🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان دوازده رخ

❖
41 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۷ - گفتگوی هومان و پیران: شتاب جنگ، هشدار از گودرز و کوه، و پیمان رزم سپیده‌دم
در ارزیابی سنگین میدان رزم، هومان دلاور، برادر پیل‌پیکر پیران ودیعه‌دار توران، سرشار از خشم و بی‌تابی به نزد برادر آمد. هفت روز کامل سپری شده بود که سواران تورانی زره بر تن و آهنین‌میان، چشم بر دشت کین دوخته بودند و هیچ درگیری قاطعی رخ نداده بود. هومان با لحنی تند و خروشان برادرش پیران را بازخواست کرد و گفت: «ای سالار افراسیاب، تا کی رخساره‌گرفته در اندیشه فرو می‌روی؟ اگر نیت جنگ داری، پای در میدان نه و اگر قصد بازگشت داری، سپاه را معطل مدار. ننگ است که دشمنان بر دیرکرد ما بخندند! این همان لشکر ایران است که پیشتر در برابر تیر و تیغ ما گریخت و دشت از خونشان سرخ‌گون شد. اکنون نه رستم جهان‌پهلوان در میانشان است و نه سواری افزون بر ما دارند. اگر تو شکیبایی می‌کنی و میل خون‌ریزی نداری، دسته‌ای از جنگاوران را به من سپار تا کین‌خواهیِ توران را آشکار سازم.»

پیران، سالار فرزانه و باتجربه توران، با وقار و هوشمندی برادر جوان را آرام ساخت و او را از شتاب‌زدگی برحذر داشت. پیران هشدار داد که گودرز کشواد، سپهسالار کی‌خسرو، پهلوانی است خردمند و گران‌سنگ که شاه ایران بر رای و والایی او تکیه دارد. او افزود که گودرز دلی پرخون و جگری سوخته از داغ فرزندان و خویشان خویش دارد که به دست تورانیان افتاده‌اند و تا زنده است چون ماری پیچان در طلب کین خواهد بود. از سوی دیگر، گودرز سپاه خود را هوشمندانه در میان دو کوه به استقرار درآورده که هیچ راه رخنه و شبیخونی بر آن نیست. پیران تاکید کرد که باید صبر کرد تا ایرانیان از تنگه کوه بیرون آیند یا دچار سستی شوند، آن‌گاه می‌توان آنان را محاصره کرد و تیرباران ساخت.

همچنین پیران گران‌مایه به هومان هشدار داد که اگر یکه‌تازی کند، گودرز سواری نامدار به جنگ او نخواهد فرستاد؛ اگر هومان سوار گمنامی را بکشد، افتخاری بر نامش افزوده نمی‌شود، اما اگر او شکست بخورد، شیرازه سپاه توران گسسته خواهد شد. با این حال، هومانِ سرکش که آتش جنگ در دلش زبانه می‌کشید، سخنان تدبیرآمیز پیران را ناشی از مهربانی بی‌جا و ترس دانست. او سوگند یاد کرد که در سپیده‌دم، چرمه تندرو خویش را زین کند و یکه‌ویک به میدان کین‌خواهی شتافته، هنر نمایی کند.
#1
وز آن لشکر ترک هومان دلیر
✦
به پیش برادر بیامد چو شیر
#2
که ای پهلوان رد افراسیاب
✦
گرفت اندر این دشت ما را شتاب
#3
به هفتم فراز آمد این روزگار
✦
میان بسته در جنگ چندین سوار
#4
از آهن میان سوده و دل ز کین
✦
نهاده دو دیده به ایران زمین
#5
چه داری به روی اندر آورده روی
✦
چه اندیشه داری به دل در بگوی
#6
گرت رای جنگست جنگ آزمای
✦
ورت رای برگشتن ایدر مپای
#7
که ننگست از این بر تو ای پهلوان
✦
بدین کار خندند پیر و جوان
#8
همان لشکرست این که از ما بجنگ
✦
برفتند و رفته ز روی آب و رنگ
#9
کز ایشان همه رزمگه کشته بود
✦
زمین سر به سر رود خون گشته بود
#10
نه زین نامداران سواری کم است
✦
نه آن دوده را پهلوان رستم است
#11
گرت آرزو نیست خون ریختن
✦
نخواهی همی لشکر انگیختن
#12
ز جنگ‌آوران لشکری برگزین
✦
به من ده تو بنگر کنون رزم و کین
#13
چو بشنید پیران ز هومان سخن
✦
بدو گفت مشتاب و تندی مکن
#14
بدان ای برادر که این رزمخواه
✦
که آمد چنین پیش ما با سپاه
#15
گزین بزرگان کیخسروست
✦
سر نامداران هر پهلوست
#16
یکی آنک کیخسرو از شاه من
✦
بدو سر فرازد به هر انجمن
#17
و دیگر که از پهلوانان شاه
✦
ندانم چو گودرز کس را به جاه
#18
به گردن‌فرازی و مردانگی
✦
به رای هشیوار و فرزانگی
#19
سه دیگر که پرداغ دارد جگر
✦
پر از خون دل از درد چندان پسر
#20
که از تن سرانشان جدا مانده‌ایم
✦
زمین را به خون گرد بنشانده‌ایم
#21
کنون تا به تنش اندرون جان بود
✦
بر این کینه چون مار پیچان بود
#22
چهارم که لشکر میان دو کوه
✦
فرود آوریدست و کرده گروه
#23
ز هر سو که پویی بدو راه نیست
✦
براندیش کین رنج کوتاه نیست
#24
بکوشید باید بدان تا مگر
✦
از آن کوه‌پایه برآرند سر
#25
مگر مانده گردند و سستی کنند
✦
به جنگ اندرون پیشدستی کنند
#26
چو از کوه بیرون کند لشکرش
✦
یکی تیرباران کنم بر سرش
#27
چو دیوار گرد اندر آریمشان
✦
چو شیر ژیان در بر آریمشان
#28
بر ایشان بگردد همه کام ما
✦
برآید به خورشید بر نام ما
#29
تو پشت سپاهی و سالار شاه
✦
برآورده از چرخ گردان کلاه
#30
کسی کو به نام بلندش نیاز
✦
نباشد چه گردد همی گرد آز
#31
و دیگر که از نامداران جنگ
✦
نیاید کسی نزد ما بی‌درنگ
#32
ز گردان کسی را که بی‌نام‌تر
✦
ز جنگ سواران بی‌آرام‌تر
#33
ز لشکر فرستد به پیشت بکین
✦
اگر برنوردی بر او بر زمین
#34
ترا نام از آن برنیاید بلند
✦
به ایرانیان نیز ناید گزند
#35
وگر بر تو بر دست یابد به خون
✦
شوند این دلیران ترکان زبون
#36
نگه کرد هومان به گفتار اوی
✦
همی خیره دانست پیکار اوی
#37
چنین داد پاسخ کز ایران سوار
✦
نباشد که با من کند کارزار
#38
ترا خود همین مهربانیست خوی
✦
مرا کارزار آمدست آرزوی
#39
وگر کت به کین جستن آهنگ نیست
✦
به دلت اندرون آتش جنگ نیست
#40
کنم آنچ باید بدین رزمگاه
✦
نمایم هنرها به ایران سپاه
#41
شوم چرمهٔ گامزن زین کنم
✦
سپیده دمان جستن کین کنم

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: