🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

منوچهر

❖
36 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۸ - بازگشت ندیمه‌ها و شرح ماجرا برای رودابه
چون پری‌رویانِ سیندخت از دشتِ گل به سوی کاخ بازآمدند، هر یک دو شاخ گلِ نازپرورد در دست داشتند. دربانِ کاخ که آنان را بدید، برآشفت و زبانی گستاخ گشود که: «در این هنگامِ بی‌گاه، چرا بیرون از کاخ گام نهاده‌اید؟» بتانِ کابل پاسخ دادند که روزی چون دگر روزهاست و در راهِ گل‌چینی دیوی در کمین نیست؛ ما به پیشوازِ بهار رفته‌ایم تا سنبل و گلِ ارغوان بچینیم. نگهبانِ در هشدار داد که امروز روزی دیگر است؛ چه، زالِ سپهبد و سراپرده‌ی پهلوانانِ زابل در پشتِ باروی شهر جای گرفته‌اند و مهراب‌شاه به شبگیر بر زین نشسته تا مراقبِ شهر باشد؛ اگر شما را با این شاخه‌های گل ببیند، بر زمین‌تان خواهد افکند.

پرستندگان خاموشانه واردِ ایوانِ کاخ شدند و به نزدِ رودابه‌ی ماه‌روی شتافتند. گوهرها و دینارهای پیشکشیِ زال را پیشِ پای او نهادند. رودابه با دلی پرشوق از آنان پرسید که کارِ دیدار با پورِ سام چگونه گذشت و آیا آوازه‌ی دلاوریِ او با دیدارش هم‌سنگ است یا خیر؟ آن پنج پری‌چهره زبان به ستایشِ زال گشودند و گفتند: «او پهلوانی است به بلندای سروِ سهی، دارنده‌ی فرّ شاهنشهی و زیبایِگیِ بی‌همتا. میانش باریک و بر و سینه‌اش چون شیرانِ نر گشاده است؛ ران‌ و بازوانش پیل‌پیکر، دلش چون موبدانِ فرزانه و فرّش شاهانه است. گرچه موی سرش سراسر چون سیمِ سپید است، اما این سپیدی نه تنها آهو و ننگ نیست، بلکه گویی زرهی سیمین بر گلِ ارغوان کشیده شده و بر مهر و شکوهش افزوده است.»

رودابه که سخنانِ آنان را می‌شنید، با لبانی پرخنده و رخساری سرخ چون گلنار، به شوخی به ندیمگان گفت: «شما که پیشتر او را کهن‌سالی مرغ‌پرورده و پژمرده می‌خواندید، چگونه اکنون او را چون گلِ ارغوان و پهلوانی زیباروی توصیف می‌کنید؟» پرستندگان پاسخ دادند که یزدان پاک خواسته‌ی دلِ او را برآورده ساخته و اکنون باید چاره‌ی کارِ مهمان را ساخت.

پس رودابه فرمان داد تا کاخِ اختصاصی‌اش را چون بهشتِ برین بیاراستند. بر دیوارهایش نگارِ بزرگانِ گیتی را نگاشتند و زمینش را با دیبای چینی، عقیق، زبرجد و طبق‌های زرین آراستند. جام‌های زرین و فیروزگون را از می و گلابِ روشن پر کردند و فضای خانه را با بنفشه، نرگس، ارغوان، مشک و عنبر چنان معطر ساختند که بوی خوشِ آن خانه تا گردون و خورشید برمی‌آمد.
#1
رسیدند خوبان به درگاه کاخ
✦
به دست اندرون هر یک از گل دو شاخ
#2
نگه کرد دربان برآراست جنگ
✦
زبان کرد گستاخ و دل کرد تنگ
#3
که بی‌گه ز درگاه بیرون شوید
✦
شگفت آیدم تا شما چون شوید
#4
بتان پاسخش را بیاراستند
✦
به تنگی دل از جای برخاستند
#5
که امروز روزی دگر گونه نیست
✦
به راه گلان دیو واژونه نیست
#6
بهار آمد ازگلستان گل چنیم
✦
ز روی زمین شاخ سنبل چنیم
#7
نگهبان در گفت کامروز کار
✦
نباید گرفتن بدان هم شمار
#8
که زال سپهبد به کابل نبود
✦
سراپردهٔ شاه زابل نبود
#9
نبینید کز کاخ کابل خدای
✦
به زین اندر آرد بشبگیر پای
#10
اگرتان ببیند چنین گل بدست
✦
کند بر زمین‌تان هم آنگاه پست
#11
شدند اندر ایوان بتان طراز
✦
نشستند و با ماه گفتند راز
#12
نهادند دینار و گوهر به پیش
✦
بپرسید رودابه از کم و بیش
#13
که چون بودتان کار با پور سام
✦
به دیدن به است ار به آواز و نام
#14
پری چهره هر پنج بشتافتند
✦
چو با ماه جای سخن یافتند
#15
که مردیست بر سان سرو سهی
✦
همش زیب و هم فر شاهنشهی
#16
همش رنگ و بوی و همش قد و شاخ
✦
سواری میان لاغر و بر فراخ
#17
دو چشمش چو دو نرگس قیرگون
✦
لبانش چو بسد رخانش چو خون
#18
کف و ساعدش چو کف شیر نر
✦
هیون ران و موبد دل و شاه فر
#19
سراسر سپید ست مویش به رنگ
✦
از آهو همین است و این نیست ننگ
#20
سر جعد آن پهلوان جهان
✦
چو سیمین زره بر گل ارغوان
#21
که گویی همی خود چنان بایدی
✦
وگر نیستی مهر نفزایدی
#22
به دیدار تو داده‌ایمش نوید
✦
ز ما بازگشتست دل پر امید
#23
کنون چارهٔ کار مهمان بساز
✦
بفرمای تا بر چه گردیم باز
#24
چنین گفت با بندگان سرو بن
✦
که دیگر شدستی به رای و سخن
#25
همان زال کو مرغ پرورده بود
✦
چنان پیر سر بود و پژمرده بود
#26
به دیدار شد چون گل ارغوان
✦
سهی قد و زیبا رخ و پهلوان
#27
رخ من به پیشش بیاراستی
✦
به گفتار و زان پس بها خواستی
#28
همی گفت و لب را پر از خنده داشت
✦
رخان هم چو گلنار آگنده داشت
#29
پرستنده با بانوی ماه‌روی
✦
چنین گفت کاکنون ره چاره جوی
#30
که یزدان هر آنچت هوا بود داد
✦
سرانجام این کار فرخنده باد
#31
یکی خانه بودش چو خرم بهار
✦
ز چهر بزرگان برو بر نگار
#32
به دیبای چینی بیاراستند
✦
طبق‌های زرین بپیراستند
#33
عقیق و زبرجد برو ریختند
✦
می و مشک و عنبر برآمیختند
#34
همه زر و پیروزه بد جامشان
✦
به روشن گلاب اندر آشامشان
#35
بنفشه گل و نرگس و ارغوان
✦
سمن شاخ و سنبل به دیگر کران
#36
از آن خانهٔ دخت خورشید روی
✦
برآمد همی تا به خورشید بوی

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: