#1
چنان بد که ابلیس روزی پگاه
✦
یکی انجمن کرد پنهان ز شاه
“Thus it came to pass that one morning Ahriman convened a secret assembly away from the King.”
#2
به دیوان چنین گفت کامروز کار
✦
به رنج و به سختیست با شهریار
“He spoke to the demons: 'Today our affairs are bound in hardship because of this Monarch.'”
#3
یکی دیو باید کنون نغزدست
✦
که داند ز هرگونه رای و نشست
“'We now require an expert and subtle demon who understands every trick and manner of mind.'”
#4
شود جان کاووس بیره کند
✦
به دیوان برین رنج کوته کند
“'To lead the soul of Kavus astray, and cut short this misery brought upon the demons.'”
#5
بگرداندش سر ز یزدان پاک
✦
فشاند بر آن فر زیباش خاک
“'To turn his head away from holy God, and scatter dust upon that splendid Divine Glory.'”
#6
شنیدند و بر دل گرفتند یاد
✦
کس از بیم کاووس پاسخ نداد
“They heard his words and took them to heart, but out of fear of Kavus, none answered.”
#7
یکی دیو دژخیم بر پای خاست
✦
چنین گفت کاین چربدستی مراست
“Then a fierce, ruthless demon arose and declared: 'This subtle deceit belongs to me!'”
#8
غلامی بیاراست از خویشتن
✦
سخن‌گوی و شایستهٔ انجمن
“He disguised himself as a handsome youth—eloquent of speech and worthy of royal court.”
#9
همی بود تا یک زمان شهریار
✦
ز پهلو برون شد ز بهر شکار
“He waited until the King rode out from his champions into the fields to hunt.”
#10
بیامد بر او زمین بوس داد
✦
یکی دستهٔ گل به کاووس داد
“He approached the King, kissed the ground, and offered Kavus a fresh bouquet of flowers.”
#11
چنین گفت کاین فر زیبای تو
✦
همی چرخ‌گردان سزد جای تو
“He said: 'With your majestic Glory, the turning heavens alone are a fitting domain for you!'”
#12
به کام تو شد روی گیتی همه
✦
شبانی و گردنکشان چون رمه
“'The whole earth has bowed to your desire; monarchs and shepherds alike are your flock.'”
#13
یکی کار ماندست کاندر جهان
✦
نشان تو هرگز نگردد نهان
“'Only one task remains in the world so that your name may never fade away:'”
#14
چه دارد همی آفتاب از تو راز
✦
که چون گردد اندر نشیب و فراز
“'What secrets does the sun keep hidden from you as it moves in its ascent and descent?'”
#15
چگونست ماه و شب و روز چیست
✦
برین گردش چرخ سالار کیست
“'What is the nature of the moon, night, and day? Who is the ruler of this turning sphere?'”
#16
دل شاه ازان دیو بی‌راه شد
✦
روانش ز اندیشه کوتاه شد
“The King's heart went astray through the demon's words; his soul became void of wisdom.”
#17
گمانش چنان شد که گردان سپهر
✦
به گیتی مراو را نمودست چهر
“He imagined that the turning heavens had revealed their secret face to him.”
#18
ندانست کاین چرخ را مایه نیست
✦
ستاره فراوان و ایزد یکیست
“He knew not that this celestial sphere has no power of its own; stars are many, but God is One.”
#19
همه زیر فرمانش بیچاره‌اند
✦
که با سوزش و جنگ و پتیاره‌اند
“All creations are helpless beneath His command, subject to distress, strife, and destruction.”
#20
جهان آفرین بی‌نیازست ازین
✦
ز بهر تو باید سپهر و زمین
“The Creator of the world has no need for any of this; heaven and earth exist by His decree.”
#21
پراندیشه شد جان آن پادشا
✦
که تا چون شود بی پر اندر هوا
“The King's mind became obsessed with how he might soar into the sky without wings.”
#22
ز دانندگان بس بپرسید شاه
✦
کزین خاک چندست تا چرخ ماه
“The King repeatedly questioned the wise scholars: 'How far is it from this dust to the moon's sky?'”
#23
ستاره شمر گفت و خسرو شنید
✦
یکی کژ و ناخوب چاره گزید
“The astrologer gave his measure, and the monarch listened, choosing a foolish and twisted remedy.”
#24
بفرمود پس تا به هنگام خواب
✦
برفتند سوی نشیم عقاب
“He then commanded that at nightfall his men go secretly to the nests of eagles.”
#25
ازان بچه بسیار برداشتند
✦
به هر خانه‌ای بر دو بگذاشتند
“They took many eaglets from the nests, leaving two in each home.”
#26
همی پرورانیدشان سال و ماه
✦
به مرغ و به گوشت بره چندگاه
“He nurtured them month after month with birds, meat, and young lambs.”
#27
چو نیرو گرفتند هر یک چو شیر
✦
بدان سان که غرم آوریدند زیر
“When they grew strong as lions, capable of bringing down mountain sheep,”
#28
ز عود قماری یکی تخت کرد
✦
سر درزها را به زر سخت کرد
“He crafted a throne of Qamari aloe wood, fastening its joints tightly with gold.”
#29
به پهلوش بر نیزهای دراز
✦
ببست و بران‌گونه بر کرد ساز
“At its sides he affixed long spears, preparing the apparatus in this manner.”
#30
بیاویخت از نیزه ران بره
✦
ببست اندر اندیشه دل یکسره
“He hung legs of lamb from the spears, setting his heart entirely upon his scheme.”
#31
ازن پس عقاب دلاور چهار
✦
بیاورد و بر تخت بست استوار
“Thereafter, he brought four courageous eagles and bound them firmly to the throne.”
#32
نشست از بر تخت کاووس شاه
✦
که اهریمنش برده بد دل ز راه
“King Kavus sat upon the throne, his heart completely astray through Ahriman's deceit.”
#33
چو شد گرسنه تیز پران عقاب
✦
سوی گوشت کردند هر یک شتاب
“When the swift-flying eagles grew hungry, each surged upward toward the meat.”
#34
ز روی زمین تخت برداشتند
✦
ز هامون به ابر اندر افراشتند
“They lifted the throne from the face of the earth, soaring from the plains into the clouds.”
#35
بدان حد که شان بود نیرو به جای
✦
سوی گوشت کردند آهنگ و رای
“As far as their strength allowed, they strained toward the fresh meat.”
#36
شنیدم که کاووس شد بر فلک
✦
همی رفت تا بر رسد بر ملک
“I heard that Kavus rose toward the firmament, ascending to reach the angels.”
#37
دگر گفت ازان رفت بر آسمان
✦
که تا جنگ سازد به تیر و کمان
“Another tale says he went to heaven to wage war with bow and arrow.”
#38
ز هر گونه‌ای هست آواز این
✦
نداند به جز پر خرد راز این
“Diverse rumors exist regarding this; none know the secret except full wisdom.”
#39
پریدند بسیار و ماندند باز
✦
چنین باشد آنکس که گیردش آز
“They flew far and grew weary; such is the fate of one seized by greed.”
#40
چو با مرغ پرنده نیرو نماند
✦
غمی گشت پرهاب خوی درنشاند
“When no strength remained in the flying birds, they grew distressed, soaked in sweat.”
#41
نگونسار گشتند ز ابر سیاه
✦
کشان بر زمین از هوا تخت شاه
“Headlong they plunged from the dark clouds, dragging the King's throne down from the sky.”
#42
سوی بیشهٔ شیرچین آمدند
✦
به آمل بروی زمین آمدند
“They crashed into the Shirchin Forest, coming down to earth near Amol.”
#43
نکردش تباه از شگفتی جهان
✦
همی بودنی داشت اندر نهان
“The world miraculously did not destroy him, for destiny held unseen purpose in store.”
#44
سیاووش زو خواست کاید پدید
✦
ببایست لختی چمید و چرید
“Siyavash was destined to be born of his line; he still needed to live and walk the earth.”
#45
به جای بزرگی و تخت نشست
✦
پشیمانی و درد بودش به دست
“In place of grand sovereignty and throne, he held only repentance and severe pain.”
#46
بمانده به بیشه درون زار و خوار
✦
نیایش همی کرد با کردگار
“Stranded in the forest wreathed in misery and humbleness, he offered prayers to the Creator.”