attack, and see how fortune favors our cause.'”
#39
اگر یک بیک تن بکشتن دهیم
✦
وگر تاج گردنکشان برنهیم
“'Whether we give our lives one by one in battle, or place the crown of chieftains upon our heads.'”
#40
چنین است فرجام آوردگاه
✦
یکی خاک یابد یکی تاج و گاه
“'Such is the outcome of the battlefield: one finds dust, while another finds a crown and throne.'”
#41
ز گودرز بشنید طوس این سخن
✦
سرش گشت پردرد و کین کهن
“When Tous heard these words from Goudarz, his head grew filled with anguish and ancient hatred.”
#42
ز یک سوی لشکر به بیژن سپرد
✦
دگر سو بشیدوش و خراد گرد
“He entrusted one flank of the army to Bizhan, and the other to Sheidoush and valiant Khorad.”
#43
درفش خجسته بگستهم داد
✦
بسی پند و اندرزها کرد یاد
“He gave the blessed flag to Gostaham, bestowing upon him countless counsels and solemn warnings.”