بخش ۱۳ - رایزنی گردنکشان بر شهریاری بهرام، کشیدن تیغ و پراکندگی انجمن پرآژنگ

#1

چو خورشید خنجر کشید از نیام

✦

پدید آمد آن مطرف زردفام

#2

فرستاد و گردنکشان را بخواند

✦

برتخت شاهی به زانو نشاند

#3

بهرجای کرسی زرین نهاد

✦

چوشاهان پیروز بنشست شاد

#4

چنین گفت زان پس به بانگ بلند

✦

که هرکس که هست ازشما ارجمند

#5

ز شاهان ز ضحاک بتر کسی

✦

نیامد پدیدار بجویی بسی

#6

که از بهر شاهی پدر را بکشت

✦

وزان کشتن ایرانش آمد بمشت

#7

دگر خسرو آن مرد بیداد و شوم

✦

پدر را بکشت آنگهی شد بروم

#8

کنون ناپدیدست اندر جهان

✦

یکی نامداری ز تخت مهان

#9

که زیبا بود بخشش و بخت را

✦

کلاه و کمر بستن وتخت را

#10

که دارید که اکنون ببندد میان

✦

بجا آورد رسم و راه کیان

#11

بدارندهٔ آفتاب بلند

✦

که باشم شما را بدین یارمند

#12

شنیدند گردنکشان این سخن

✦

که آن نامور مهتر افکند بن

#13

نپیچید کس دل ز گفتار راست

✦

یکی پیرتر بود بر پای خاست

#14

کجا نام او بود شهران گراز

✦

گوی پیرسر مهتری دیریاز

#15

چنین گفت کای نامدار بلند

✦

توی در جهان تابوی سودمند

#16

بدی گر نبودی جز از ساوه شاه

✦

که آمد بدین مرز ما با سپاه

#17

ز آزادگان بندگان خواست کرد

✦

کجا در جهانش نبد هم نبرد

#18

ز گیتی بمردی تو بستی میان

✦

که آن رنج بگذشت ز ایرانیان

#19

سپه چاربار از یلان صدهزار

✦

همه گرد و شایستهٔ کارزار

#20

بیک چوبه تیر تو گشتند باز

✦

برآسود ایران ز گرم و گداز

#21

کنون تخت ایران سزاوار تست

✦

برین برگوا بخت بیدارتست

#22

کسی کو بپیچد ز فرمان ما

✦

وگر دور ماند ز پیمان ما

#23

بفرمانش آریم اگر چه گوست

✦

و گر داستان را همه خسروست

#24

بگفت این و بنشست بر جای خویش

✦

خراسان سپهبد بیامد به پیش

#25

چنین گفت کاین پیر دانش پژوه

✦

که چندین سخن گفت پیش گروه

#26

بگویم که او از چه گفت این سخن

✦

جهانجوی و داننده مرد کهن

#27

که این نیکویها ز تو یاد کرد

✦

دل انجمن زین سخن شاد کرد

#28

ولیکن یکی داستانست نغز

✦

اگر بشنود مردم پاک مغز

#29

که زر دشت گوید باستا و زند

✦

که هرکس که از کردگاربلند

#30

بپیچد بیک سال پندش دهید

✦

همان مایهٔ سودمندش دهید

#31

سرسال اگر بازناید به راه

✦

ببایدش کشتن بفرمان شاه

#32

چو بر دادگر شاه دشمن شود

✦

سرش زود باید که بی‌تن شود

#33

خراسان بگفت این و لب راببست

✦

بیامد بجایی که بودش نشست

#34

ازان پس فرخ زاد برپای خاست

✦

ازان انجمن سر برآورد راست

#35

چنین گفت کای مهتر سودمند

✦

سخن گفتن داد به گر پسند

#36

اگر داد بهتر بود کس مباد

✦

که باشد به گفتار بی‌داد شاد

#37

ببهرام گوید که نوشه بدی

✦

جهان را بدیدار توشه بدی

#38

اگر ناپسندست گفتار ما

✦

بدین نیست پیروزگر یارما

#39

انوشه بدی شاد تاجاودان

✦

زتو دور دست و زبان بدان

#40

بگفت این و بنشست مرد دلیر

✦

خزروان خسرو بیامد چو شیر

#41

بدو گفت اکنون که چندین سخن

✦

سراینده برنا و مرد کهن

#42

سرانجام اگر راه جویی بداد

✦

هیونی برافگن بکردار باد

#43

ممان دیر تا خسرو سرفراز

✦

بکوبد بنزد تو راه دراز

#44

ز کار گذشته به پوزش گرای

✦

سوی تخت گستاخ مگذار پای

#45

که تا زنده باشد جهاندار شاه

✦

نباشد سپهبد سزاوار گاه

#46

وگر بیم داری ز خسرو به دل

✦

پی از پارس وز طیسفون برگسل

#47

بشهر خراسان تن آسان بزی

✦

که آسانی و مهتری را سزی

#48

به پوزش یک اندر دگر نامه ساز

✦

مگر خسرو آید برای تو باز

#49

نه برداشت خسرو پی از جای خویش

✦

کجا زاد فرخ نهد پای پیش

#50

سخن گفت پس زاد فرخ بداد

✦

که‌ای نامداران فرخ نژاد

#51

شنیدم سخن گفتن مهتران

✦

که هستند ز ایران گزیده سران

#52

نخستین سخن گفتن بنده وار

✦

که تا پهلوانی شود شهریار

#53

خردمند نپسندد این گفت وگوی

✦

کزان کم شود مرد راآب روی

#54

خراسان سخن برمنش وار گفت

✦

نگویم که آن با خرد بود جفت

#55

فرخ زاد بفزود گفتار تند

✦

دل مردم پرخرد کرد کند

#56

چهارم خزروان سالاربود

✦

که گفتار او با خرد یاربود

#57

که تا آفرید این جهان کردگار

✦

پدید آمد این گردش روزگار

#58

ز ضحاک تازی نخست اندرآی

✦

که بیدادگر بود و ناپاک رای

#59

که جمشید برتر منش را بکشت

✦

به بیداد بگرفت گیتی بمشت

#60

پر از درد دیدم دل پارسا

✦

که اندر جهان دیو بد پادشا

#61

دگر آنک بد گوهر افراسیاب

✦

ز توران بدانگونه بگذاشت آب

#62

بزاری سر نوذر نامدار

✦

بشمشیر ببرید و برگشت کار

#63

سدیگر سکندر که آمد ز روم

✦

به ایران و ویران شد این مرز وبوم

#64

چو دارای شمشیر زن را بکشت

✦

خور و خواب ایرانیان شد درشت

#65

چهارم چو ناپاک دل خوشنواز

✦

که گم کرد زین بوم و بر نام و ناز

#66

چو پیروز شاهی بلند اختری

✦

جهاندار وز نامداران سری

#67

بکشتند هیتالیان ناگهان

✦

نگون شد سرتخت شاه جهان

#68

کس اندر جهان این شگفتی ندید

✦

که اکنون بنوی به ایران رسید

#69

که بگریخت شاهی چوخسرو زگاه

✦

سوی دشمنان شد ز دست سپاه

#70

بگفت این و بنشست گریان بدرد

✦

ز گفتار او گشت بهرام زرد

#71

جهاندیده سنباد برپای جست

✦

میان بسته وتیغ هندی بدست

#72

چنین گفت کاین نامور پهلوان

✦

بزرگست و با داد و روشن روان

#73

کنون تاکسی از نژادکیان

✦

بیاید ببندد کمر بر میان

#74

هم آن به که این برنشیند بتخت

✦

که گردست و جنگاور و نیک بخت

#75

سرجنگیان کاین سخنها شنید

✦

بزد دست و تیغ از میان برکشید

#76

چنین گفت کز تخم شاهان زنی

✦

اگر باز یابیم در بر زنی

#77

ببرم سرش را بشمشیر تیز

✦

زجانش برآرم دم رستخیز

#78

نمانم که کس تاجداری کند

✦

میان سواران سورای کند

#79

چوبشنید بابوی گرد ارمنی

✦

که سالار ناپاک کرد آن منی

#80

کشیدند شمشیر و برخاستند

✦

یکی نو سخن دیگر آراستند

#81

که بهرام شاهست و ماکهتریم

✦

سر دشمنان را بپی بسپریم

#82

کشیده چو بهرام شمشیر دید

✦

خردمندی و راستی برگزید

#83

چنین گفت کانکو ز جای نشست

✦

برآید بیازد به شمشیر دست

#84

ببرم هم اندر زمان دست اوی

✦

هشیوار گردد سر مست اوی

#85

بگفت این و از پیش آزادگان

✦

بیامد سوی گلشن شادگان

#86

پراگنده گشت آن بزرگ انجمن

✦

همه رخ پر آژنگ و دل پرشکن

پادشاهی خسرو پرویز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما