🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

منوچهر

❖
42 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱ - به تخت نشستن منوچهر
برای هفت روز شوم و سنگین، منوچهر جوان در آتش درد و سوگ ناشی از شهادت نیای پاکش ایرج می‌سوخت؛ چشمانش پر از اشک و چهره‌اش از اندوه زردگون بود. اما در بامداد روز هشتم، کلاه کیانی بر سر نهاد و بر تخت پادشاهی کین‌خواهان و دادگستران تکیه زد. سران و پهلوانان سراسر جهان بانگ آفرین برآوردند و شهریار نو بر سریر عاج مژده دادگری و نوید روزگاری پاک را به جهانیان داد.

منوچهر خروشان و با هیبتی شاهانه بانگ برآورد که درگاه او آمیزه‌ای از خشم بر بدسگالان و مهر بر نیکوکاران است؛ چرا که دادار گیتی یار اوست و فرّه ایزدی و دین دادگرانه راهنمایش. او خویشتن را دارنده گرز گران، برافرازاننده درفش کاویانی و آتش درخشانی خواند که تاریکی را می‌شکافد، اما در همان حال تأکید کرد که با همه این قدرتمندی، بنده‌ای نیازمند و خاکسار پیشگاه یزدان پاک است. وی سوگند یاد کرد که پا بر جای پای فریدون فرخ‌نژاد بگذارد و هر آن‌کس را که در هفت کشور زمین به بینوایان ستم کند، راه دین برتابد و در هوای آز و گنج سر بردارد، بنده اهریمن بدکنش دانسته و به تیغ کین نابود سازد.

با شنیدن این گفتار منش‌ساز، پهلوانان زمین یک‌صدا شهریار تازه را ستودند. در این میان، سام نریمان—جهان‌پهلوان نامدار—برپا خاست و در برابرتخت شاهی زمین بوسید. سام یادآور شد که تاج و تخت پادشاهی حق سزاوار این دودمان پاک است و او به یادگار روزگار فریدون، آماده است تا جامه رزم بر تن کند، گرد جهان برآید و ستمگران و دشمنان ایران‌زمین را به بند کشد تا شاه جوان در آرامش و دادگری بر تخت فیروزه بنشیند. منوچهر شاه با خرسندی فراوان گوهرها و نثار شاهوار نثار سام کرد و بدین‌گونه نخستین روزهای پادشاهی دادگرانه و شکوهمند خود را بنیاد نهاد.
#1
منوچهر یک هفته با درد بود
✦
دو چشمش پر آب و رخش زرد بود
#2
به هشتم بیامد منوچهر شاه
✦
به سر بر نهاد آن کیانی کلاه
#3
همه پهلوانان روی زمین
✦
بر او یکسره خواندند آفرین
#4
چو دیهیم شاهی به سر بر نهاد
✦
جهان را سراسر همه مژده داد
#5
به داد و به آیین و مردانگی
✦
به نیکی و پاکی و فرزانگی
#6
منم گفت بر تخت گردان سپهر
✦
همم خشم و جنگ است و هم داد و مهر
#7
زمین بنده و چرخ یار من است
✦
سر تاجداران شکار من است
#8
همم دین و هم فرهٔ ایزدیست
✦
همم بخت نیکی و هم بخردیست
#9
شب تار جویندهٔ کین منم
✦
همان آتش تیز برزین منم
#10
خداوند شمشیر و زرّینه کفش
✦
فرازندهٔ کاویانی درفش
#11
فروزندهٔ میغ و برّنده تیغ
✦
به جنگ اندرون جان ندارم دریغ
#12
گه بزم دریا دو دست من است
✦
دم آتش از بر نشست من است
#13
بدان را ز بد دست کوته کنم
✦
زمین را به کین رنگ دیبه کنم
#14
گراینده گرز و نماینده تاج
✦
فروزندهٔ ملک بر تخت عاج
#15
ابا این هنرها یکی بنده‌ام
✦
جهان آفرین را پرستنده‌ام
#16
همه دست بر روی گریان زنیم
✦
همه داستان‌ها ز یزدان زنیم
#17
کز او تاج و تخت است ز اویم سپاه
✦
از اویم سپاس و بدویم پناه
#18
به راه فریدون فرّخ رویم
✦
نیامان کهن بود گر ما نویم
#19
هر آن کس که در هفت کشور زمین
✦
بگردد ز راه و بتابد ز دین
#20
نمایندهٔ رنج درویش را
✦
زبون داشتن مردم خویش را
#21
برافراختن سر به بیشی و گنج
✦
به رنجور مردم نماینده رنج
#22
همه نزد من سر به سر کافرند
✦
و ز آهرمن بدکنش بدترند
#23
هر آن کس که او جز بر این دین بود
✦
ز یزدان و از منش نفرین بود
#24
و زان پس به شمشیر یازیم دست
✦
کنم سر به سر کشور و مرز پست
#25
همه پهلوانان روی زمین
✦
منوچهر را خواندند آفرین
#26
که فرّخ نیای تو ای نیک‌خواه
✦
تو را داد شاهی و تخت و کلاه
#27
تو را باد جاوید تخت ردان
✦
همان تاج و هم فرهٔ موبدان
#28
دل ما یکایک به فرمان تو است
✦
همان جان ما زیر پیمان تو است
#29
جهان پهلوان سام بر پای خاست
✦
چنین گفت کای خسرو داد راست
#30
ز شاهان مرا دیده بر دیدن است
✦
ز تو داد و از ما پسندیدن است
#31
پدر بر پدر شاه ایران تویی
✦
گزین سواران و شیران تویی
#32
تو را پاک یزدان نگه‌دار باد
✦
دلت شادمان بخت بیدار باد
#33
تو از باستان یادگار منی
✦
به تخت کئی بر بهار منی
#34
به رزم اندرون شیر پاینده‌ای
✦
به بزم اندرون شید تابنده‌ای
#35
زمین و زمان خاک پای تو باد
✦
همان تخت پیروزه جای تو باد
#36
تو شستی به شمشیر هندی زمین
✦
به آرام بنشین و رامش گزین
#37
از این پس همه نوبت ماست رزم
✦
تو را جای تخت است و شادی و بزم
#38
شوم گرد گیتی برآیم یکی
✦
ز دشمن به بند آورم اندکی
#39
مرا پهلوانی نیای تو داد
✦
دلم را خرد مهر و رای تو داد
#40
بر او آفرین کرد بس شهریار
✦
بسی دادش از گوهر شاهوار
#41
چو از پیش تختش گرازید سام
✦
پسش پهلوانان نهادند گام
#42
خرامید و شد سوی آرامگاه
✦
همی کرد گیتی به آیین و راه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: