بخش ۳ - آگاهی دربان از نهان بیژن، بستن او به دست گرسیوز و فرمان دار افراسیاب

#1

چو بگذشت یک چندگاه این چنین

✦

پس آگاهی آمد به دربان ازین

#2

نهفته همه کارشان بازجست

✦

به ژرفی نگه کرد کار از نخست

#3

کسی کز گزافه سخن راندا

✦

درخت بلا را بجنباندا

#4

نگه کرد کو کیست و شهرش کجاست

✦

بدین آمدن سوی توران چراست

#5

بدانست و ترسان شد از جان خویش

✦

شتابید نزدیک درمان خویش

#6

جز آگاه کردن ندید ایچ رای

✦

دوان از پس پرده برداشت پای

#7

بیامد بر شاه ترکان بگفت

✦

که دختت ز ایران گزیده‌ست جفت

#8

جهانجوی کرد از جهاندار یاد

✦

تو گفتی که بید است هنگام باد

#9

به دست از مژه خون مژگان برفت

✦

برآشفت و این داستان باز گفت

#10

که را از پس پرده دختر بود

✦

اگر تاج دارد بد اختر بود

#11

که را دختر آید به جای پسر

✦

به از گور داماد ناید به در

#12

ز کار منیژه دلش خیره ماند

✦

قراخان سالار را پیش خواند

#13

بدو گفت ازین کار ناپاک زن

✦

هشیوار با من یکی رای زن

#14

قراخان چنین داد پاسخ به شاه

✦

که در کار هشیارتر کن نگاه

#15

اگر هست خود جای گفتار نیست

✦

ولیکن شنیدن چو دیدار نیست

#16

به گرسیوز آنگاه گفتش به درد

✦

پر از خون دل و دیده پر آب زرد

#17

زمانه چرا بندد این بند من

✦

غم شهر ایران و فرزند من

#18

برو با سواران هشیار سر

✦

نگه دار مر کاخ را بام و در

#19

نگر تا که بینی به کاخ اندرا

✦

ببند و کشانش بیار ایدرا

#20

چو گرسیوز آمد به نزدیک در

✦

از ایوان خروش آمد و نوش و خور

#21

غریویدن چنگ و بانگ رباب

✦

برآمد ز ایوان افراسیاب

#22

سواران در و بام آن کاخ شاه

✦

گرفتند و هر سو ببستند راه

#23

چو گرسیوز آن کاخ در بسته دید

✦

می و غلغل نوش پیوسته دید

#24

سواران گرفتند گرد اندرش

✦

چو سالار شد سوی بسته درش

#25

بزد دست و برکند بندش ز جای

✦

بجست از میان در اندر سرای

#26

بیامد به نزدیک آن خانه زود

✦

کجا پیشگه مرد بیگانه بود

#27

ز در چون به بیژن برافگند چشم

✦

بچوشید خونش به رگ بر ز خشم

#28

در آن خانه سیصد پرستنده بود

✦

همه با رباب و نبید و سرود

#29

بپیچید بر خویشتن بیژنا

✦

که چون رزم سازم برهنه تنا

#30

نه شبرنگ با من نه رهوار بور

✦

همانا که برگشتم امروز هور

#31

ز گیتی نبینم همی یار کس

✦

بجز ایزدم نیست فریادرس

#32

کجا گیو و گودرز کشوادگان

✦

که سر داد باید همی رایگان

#33

همیشه به یک ساق موزه درون

✦

یکی خنجری داشتی آبگون

#34

بزد دست و خنجر کشید از نیام

✦

در خانه بگرفت و برگفت نام

#35

که من بیژنم پور کشوادگان

✦

سر پهلوانان و آزادگان

#36

ندرد کسی پوست بر من مگر

✦

همی سیری آید تنش را ز سر

#37

وگر خیزد اندر جهان رستخیز

✦

نبیند کسی پشتم اندر گریز

#38

تو دانی نیاکان و شاه مرا

✦

میان یلان پایگاه مرا

#39

وگر جنگ سازند مر جنگ را

✦

همیشه بشویم به خون چنگ را

#40

ز تورانیان من بدین خنجرا

✦

ببرم فراوان سران را سرا

#41

گرم نزد سالار توران بری

✦

به خوبی برو داستان آوری

#42

تو خواهشگری کن مرا زو به خون

✦

سزد گر به نیکی بوی رهنمون

#43

نکرد ایچ گرسیوز آهنگ اوی

✦

چو دید آنچنان تیزی چنگ اوی

#44

بدانست کو راست گوید همی

✦

به خون ریختن دست شوید همی

#45

وفا کرد با او به سوگندها

✦

به خوبی بدادش بسی پندها

#46

به پیمان جدا کرد زو خنجرا

✦

به خوبی کشیدش به بند اندرا

#47

بیاورد بسته به کردار یوز

✦

چه سود از هنرها چو برگشت روز

#48

چنینست کردار این گوژپشت

✦

چو نرمی بسودی بیابی درشت

#49

چو آمد به نزدیک شاه اندرا

✦

گو دست بسته برهنه سرا

#50

برو آفرین کرد که‌ای شهریار

✦

گر از من کنی راستی خواستار

#51

بگویم ترا سر به سر داستان

✦

چو گردی به گفتار همداستان

#52

نه من به‌آزرو جستم این جشنگاه

✦

نبود اندرین کار کس را گناه

#53

از ایران به جنگ گراز آمدم

✦

بدین جشن توران فراز آمدم

#54

ز بهر یکی باز گم بوده را

✦

برانداختم مهربان دوده را

#55

به زیر یکی سرو رفتم به خواب

✦

که تا سایه دارد مرا ز آفتاب

#56

پری دربیامد بگسترد پر

✦

مرا اندر آورد خفته به بر

#57

از اسبم جدا کرد و شد تا به راه

✦

که آمد همی لشکر و دخت شاه

#58

سواران پراگنده بر گرد دشت

✦

چه مایه عماری به من برگذشت

#59

یکی چتر هندی برآمد ز دور

✦

ز هر سو گرفته سواران تور

#60

یکی کرده از عود مهدی میان

✦

کشیده برو چادر پرنیان

#61

بدو اندرون خفته بت پیکری

✦

نهاده به بالین برش افسری

#62

پری یک به یک ز اهرمن کرد یاد

✦

میان سواران درآمد چو باد

#63

مرا ناگهان در عماری نشاند

✦

بران خوب چهره فسونی بخواند

#64

که تا اندر ایوان نیامد ز خواب

✦

نجنبید و من چشم کرده پر آب

#65

گناهی مرا اندرین بوده نیست

✦

منیژه بدین کار آلوده نیست

#66

پری بی‌گمان بخت برگشته بود

✦

که بر من همی جادوی آزمود

#67

چنین بد که گفتم کم و بیش نه

✦

مرا ایدر اکنون کس و خویش نه

#68

چنین داد پاسخ پس افراسیاب

✦

که بخت بدت کرد بر تو شتاب

#69

تو آنی کز ایران به تیغ و کمند

✦

همی رزم جستی به نام بلند

#70

کنون چون زنان پیش من بسته دست

✦

همی خواب گویی به کردار مست

#71

به کار دروغ آزمودن همی

✦

بخواهی سر از من ربودن همی

#72

بدو گفت بیژن که ای شهریار

✦

سخن بشنو از من یکی هوشیار

#73

گرازان به دندان و شیران به چنگ

✦

توانند کردن به هر جای جنگ

#74

یلان هم به شمشیر و تیر و کمان

✦

توانند کوشید با بدگمان

#75

یکی دست بسته برهنه تنا

✦

یکی را ز پولاد پیراهنا

#76

چگونه درَد شیر بی چنگ تیز

✦

اگر چند باشد دلش پر ستیز

#77

اگر شاه خواهد که بیند ز من

✦

دلیری نمودن بدین انجمن

#78

یکی اسب فرمای و گرزی گران

✦

ز ترکان گزین کن هزار از سران

#79

به آوردگه بر یکی زین هزار

✦

اگر زنده مانم به مردم مدار

#80

ز بیژن چو این گفته بشنید چشم

✦

برو بر فگند و برآورد خشم

#81

بگرسیوز اندر یکی بنگرید

✦

کز ایران چه دیدیم و خواهیم دید

#82

نبینی که این بدکنش ریمنا

✦

فزونی سگالد همی بر منا

#83

بسنده نبودش همین بد که کرد

✦

همی رزم جوید به ننگ و نبرد

#84

ببر همچنین بند بر دست و پای

✦

هم اندر زمان زو بپرداز جای

#85

بفرمای داری زدن پیش در

✦

که باشد ز هر سو برو رهگذر

#86

نگون بخت را زنده بر دار کن

✦

وزو نیز با من مگردان سخن

#87

بدان تا ز ایرانیان زین سپس

✦

نیارد به توران نگه کرد کس

#88

کشیدندش از پیش افراسیاب

✦

دل از درد خسته دو دیده پر آب

#89

چو آمد به در بیژن خسته دل

✦

ز خون مژه پای مانده به گل

#90

همی گفت اگر بر سرم کردگار

✦

نوشته‌ست مردن به بد روزگار

#91

ز دار و ز کشتن نترسم همی

✦

ز گردان ایران بترسم همی

#92

که نامرد خواند مرا دشمنم

✦

ز ناخسته بر دار کرده تنم

#93

به پیش نیاکان پهلو منش

✦

پس از مرگ بر من بود سرزنش

#94

روانم بماند هم ایدر به جای

✦

ز شرم پدر چون شوم باز جای

#95

دریغا که شادان شود دشمنم

✦

چو بینند بر دار روشن تنم

#96

دریغا ز شاه و ز مردان نیو

✦

دریغا که دورم ز دیدار گیو

#97

ایا باد بگذر به ایران زمین

✦

پیامی بر از من به شاهِ گزین

#98

بگویش که بیژن به سختی دَرست

✦

چو آهو که در چنگ شیر نرست

داستان بیژن و منیژه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما