بخش ۲ - یافتن داراب در صندوق جوی، پرورش نزد گازر و روی آوردن به فرهنگ و سواری
#1
چو بیگاه گازر بیامد ز رود
✦
بدو جفت او گفت هست این درود
#2
که باز آمدی جامه‌ها نیم‌نم
✦
بدین کارکرد از که یابی درم
#3
دل گازر از درد پژمرده بود
✦
یکی کودک زیرکش مرده بود
#4
زن گازر از درد کودک نوان
✦
خلیده رخان تیره گشته روان
#5
بدو گفت گازر که بازآر هوش
✦
ترا زشت باشد ازین پس خروش
#6
کنون گر بماند سخن در نهفت
✦
بگویم به پیش سزاوار جفت
#7
به سنگی که من جامه را برزنم
✦
چو پاکیزه گردد به آب افگنم
#8
دران جوی صندوق دیدم یکی
✦
نهفته بدو اندرون کودکی
#9
چو من برگشادم در بسته باز
✦
به دیدار آن خردم آمد نیاز
#10
اگر بود ما را یکی پور خرد
✦
نبودش بسی زندگانی بمرد
#11
کنون یافتی پور با خواسته
✦
به دینار و دیبا بیاراسته
#12
چو آن جامه‌ها بر زمین بر نهاد
✦
سر تنگ صندوق را برگشاد
#13
زن گازر آن دید خیره بماند
✦
بروبر جهان‌آفرین را بخواند
#14
رخی دید تابان میان حریر
✦
به دیدار مانندهٔ اردشیر
#15
پر از در خوشاب بالین او
✦
عقیق و زبرجد به پایین او
#16
به دست چپش سرخ دینار بود
✦
سوی راست یاقوت شهوار بود
#17
بدو داد زن زود پستان شیر
✦
ببد شاد زان کودک دلپذیر
#18
ز خوبی آن کودک و خواسته
✦
دل او ز غم گشت پیراسته
#19
بدو گفت گازر که این را به جان
✦
خریدار باشیم تا جاودان
#20
که این کودک نامداری بود
✦
گر او در جهان شهریاری بود
#21
زن گازر او را چو پیوند خویش
✦
بپرورد چونانک فرزند خویش
#22
سیم روز داراب کردند نام
✦
کز آب روان یافتندش کنام
#23
چنان بد که روزی زن پاک‌رای
✦
سخن گفت هرگونه با کدخدای
#24
که این گوهران را چه سازی کنون
✦
که باشد بدین دانشت رهنمون
#25
به زن گفت گازر که ای نیک جفت
✦
چه خاک و چه گوهرمرا در نهفت
#26
همان به کزین شهر بیرون شویم
✦
ز تنگی و سختی به هامون شویم
#27
به شهری که ما را ندانند کس
✦
که خواریم و ناشادگر دست رس
#28
به شبگیر گازر بنه برنهاد
✦
برفت و نکرد از بر و بوم یاد
#29
ببردند داراب را در کنار
✦
نکردند جز گوهر و زر به بار
#30
بپیمود زان مرز فرسنگ شست
✦
به شهری دگر ساخت جای نشست
#31
به بیگانه شهر اندرون ساخت جای
✦
بران سان که پرمایه‌تر کدخدای
#32
به شهری که بد نامور مهتری
✦
فرستاد نزدیک او گوهری
#33
ازو بستدی جامه و سیم و زر
✦
چنین تا فراوان نماند از گهر
#34
به خانه جز از سرخ گوگرد نیز
✦
نماند از بد و نیک صندوق چیز
#35
زن گازر از چیز شد رهنمای
✦
چنین گفت یک روز با کدخدای
#36
که ما بی‌نیازیم زین کارکرد
✦
توانگر شدی گرد پیشه مگرد
#37
چنین داد پاسخ بدو کدخدای
✦
که ای جفت پاکیزه و رهنمای
#38
همی پیشه خوانی ز پیشه چه بیش
✦
همیشه ز هر کار پیشه است پیش
#39
تو داراب را پاک و نیکو بدار
✦
بدان تا چه بار آورد روزگار
#40
همی داشتندش چنان ارجمند
✦
که از تند بادی ندیدی گزند
#41
چو برگشت چرخ از برش چند سال
✦
یکی کودکی گشت با فر و یال
#42
به کشتی شدی با بزرگان به کوی
✦
کسی را نبودی تن و زور اوی
#43
همه کودکان همگروه آمدند
✦
به یکبارگی زو ستوه آمدند
#44
به فریاد شد گازر از کار او
✦
همی تیره شد تیز بازار او
#45
بدو گفت کاین جامه برزن به سنگ
✦
که از پیشه جستن ترا نیست ننگ
#46
چو داراب زان پیشه بگریختی
✦
همی گازر از دیده خون ریختی
#47
شدی روزگارش به جستن دو بهر
✦
نشان خواستی زو به دشت و به شهر
#48
به جاییش دیدی کمانی به دست
✦
به آیین گشاده بر و بسته شست
#49
کمان بستدی سرد گفتی بدوی
✦
که ای پرزیان گرگ پرخاشجوی
#50
چه گردی همی گرد تیر و کمان
✦
به خردی چرا گشته‌ای بدگمان
#51
به گازر چنین گفت کای باب من
✦
چرا تیره گردانی این آب من
#52
به فرهنگیان ده مرا از نخست
✦
چو آموختم زند و استا درست
#53
ازان پس مرا پیشه فرمان و جوی
✦
کنون از من این کدخدایی مجوی
#54
بدو مرد گازر بسی برشمرد
✦
ازان پس به فرهنگیانش سپرد
#55
بیاموخت فرهنگ و شد برمنش
✦
برآمد ز پیغاره و سرزنش
#56
بدان پروراننده گفت ای پدر
✦
نیاید ز من گازری کارگر
#57
ز من جای مهرت بی‌اندیشه کن
✦
ز گیتی سواری مرا پیشه کن
#58
نگه کرد گازر سواری تمام
✦
عنان پیچ و اسپ افگن و نیک‌نام
#59
سپردش بدو روزگاری دراز
✦
بیاموخت هرچش بدان بد نیاز
#60
عنان و سنان و سپر داشتن
✦
به آوردگه باره برگاشتن
#61
همان زخم چوگان و تیر و کمان
✦
هنرجوی دور از بد بدگمان
#62
بران گونه شد زین هنرها که چنگ
✦
نسودی به آورد با او پلنگ
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.