🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اشکانیان

❖
36 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۱ - آمدن سباک از جهرم سوی اردشیر، سوگند به اوستا و زند و گریختن بهمن تا استخر
در روزگاری که رایت شهریاری اردشیر بر پارس برافراشته می‌شد، در شهر جهرم نژاده‌ای جهان‌دیده و دادگر به نام سباک فرمان می‌راند. او را هفت پسر خجسته و سپاهی گران بود. چون خبر برآمدن اردشیر ساسانی به او رسید، از پیشگاه بهمن، فرزند اردوان رو برتافت و با کوس و دهل و لشکری آراسته به سوی اردشیر شتافت. چون چشمان سباک بر چهره سپهبد افتاد، به آئین فرزانگان از باره فرود آمد، بر خاک پای اردشیر بوسه زد و خاندان ساسانیان را به نیکی یاد نمود. اردشیر اگرچه فرستاده را بنواخت، اما در دل از شتاب و نیت آن پیر جهان‌دیده اندیشناک و بیم‌ناک شد.

سباک که پیری بیدارکارد و هوشیار بود، بیم و گمان اردشیر را دریافت. پس استا و زند در میان آورد و به پروردگار جهان سوگند خورد که جانش تیره باد اگر دلش با شاه پاک نباشد. او گواهی داد که از جور اردوان و خاندانش چندان سیر شده که دیگر هیچ امیدی به آنان ندارد و خود را بنده‌ای رازدار و وفادار به اردشیر می‌داند. از این سوگند راستین، غبار اندیشه و گمان از روان اردشیر زدوده شد و او را به جای پدر بنشاند و بر بزرگان برتری داد.

اردشیر دل از بیم آسوده ساخت و به زیارت آتشکده آذر رام‌خراد شتافت. در برابر یزدان به نیایش ایستاد و پیروزی و به بار نشستن درخت بزرگی‌اش را خواستار شد. سپس به پرده‌سرای خویش بازآمد، لشکر را درم بخشید و آراسته ساخت و همچون پلنگانی دلاور به سوی بهمن، فرزند اردوان تاخت. دو سپاه برابری کردند و تیغ‌های هندی و نیزه‌ها در کشاکش کارزار به پرواز درآمد. نبردی خونین درگرفت که تا زردی خورشید ادامه داشت. با شامگاهان و فیروزه‌گون شدن آسمان، سپاه سباک و قلب سپاه اردشیر چون تندبادی سهمگین فرو تاختند و با ضربت گرزهای گران، لشکر بهمن را در هم شکستند.

بهمن، خسته از تیر و تیره‌روان، راه گریز پیش گرفت و اردشیر با بانگ کوس و باران تیر او را تا درگاه شهر استخر پی‌افکند. با پیچیدن آوازه پیروزی شاه در گیتی، سپاهیان بی‌شمار از هر سو به او پیوستند و گنجینه‌های گرانبهایی که بهمن اندوخته بود به دست اردشیر افتاد. شاه ساسانی درم‌ها بر سپاهیان برفشاند و با لشکری نیرومند و پیروز از پارس رایت جهانداری برافراشت.
#1
یکی نامور بود نامش سباک
✦
ابا آلت و لشکر و رای پاک
#2
که در شهر جهرم بد او پادشا
✦
جهاندیده با داد و فرمانروا
#3
مر او را خجسته پسر بود هفت
✦
چو آگه شد از پیش بهمن برفت
#4
ز جهرم بیامد سوی اردشیر
✦
ابا لشکر و کوس و با دار و گیر
#5
چو چشمش به روی سپهبد رسید
✦
ز باره درآمد چنانچون سزید
#6
بیامد دمان پای او بوس داد
✦
ز ساسانیان بیشتر کرد یاد
#7
فراوان جهانجوی بنواختش
✦
به زود آمدن ارج بشناختش
#8
پراندیشه شد نامجوی از سباک
✦
دلش گشت زان پیر پر بیم و باک
#9
به راه اندرون نیز آژیر بود
✦
که با او سپاه جهانگیر بود
#10
جهاندیده بیدار دل بود پیر
✦
بدانست اندیشهٔ اردشیر
#11
بیامد بیاورد استا و زند
✦
چنین گفت کز کردگار بلند
#12
نژندست پرمایه جان سباک
✦
اگر دل ندارد سوی شاه پاک
#13
چو آگاهی آمد ز شاه اردشیر
✦
که آورد لشکر بدین آبگیر
#14
چنان سیر سر گشتم از اردوان
✦
که از پیرزن گشت مرد جوان
#15
مرا نیک‌پی مهربان بنده‌دان
✦
شکیبادل و راز داننده دان
#16
چو بشنید زو اردشیر این سخن
✦
یکی دیگر اندیشه افگند بن
#17
مر او را به جای پدر داشتی
✦
بران نامدارانش سر داشتی
#18
دل شاه ز اندیشه آزاد شد
✦
سوی آذر رام خراد شد
#19
نیایش بسی کرد پیش خدای
✦
که باشدش بر نیکوی رهنمای
#20
به هر کار پیروزگر داردش
✦
درخت بزرگی به بر داردش
#21
وزان جایگه شد به پرده‌سرای
✦
عرض پیش او رفت با کدخدای
#22
سپه را درم داد و آباد کرد
✦
ز دادار نیکی دهش یاد کرد
#23
چو شد لشکرش چون دلاور پلنگ
✦
سوی بهمن اردوان شد به جنگ
#24
چو گشتند نزدیک با یکدگر
✦
برفتند گردان پرخاشخر
#25
سپاه از دو رویه کشیدند صف
✦
همه نیزه و تیغ هندی به کف
#26
چو شیران جنگی برآویختند
✦
چو جوی روان خون همی ریختند
#27
بدین گونه تا گشت خورشید زرد
✦
هوا پر ز گرد و زمین پر ز مرد
#28
چو شد چادر چرخ پیروزه‌رنگ
✦
سپاه سباک اندر آمد به جنگ
#29
برآمد یکی باد و گردی چو قیر
✦
بیامد ز قلب سپاه اردشیر
#30
بیفگند زیشان فراوان به گرز
✦
که با زور و دل بود و با فر و برز
#31
گریزان بشد بهمن اردوان
✦
تنش خستهٔ تیر و تیره‌روان
#32
پس‌اندر همی تاخت شاه اردشیر
✦
ابا نالهٔ بوق و باران تیر
#33
برین هم نشان تا به شهر صطخر
✦
که بهمن بدو داشت آواز و فخر
#34
ز گیتی چو برخاست آواز شاه
✦
ز هر سو بپیوست بی‌مر سپاه
#35
مر او را فراوان نمودند گنج
✦
کجا بهمن آگنده بود آن به رنج
#36
درمهای آگنده را برفشاند
✦
به نیرو شد از پارس لشکر براند

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: