بخش ۱ - مرگ اردشیر و تاج‌گذاری همای، زادن نهانی پسر، افکندنش به فرات و یافتن گازر
#1
به بیماری اندر بمرد اردشیر
✦
همی بود بی‌کار تاج و سریر
#2
همای آمد و تاج بر سر نهاد
✦
یکی راه و آیین دیگر نهاد
#3
سپه را همه سربسر بار داد
✦
در گنج بگشاد و دینار داد
#4
به رای و به داد از پدر برگذشت
✦
همی گیتی از دادش آباد گشت
#5
نخستین که دیهیم بر سر نهاد
✦
جهان را به داد و دهش مژده داد
#6
که این تاج و این تخت فرخنده باد
✦
دل بدسگالان ما کنده باد
#7
همه نیکویی باد کردار ما
✦
مبیناد کس رنج و تیمار ما
#8
توانگر کنیم آنک درویش بود
✦
نیازش به رنج تن خویش بود
#9
مهان جهان را که دارند گنج
✦
نداریم زان نیکویها به رنج
#10
چو هنگام زادنش آمد فراز
✦
ز شهر و ز لشکر همی داشت راز
#11
همی تخت شاهی پسند آمدش
✦
جهان داشتن سودمند آمدش
#12
نهانی پسر زاد و با کس نگفت
✦
همی داشت آن نیکویی در نهفت
#13
بیاورد آزاده‌تن دایه را
✦
یکی پاک پرشرم و بامایه را
#14
نهانی بدو داد فرزند را
✦
چنان شاه شاخ برومند را
#15
کسی کو ز فرزند او نام برد
✦
چنین گفت کان پاک‌زاده بمرد
#16
همان تاج شاهی به سر بر نهاد
✦
همی بود بر تخت پیروز و شاد
#17
ز دشمن بهر سو که بد مهتری
✦
فرستاد بر هر سوی لشکری
#18
ز چیزی که رفتی به گرد جهان
✦
نبودی بد و نیک ازو در نهان
#19
به گیتی به جز داد و نیکی نخواست
✦
جهان را سراسر همی داشت راست
#20
جهانی شده ایمن از داد او
✦
به کشور نبودی به جز یاد او
#21
بدین سان همی بود تا هشت ماه
✦
پسر گشت مانندهٔ رفته شاه
#22
بفرمود تا درگری پاک‌مغز
✦
یکی تخته جست از در کار نغز
#23
یکی خرد صندوق از چوب خشک
✦
بکردند و برزد برو قیر و مشک
#24
درون نرم کرده به دیبای روم
✦
براندوده بیرون او مشک و موم
#25
به زیر اندرش بستر خواب کرد
✦
میانش پر از در خوشاب کرد
#26
بسی زر سرخ اندرو ریخته
✦
عقیق و زبرجد برآمیخته
#27
ببستند بس گوهر شاهوار
✦
به بازوی آن کودک شیرخوار
#28
بدانگه که شد کودک از خواب مست
✦
خروشان بشد دایهٔ چرب دست
#29
نهادش به صندوق در نرم نرم
✦
به چینی پرندش بپوشید گرم
#30
سر تنگ تابوت کردند خشک
✦
به دبق و به عنبر به قیر و به مشک
#31
ببردند صندوق را نیم شب
✦
یکی بر دگر نیز نگشاد لب
#32
ز پیش همایش برون تاختند
✦
به آب فرات اندر انداختند
#33
پس‌اندر همی رفت پویان دو مرد
✦
که تا آب با شیرخواره چه کرد
#34
چو کشتی همی رفت چوب اندر آب
✦
نگهبان آنرا گرفته شتاب
#35
سپیده چو برزد سر از کوهسار
✦
بگردید صندوق بر رودبار
#36
به گازرگهی کاندرو بود سنگ
✦
سر جوی را کارگه کرده تنگ
#37
یکی گازر آن خرد صندوق دید
✦
بپویید وز کارگه برکشید
#38
چو بگشاد گسترده‌ها برگرفت
✦
بماند اندران کار گازر شگفت
#39
به جامه بپوشید و آمد دمان
✦
پرامید و شادان و روشن‌روان
#40
سبک دیده‌بان پیش مامش دوید
✦
ز صندوق و گازر بگفت آنچ دید
#41
جهاندار پیروز با دیده گفت
✦
که چیزی که دیدی بباید نهفت
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.