🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

منوچهر

❖
46 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۴ - ورود سام و زال به کابل، جشن عروسی زال و رودابه و سپردن پادشاهی به زال
مهراب شاه کابل چون از نزدیک شدن جهان‌پهلوان سام و زال زر آگاهی یافت، بوق و کوس بربست و لشکر خویش را چون پرهای آراسته و درخشان خروس بیاراست. پیلان گران‌پیکر و رامشگران خردورز، زمین کابل را از کران تا کران به بهشتی برین بدل ساختند. درفش‌های پرنیانی به رنگ‌های سرخ، سپید، زرد و بنفش در باد به اهتزاز درآمد و بانگ نای و چنگ و خروش بوق و زنگ چنان درهم آمیخت که گویی در روز رامش، رستاخیزی باشکوه برپا شده است.

مهراب تا پیشگاه سام پیش راند، از اسب فرود آمد و گام فرانهاد. جهان‌پهلوان سام او را مهرورزانه در کنار گرفت و از گردش روزگار پرسش نمود. شاه کابلستان آفرین‌های بی‌شمار بر سام و زال زر خواند؛ آنگاه بر باره تیزرو خویش نشست و چون ماه نو که از ستیغ کوه برآید، تاجی زرین و مرصع به گوهر بر تارک زال نهاد. همگی خندان و شادمان به کابل درآمدند و یاد سخن‌های دیرین و روزگاران گذشته کردند. شهر کابل از نوای درای هندی و ناله بربط و چنگ و نای لبرز بود؛ چنان‌که گویی دد و دام نیز رامشگر شده‌اند و زمانه آرایشی تازه بر تن کرده است. یال و بش اسبان از مشک و زعفران معطر گشته بود.

در این هنگام، سیندخت با سیصد پرستنده میان‌بسته بیرون آمد؛ هر یک از ایشان جام زرینی پر از مشک و گوهر در دست داشتند. آنان سام را آفرین گفتند و گوهرها بر پای جهان‌پهلوان افشاندند، چنان‌که هیچ نیازمندی در آن جشن بی‌نیاز نماند. سام به خنده به سیندخت گفت: «تا کی می‌خواهی آفتاب کابل، رودابه، را از دیده ما بنهفتی؟» سیندخت پاسخ داد: «اگر تمنای دیدن آفتاب داری، هدیه و پیشکش آن کجاست؟» سام گفت: «هرچه دلت بخواهد از من بطلب!»

پس همگی به ایوان زرنگار و بهارخانه خرم درآمدند. چون چشم سام بر رودابه ماه روی افتاد، از شگفتی در جای خشک شد و دانست که هیچ واژه‌ای توان ستایش این زیبایی بی‌مانند را ندارد. به فرمان سام، مهراب پیش آمد و خطبه عقد و زناشویی بر طبق آیین و کیش پاک پهلوانی بسته شد. زال و رودابه را بر یک تخت شاهانه نشاندند و عقیق و زبرجد بر سرشان افشاندند؛ سر ماه به افسر نامدار آراسته شد و سر شاهزاده به تاج گوهرنگار. سپس دفتر گنج‌ها و خواسته دادار بیاوردند و آن‌چنان دارایی و گوهر خواندند که گوش‌ها از شنیدنش شگفت‌زده می‌گشت. یک هفته در ایوان شاهی به بزم می نشستند و سه هفته دیگر در باغ‌های خرم به شادی گذراندند.

با پایان یافتن ماه، سام نریمان روی به سوی سیستان نهاد. زال، رودابه، سیندخت و مهراب نیز با سپاه و پیل و کوس همراه گشتند. برای رودابه عماری‌ها، هودج‌ها و مهدی شاهوار ساختند تا آن ماهروی در کمال آسایش سفر کند. قافله با دلی شاد و لبریز از آفرین به نیمروز رسید. سام سه روز دیگر بزم بزرگی برپا کرد. پس از آن، مهراب به کابل بازگشت و سیندخت چندی بماند. در این هنگام، سام نریمان تاج و تخت پادشاهی سیستان را به زال سپرد و خود به موجب منشور منوچهر شاه، لشکر به سوی گرگساران، باختر و مرزهای مازندران براند تا سرکشان و بدگوهران را سرکوب کند. بدین ترتیب، زال بر سریر پهلوانی نشست و سام با درفش خجسته روانه کارزار شد.
#1
بزد نای مهراب و بربست کوس
✦
بیاراست لشکر چو چشم خروس
#2
ابا ژنده‌پیلان و رامشگران
✦
زمین شد بهشت از کران تا کران
#3
ز بس گونه گون پرنیانی درفش
✦
چه سرخ و سپید و چه زرد و بنفش
#4
چه آوای نای و چه آوای چنگ
✦
خروشیدن بوق و آوای زنگ
#5
تو گفتی مگر روز انجامش است
✦
یکی رستخیز است گر رامش است
#6
همی رفت ازین گونه تا پیش سام
✦
فرود آمد از اسپ و بگذارد گام
#7
گرفتش جهان پهلوان در کنار
✦
بپرسیدش از گردش روزگار
#8
شه کابلستان گرفت آفرین
✦
چه بر سام و بر زال زر همچنین
#9
نشست از بر بارهٔ تیزرو
✦
چو از کوه سر برکشد ماه نو
#10
یکی تاج زرین نگارش گهر
✦
نهاد از بر تارک زال زر
#11
به کابل رسیدند خندان و شاد
✦
سخنهای دیرینه کردند یاد
#12
همه شهر ز آوای هندی درای
✦
ز نالیدن بربط و چنگ و نای
#13
تو گفتی دد و دام رامشگرست
✦
زمانه به آرایشی دیگرست
#14
بش و یال اسپان کران تا کران
✦
بر اندوده پر مشک و پر زعفران
#15
برون رفت سیندخت با بندگان
✦
میان بسته سیصد پرستندگان
#16
مر آن هر یکی را یکی جام زر
✦
به دست اندرون پر ز مشک و گهر
#17
همه سام را آفرین خواندند
✦
پس از جام گوهر برافشاندند
#18
بدان جشن هر کس که آمد فراز
✦
شد از خواسته یک به یک بی‌نیاز
#19
بخندید و سیندخت را سام گفت
✦
که رودابه را چند خواهی نهفت
#20
بدو گفت سیندخت هدیه کجاست
✦
اگر دیدن آفتابت هواست
#21
چنین داد پاسخ به سیندخت سام
✦
که ازمن بخواه آنچه آیدت کام
#22
برفتند تا خانهٔ زرنگار
✦
کجا اندرو بود خرم بهار
#23
نگه کرد سام اندران ماه روی
✦
یکایک شگفتی بماند اندروی
#24
ندانست کش چون ستاید همی
✦
برو چشم را چون گشاید همی
#25
بفرمود تا رفت مهراب پیش
✦
ببستند عقدی برآیین و کیش
#26
به یک تختشان شاد بنشاندند
✦
عقیق و زبرجد برافشاندند
#27
سر ماه با افسر نام دار
✦
سر شاه با تاج گوهرنگار
#28
بیاورد پس دفتر خواسته
✦
یکی نسخت گنج آراسته
#29
برو خواند از گنجها هر چه بود
✦
که گوش آن نیارست گفتی شنود
#30
برفتند از آنجا به جای نشست
✦
ببودند یک هفته با می به دست
#31
وز ایوان سوی باغ رفتند باز
✦
سه هفته به شادی گرفتند ساز
#32
بزرگان کشورش با دست بند
✦
کشیدند بر پیش کاخ بلند
#33
سر ماه سام نریمان برفت
✦
سوی سیستان روی بنهاد تفت
#34
ابا زال و با لشکر و پیل و کوس
✦
زمانه رکاب ورا داد بوس
#35
عماری و بالای و هودج بساخت
✦
یکی مهد تا ماه را در نشاخت
#36
چو سیندخت و مهراب و پیوند خویش
✦
سوی سیستان روی کردند پیش
#37
برفتند شادان دل و خوش منش
✦
پر از آفرین لب ز نیکی کنش
#38
رسیدند پیروز تا نیمروز
✦
چنان شاد و خندان و گیتی فروز
#39
یکی بزم سام آنگهی ساز کرد
✦
سه روز اندران بزم بگماز کرد
#40
پس آنگاه سیندخت آنجا بماند
✦
خود و لشکرش سوی کابل براند
#41
سپرد آن زمان پادشاهی به زال
✦
برون برد لشکر به فرخنده فال
#42
سوی گرگساران شد و باختر
✦
درفش خجسته برافراخت سر
#43
شوم گفت کان پادشاهی مراست
✦
دل و دیده با ما ندارند راست
#44
منوچهر منشور آن شهر بر
✦
مرا داد و گفتا همی دار و خوار
#45
بترسم ز آشوب بد گوهران
✦
به ویژه ز گردان مازنداران
#46
بشد سام یکزخم و بنشست زال
✦
می و مجلس آراست و بفراخت یال

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: