🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

منوچهر

❖
37 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۸ - درگذشت منوچهر و پندهای او به نوذر دربارهٔ پادشاهی و آینده
چون سالیان پادشاهی منوچهر به صد و بیست رسید، ستاره‌شناسان و اختربینان درگاه پیش آمدند و راز گردش آسمان را بازگفتند. آنان شاه را آگاه ساختند که خورشید روزگارش به غروب نزدیک شده و هنگام آن فرا رسیده است که تخت شهریاری را بدرود گوید. منوچهر شاه با شنیدن این سخن، بی‌درنگ بر آیین دگرگون شد، موبدان، ردان و بزرگان کشوری و لشکری را پیش خواند و راز دل خویش را بر آنان آشکار کرد.

آنگاه فرزندش نوذر را پیش فراخواند و تاج و تخت شاهی را پس از رنج‌های بسیار به او سپرد. منوچهر با او از ناپایداری جهان سخن گفت و یادآور شد که تخت کیانی فسون و بادی بیش نیست و نباید بدان دل بست. او سرگذشت خویش را بازگو کرد که چگونه با فرّه فریدون کمر به کین‌خواهی ایرج پرداخت، سلم و تور را به کیفر رسانید، گیتی را از پلیدی‌ها و پتیاره‌ها پاک گردانید و شهرها و باروهای استوار برافراشت؛ اما اکنون چنان است که گویی هرگز جهانی ندیده و زندگی، آن‌گاه که سرانجامش مرگ باشد، درختی است که برگ و بارش زهربار است.

شاه کهنسال فرزند را به پاک‌دینی، دادگری و استواری در راه یزدان اندرز داد و پنهان‌های آینده را بر او آشکار ساخت. او پیشگویی کرد که روزگاری نو با ظهور پیامبری چون موسی در خاورزمین پدید خواهد آمد و نوذر را هشدار داد که مبادا با او به کین برخیزد، بلکه باید به دین یزدان بگراید. سپس از روزهای سخت آینده و هجوم سپاه توران به فرماندهی فرزند پشنگ (افراسیاب) سخن گفت و نوذر را آگاه کرد که روزگار بر او تنگ خواهد شد و در آن سختی‌ها باید از سام نریمان و زال زر و نهال تازه رسته از تبار زال — که همان رستم پهلوان است — یاری جوید تا تورانیان را خوار و بی‌هنر سازد.

با پایان یافتن اندرزها، اشک بر گونه‌های شاه روان گشت و نوذر نیز زار و بی‌تاب بگریست. آنگاه منوچهر، بی‌آنکه به هیچ بیماری یا دردی دچار شده باشد، هر دو چشم کیانی خویش را بر هم نهاد، آهی سرد برآورد و مانند گلی افسرده بر جای ماند. بدین‌سان، شهریار پرهنر و نامور ایران‌زمین رخت به سرای باقی کشید و از او تنها نامی نیک و یادگاری جاویدان در گیتی بر جای ماند.
#1
منوچهر را سال شد بر دو شست
✦
ز گیتی همی بار رفتن ببست
#2
ستاره‌شناسان برِ او شدند
✦
همی ز آسمان داستانها زدند
#3
ندیدند روزش کشیدن دراز
✦
ز گیتی همی گشت بایست باز
#4
بدادند زان روزِ تلخ آگهی
✦
که شد تیره آن تخت شاهنشهی
#5
گَهِ رفتن آمد به دیگر سرای
✦
مگر نزد یزدان بِهْ آیدت جای
#6
نگر تا چه باید کنون ساختن
✦
نباید که مرگ آورد تاختن
#7
سخن چون ز داننده بشنید شاه
✦
به رسم دگرگون بیاراست گاه
#8
همه موبدان و ردان را بخواند
✦
همه راز دل پیش ایشان براند
#9
بفرمود تا نوذر آمدش پیش
✦
ورا پندها داد ز اندازه بیش
#10
که این تخت شاهی فسونست و باد
✦
برو جاودان دل نباید نهاد
#11
مرا بر صد و بیست شد سالیان
✦
به رنج و به سختی ببستم میان
#12
بسی شادی و کام دل راندم
✦
به رزم اندرون دشمنان ماندم
#13
به فر فریدون ببستم میان
✦
به پندش مرا سود شد هر زیان
#14
بجستم ز سلم و ز تور سترگ
✦
همان کین ایرج نیای بزرگ
#15
جهان ویژه کردم ز پتیاره‌ها
✦
بسی شهر کردم بسی باره‌ها
#16
چنانم که گویی ندیدم جهان
✦
شمار گذشته شد اندر نهان
#17
نیرزد همی زندگانیش مرگ
✦
درختی که زهر آورد بار و برگ
#18
ازان پس که بردم بسی درد و رنج
✦
سپردم ترا تخت شاهی و گنج
#19
چنان چون فریدون مرا داده بود
✦
ترا دادم این تاج شاه آزمود
#20
چنان دان که خوردی و بر تو گذشت
✦
به خوشتر زمان بازم بایدت گشت
#21
نشانی که مانَد همی از تو باز
✦
برآید برو روزگار دراز
#22
نباید که باشد جز از آفرین
✦
که پاکی نژاد آورد پاک دین
#23
نگر تا نتابی ز دین خدای
✦
که دین خدای آورد پاک رای
#24
کنون نو شود در جهان داوری
✦
چو موسی بیاید به پیغمبری
#25
پدید آید آنگه به خاور زمین
✦
نگر تا نتابی بر او بر به کین
#26
بدو بگرو آن دین یزدان بود
✦
نگه کن ز سر تا چه پیمان بود
#27
تو مگذار هرگز ره ایزدی
✦
که نیکی ازویست و هم زو بدی
#28
ازان پس بیاید ز ترکان سپاه
✦
نهند از بر تخت ایران کلاه
#29
ترا کارهای درشتست پیش
✦
گهی گرگ باید بدن گاه میش
#30
گزند تو آید ز پور پشنگ
✦
ز توران شود کارها بر تو تنگ
#31
بجوی ای پسر چون رسد داوری
✦
ز سام و ز زال آنگهی یاوری
#32
وزین نو درختی که از پشت زال
✦
برآمد کنون برکشد شاخ و یال
#33
ازو شهر توران شود بی‌هنر
✦
به کین تو آید همان کینه‌ور
#34
بگفت و فرود آمد آبش بروی
✦
همی زار بگریست نوذر بروی
#35
«بی‌آنکش بُدی هیچ بیماریی،
✦
نه از دردها هیچ آزاریی؛
#36
دو چشم کیانی به هم بر نهاد،
✦
بپژمرد و برزد یکی سرد باد»
#37
شد آن نامور پرهنر شهریار
✦
به گیتی سخن ماند زو یادگار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: