#1
به بیماری اندر بمرد اردشیر
✦
همی بود بی‌کار تاج و سریر
“Ardashir passed away from illness, leaving the crown and throne vacant.”
#2
همای آمد و تاج بر سر نهاد
✦
یکی راه و آیین دیگر نهاد
“Homay came forth and placed the crown upon her head, establishing a new order and royal custom.”
#3
سپه را همه سربسر بار داد
✦
در گنج بگشاد و دینار داد
“She granted audience to the entire army, opened the doors of the treasury, and distributed golden coins.”
#4
به رای و به داد از پدر برگذشت
✦
همی گیتی از دادش آباد گشت
“In wisdom and justice, she surpassed her father, and the world flourished through her fairness.”
#5
نخستین که دیهیم بر سر نهاد
✦
جهان را به داد و دهش مژده داد
“When she first placed the diadem upon her head, she gave the world glad tidings of justice and generosity.”
#6
که این تاج و این تخت فرخنده باد
✦
دل بدسگالان ما کنده باد
“She declared: 'May this crown and throne be blessed, and may the hearts of our ill-wishers be torn out!'”
#7
همه نیکویی باد کردار ما
✦
مبیناد کس رنج و تیمار ما
“'May all our deeds be righteous, and may no person behold suffering or sorrow.'”
#8
توانگر کنیم آنک درویش بود
✦
نیازش به رنج تن خویش بود
“'We shall enrich whosoever was impoverished and forced to endure physical toil for their needs.'”
#9
مهان جهان را که دارند گنج
✦
نداریم زان نیکویها به رنج
“'And as for the great ones of the world who possess treasuries, we shall not cause them anguish despite their wealth.'”
#10
چو هنگام زادنش آمد فراز
✦
ز شهر و ز لشکر همی داشت راز
“When the time of her childbirth drew near, she kept her condition secret from both city and army.”
#11
همی تخت شاهی پسند آمدش
✦
جهان داشتن سودمند آمدش
“For the royal throne appealed to her heart, and holding power over the world seemed sweet to her.”
#12
نهانی پسر زاد و با کس نگفت
✦
همی داشت آن نیکویی در نهفت
“In secret she gave birth to a son and told no one, keeping that good fortune hidden away.”
#13
بیاورد آزاده‌تن دایه را
✦
یکی پاک پرشرم و بامایه را
“She brought forth a noble wet-nurse, a pure, modest, and esteemed woman.”
#14
نهانی بدو داد فرزند را
✦
چنان شاه شاخ برومند را
“In secret she entrusted her offspring to her—such a magnificent child of royal lineage.”
#15
کسی کو ز فرزند او نام برد
✦
چنین گفت کان پاک‌زاده بمرد
“Whenever anyone spoke of her child, she said that the pure-born infant had died.”
#16
همان تاج شاهی به سر بر نهاد
✦
همی بود بر تخت پیروز و شاد
“She placed the royal crown upon her head once more, reigning upon the throne victorious and joyful.”
#17
ز دشمن بهر سو که بد مهتری
✦
فرستاد بر هر سوی لشکری
“Wherever an enemy commander gathered power, she dispatched armies to every quarter.”
#18
ز چیزی که رفتی به گرد جهان
✦
نبودی بد و نیک ازو در نهان
“Of whatever transpired across the face of the world, neither good nor ill remained hidden from her.”
#19
به گیتی به جز داد و نیکی نخواست
✦
جهان را سراسر همی داشت راست
“She desired naught but justice and goodness in the world, holding the entire realm in balance and truth.”
#20
جهانی شده ایمن از داد او
✦
به کشور نبودی به جز یاد او
“The world grew secure under her justice, and throughout the land, only her name was remembered.”
#21
بدین سان همی بود تا هشت ماه
✦
پسر گشت مانندهٔ رفته شاه
“Thus eight months passed, until the boy came to resemble the departed king.”
#22
بفرمود تا درگری پاک‌مغز
✦
یکی تخته جست از در کار نغز
“She commanded a wise and skillful carpenter to seek out a fine piece of wood for a delicate task.”
#23
یکی خرد صندوق از چوب خشک
✦
بکردند و برزد برو قیر و مشک
“They crafted a small chest from dry wood, smearing it with pitch and musk.”
#24
درون نرم کرده به دیبای روم
✦
براندوده بیرون او مشک و موم
“Inside, they cushioned it softly with Roman silk, and outside they coated it with musk and wax.”
#25
به زیر اندرش بستر خواب کرد
✦
میانش پر از در خوشاب کرد
“Beneath him, they laid a soft sleeping bed, filling its center with precious luster pearls.”
#26
بسی زر سرخ اندرو ریخته
✦
عقیق و زبرجد برآمیخته
“They poured abundant red gold within, mixing in ruby and chrysolite gems.”
#27
ببستند بس گوهر شاهوار
✦
به بازوی آن کودک شیرخوار
“They bound many royal jewels unto the arm of that suckling child.”
#28
بدانگه که شد کودک از خواب مست
✦
خروشان بشد دایهٔ چرب دست
“When the infant fell into deep sleep, the deft wet-nurse wept aloud.”
#29
نهادش به صندوق در نرم نرم
✦
به چینی پرندش بپوشید گرم
“Gently she placed him inside the chest, wrapping him warmly in Chinese silk.”
#30
سر تنگ تابوت کردند خشک
✦
به دبق و به عنبر به قیر و به مشک
“They sealed the narrow top of the chest tight with glue, amber, pitch, and musk.”
#31
ببردند صندوق را نیم شب
✦
یکی بر دگر نیز نگشاد لب
“At midnight they carried the chest away, not one of them uttering a word to another.”
#32
ز پیش همایش برون تاختند
✦
به آب فرات اندر انداختند
“Rushing out from Homay's presence, they cast the chest into the waters of the Euphrates.”
#33
پس‌اندر همی رفت پویان دو مرد
✦
که تا آب با شیرخواره چه کرد
“Two men ran behind along the bank to see what the waters would do with the suckling babe.”
#34
چو کشتی همی رفت چوب اندر آب
✦
نگهبان آنرا گرفته شتاب
“The wooden chest moved through the water like a ship, while the watcher hurried alongside.”
#35
سپیده چو برزد سر از کوهسار
✦
بگردید صندوق بر رودبار
“As dawn raised its head above the mountains, the chest drifted along the riverbank.”
#36
به گازرگهی کاندرو بود سنگ
✦
سر جوی را کارگه کرده تنگ
“At a laundry site where stones lay, where the channel had been narrowed for washing work,”
#37
یکی گازر آن خرد صندوق دید
✦
بپویید وز کارگه برکشید
“A washerman spotted the small chest; he hurried and pulled it out from the work site.”
#38
چو بگشاد گسترده‌ها برگرفت
✦
بماند اندران کار گازر شگفت
“When he opened the wrappings and lifted them, the washerman stood marveling at the sight.”
#39
به جامه بپوشید و آمد دمان
✦
پرامید و شادان و روشن‌روان
“He covered the child with clothes and hurried away, filled with hope, joyful and bright of spirit.”
#40
سبک دیده‌بان پیش مامش دوید
✦
ز صندوق و گازر بگفت آنچ دید
“The swift observer ran quickly before Homay and recounted all he had seen of the chest and washerman.”
#41
جهاندار پیروز با دیده گفت
✦
که چیزی که دیدی بباید نهفت
“The victorious ruler told the observer: 'That which you have witnessed must remain hidden!'”