بخش ۲ - آغاز داستان بیژن و منیژه: کشتن گرازان ارمان، فریب گرگین و بردن بیژن به ایوان افراسیاب

#1

چو کیخسرو آمد به کین خواستن

✦

جهان ساز نو خواست آراستن

#2

ز توران زمین گم شد آن تخت و گاه

✦

برآمد به خورشید بر تاج شاه

#3

بپیوست با شاه ایران سپهر

✦

بر آزادگان بر بگسترد مهر

#4

زمانه چنان شد که بود از نخست

✦

به آب وفا روی خسرو بشست

#5

به جویی که یک روز بگذشت آب

✦

نسازد خردمند ازو جای خواب

#6

چو بهری ز گیتی برو گشت راست

✦

که کین سیاوش همی باز خواست

#7

به بگماز بنشست یک روز شاد

✦

ز گردان لشکر همی کرد یاد

#8

به دیبا بیاراسته گاه شاه

✦

نهاده به سر بر کیانی کلاه

#9

نشسته به گاه اندرون می به چنگ

✦

دل و گوش داده به آوای چنگ

#10

به رامش نشسته بزرگان به هم

✦

فریبرز کاوس با گستهم

#11

چو گودرز کشواد و فرهاد و گیو

✦

چو گرگین میلاد و شاپور نیو

#12

شه نوذر آن طوس لشکرشکن

✦

چو رهام و چون بیژن رزم‌زن

#13

همه بادهٔ خسروانی به دست

✦

همه پهلوانان خسروپرست

#14

می اندر قدح چون عقیق یمن

✦

به پیش اندرون لاله و نسترن

#15

پریچهرگان پیش خسرو به پای

✦

سر زلفشان بر سمن مشک‌سای

#16

همه بزمگه بوی و رنگ بهار

✦

کمر بسته بر پیش سالاربار

#17

ز پرده درآمد یکی پرده دار

✦

به نزدیک سالار شد هوشیار

#18

که بر در بپایند ارمانیان

✦

سر مرز توران و ایرانیان

#19

همی راه جویند نزدیک شاه

✦

ز راه دراز آمده دادخواه

#20

چو سالار هشیار بشنید رفت

✦

به نزدیک خسرو خرامید تفت

#21

بگفت آنچ بشنید و فرمان گزید

✦

به پیش اندر آوردشان چون سزید

#22

به کش کرده دست و زمین را به روی

✦

ستردند زاری‌کنان پیش اوی

#23

که ای شاه پیروز جاوید زی

✦

که خود جاودان زندگی را سزی

#24

ز شهری به داد آمدستیم دور

✦

که ایران ازین سوی زان سوی تور

#25

کجا خان ارمانش خوانند نام

✦

وز ارمانیان نزد خسرو پیام

#26

که نوشه زی ای شاه تا جاودان

✦

به هر کشوری دسترس بر بدان

#27

به هر هفت کشور تویی شهریار

✦

ز هر بد تو باشی بهر شهر، یار

#28

سر مرز توران در شهر ماست

✦

ازیشان به ما بر چه مایه بلاست

#29

سوی شهر ایران یکی بیشه بود

✦

که ما را بدان بیشه اندیشه بود

#30

چه مایه بدو اندرون کشتزار

✦

درخت برآور همه میوه‌دار

#31

چراگاه ما بود و فریاد ما

✦

ایا شاه ایران بده داد ما

#32

گراز آمد اکنون فزون از شمار

✦

گرفت آن همه بیشه و مرغزار

#33

به دندان چو پیلان به تن همچو کوه

✦

وزیشان شده شهر ارمان ستوه

#34

هم از چارپایان و هم کشتمند

✦

ازیشان به ما بر چه مایه گزند

#35

درختان، کشتن نداریم یاد

✦

به دندان به دو نیمه کردند شاد

#36

نیاید به دندانشان سنگ سخت

✦

مگرمان به یکباره برگشت بخت

#37

چو بشنید گفتار فریادخواه

✦

به درد دل اندر بپیچید شاه

#38

بریشان ببخشود خسرو به درد

✦

به گردان گردنکش آواز کرد

#39

که ای نامداران و گردان من

✦

که جوید همی نام ازین انجمن

#40

شود سوی این بیشهٔ خوک خورد

✦

به نام بزرگ و به ننگ و نبرد

#41

ببرد سران گرازان به تیغ

✦

ندارم ازو گنج گوهر دریغ

#42

یکی خوان زرین بفرمود شاه

✦

ک بنهاد گنجور در پیشگاه

#43

ز هر گونه گوهر برو ریختند

✦

همه یک بدیگر برآمیختند

#44

ده اسب گرانمایه زرین لگام

✦

نهاده برو داغ کاوس نام

#45

به دیبای رومی بیاراستند

✦

بسی ز انجمن نامور خواستند

#46

چنین گفت پس شهریار زمین

✦

که ای نامداران با آفرین

#47

که جوید به آزرم من رنج خویش

✦

ازان پس کند گنج من گنج خویش

#48

کس از انجمن هیچ پاسخ نداد

✦

مگر بیژن گیو فرخ‌نژاد

#49

نهاد از میان گوان پیش پای

✦

ابر شاه کرد آفرین خدای

#50

که جاوید بادی و پیروز و شاد

✦

سرت سبز باد و دلت پر ز داد

#51

گرفته به دست اندرون جام می

✦

شب و روز بر یاد کاوس کی

#52

که خرم به مینو بود جان تو

✦

به گیتی پراکنده فرمان تو

#53

من آیم به فرمان این کار پیش

✦

ز بهر تو دارم تن و جان خویش

#54

چو بیژن چنین گفت گیو از کران

✦

نگه کرد و آن کارش آمد گران

#55

نخست آفرین کرد مر شاه را

✦

به بیژن نمود آنگهی راه را

#56

بفرزند گفت این جوانی چراست

✦

به نیروی خویش این گمانی چراست

#57

جوان گرچه دانا بود با گهر

✦

ابی آزمایش نگیرد هنر

#58

بد و نیک هر گونه باید کشید

✦

ز هر تلخ و شوری بباید چشید

#59

به راهی که هرگز نرفتی مپوی

✦

بر شاه خیره مبر آبروی

#60

ز گفت پدر پس برآشفت سخت

✦

جوان بود و هشیار و پیروز بخت

#61

چنین گفت کای شاه پیروزگر

✦

تو بر من به سستی گمانی مبر

#62

تو این گفته‌ها از من اندر پذیر

✦

جوانم ولیکن به اندیشه پیر

#63

منم بیژن گیو لشکرشکن

✦

سر خوک را بگسلانم ز تن

#64

چو بیژن چنین گفت شد شاه شاد

✦

برو آفرین کرد و فرمانش داد

#65

بدو گفت خسرو که ای پر هنر

✦

همیشه به پیش بدیها سپر

#66

کسی را کجا چون تو کهتر بود

✦

ز دشمن بترسد سبکسر بود

#67

به گرگین میلاد گفت آنگهی

✦

که بیژن به توران نداند رهی

#68

تو با او برو تا سر آب بند

✦

همش راهبر باش و هم یارمند

#69

از آنجا بسیچید بیژن به راه

✦

کمر بست و بنهاد بر سر کلاه

#70

بیاورد گرگین میلاد را

✦

هم آواز ره را و فریاد را

#71

برفت از در شاه با یوز و باز

✦

به نخچیر کردن براه دراز

#72

همی رفت چون پیل کفک افگنان

✦

سر گور و آهو ز تن برکنان

#73

ز چنگال یوزان همه دشت غرم

✦

دریده بر و دل پر از داغ و گرم

#74

همه گردن گور زخم کمند

✦

چه بیژن چه طهمورث دیوبند

#75

تذروان به چنگال باز اندرون

✦

چکان از هوا بر سمن برگ خون

#76

بدین سان همی راه بگذاشتند

✦

همه دشت را باغ پنداشتند

#77

چو بیژن به بیشه برافگند چشم

✦

بجوشید خونش به تن پر ز خشم

#78

گرازان گرازان نه آگاه ازین

✦

که بیژن نهادست بر بور زین

#79

به گرگین میلاد گفت اندرآی

✦

وگرنه ز یکسو بپرداز جای

#80

برو تا به نزدیک آن آبگیر

✦

چو من با گراز اندر آیم به تیر

#81

بدانگه که از بیشه خیزد خروش

✦

تو بردار گرز و به جای آر هوش

#82

به بیژن چنین گفت گرگین گو

✦

که پیمان نه این بود با شاه نو

#83

تو برداشتی گوهر و سیم و زر

✦

تو بستی مرین رزمگه را کمر

#84

چو بیژن شنید این سخن خیره شد

✦

همه چشمش از روی او تیره شد

#85

به بیشه درآمد به کردار شیر

✦

کمان را بزه کرد مرد دلیر

#86

چو ابر بهاران بغرید سخت

✦

فرو ریخت پیکان چو برگ درخت

#87

برفت از پس خوک چون پیل مست

✦

یکی خنجر آب داده به دست

#88

همه جنگ را پیش او تاختند

✦

زمین را به دندان برانداختند

#89

ز دندان همی آتش افروختند

✦

تو گفتی که گیتی همی سوختند

#90

گرازی بیامد چو آهرمنا

✦

زره را بدرید بر بیژنا

#91

چو سوهان پولاد بر سنگ سخت

✦

همی سود دندان خود بر درخت

#92

برانگیختند آتش کارزار

✦

برآمد یکی دود زان مرغزار

#93

بزد خنجری بر میان بیژنش

✦

بدو نیمه شد پیل پیکر تنش

#94

چو روبه شدند آن ددان دلیر

✦

تن از تیغ پر خون دل از جنگ سیر

#95

سرانشان به خنجر ببرید پست

✦

به فتراک شبرنگ سرکش ببست

#96

که دندانها نزد شاه آورد

✦

تن بی‌سرانشان به راه آورد

#97

به گردان ایران نماید هنر

✦

ز پیلان جنگی جدا کرده سر

#98

به گردون برافگند هر یک چو کوه

✦

بشد گاومیش از کشیدن ستوه

#99

بداندیش گرگین شوریده رفت

✦

ز یک سوی بیشه درآمد چو تفت

#100

همه بیشه آمد به چشمش کبود

✦

برو آفرین کرد و شادی نمود

#101

به دلش اندر آمد ازان کار درد

✦

ز بدنامی خویش ترسید مرد

#102

دلش را بپیچید آهرمنا

✦

بد انداختن کرد با بیژنا

#103

سگالش چنین بد نوشته چنین

✦

نکرد ایچ یاد از جهان آفرین

#104

کسی کو به ره بر کند ژرف چاه

✦

سزد گر نهد در بن چاه گاه

#105

ز بهر فزونی وز بهر نام

✦

به راه جوان بر بگسترد دام

#106

نگر تا چه بد ساخت آن بی‌وفا

✦

مر او را چه پیش آورید از جفا

#107

بدو آن زمان مهربانی نمود

✦

به خوبی مر او را فراوان ستود

#108

چو از جنگ و کشتن بپرداختند

✦

نشستنگه رود و می ساختند

#109

نبد بیژن آگه ز کردار اوی

✦

همی راست پنداشت گفتار اوی

#110

چو خوردند زان سرخ می اندکی

✦

به گرگین نگه کرد بیژن یکی

#111

بدو گفت چون دیدی این جنگ من

✦

بدین گونه با خوک آهنگ من

#112

چنین داد پاسخ که ای شیرخوی

✦

به گیتی ندیدم چو تو جنگجوی

#113

به ایران و توران ترا یار نیست

✦

چنین کار پیش تو دشوار نیست

#114

دل بیژن از گفت او شاد شد

✦

به سان یکی سرو آزاد شد

#115

به بیژن چنین گفت پس پهلوان

✦

که ای نامور گرد روشن‌روان

#116

برآمد ترا این چنین کار چند

✦

به نیروی یزدان و بخت بلند

#117

کنون گفتنی ها بگویم ترا

✦

که من چندگه بوده‌ام ایدرا

#118

چه با رستم و گیو و با گژدهم

✦

چه با طوس نوذر چه با گستهم

#119

چه مایه هنرها برین پهن دشت

✦

که کردیم و گردون بران بر گذشت

#120

کجا نام ما زان برآمد بلند

✦

به نزدیک خسرو شدیم ارجمند

#121

یکی جشنگاهست ز ایدر نه دور

✦

به دو روزه راه اندر آید بتور

#122

یکی دشت بینی همه سبز و زرد

✦

کزو شاد گردد دل رادمرد

#123

همه بیشه و باغ و آب روان

✦

یکی جایگه از در پهلوان

#124

زمین پرنیان و هوا مشکبوی

✦

گلابست گویی مگر آب جوی

#125

ز عنبرش خاک و ز یاقوت سنگ

✦

هوا مشکبوی و زمین رنگ رنگ

#126

خم‌آورده از بار شاخ سمن

✦

صنم گشته پالیز و گلبن شمن

#127

خرامان به گرد گل اندر تذرو

✦

خروشیدن بلبل از شاخ سرو

#128

ازین پس کنون تا نه بس روزگار

✦

شود چون بهشت آن همه مرغزار

#129

پری چهره بینی همه دشت و کوه

✦

ز هر سو نشسته به شادی گروه

#130

منیژه کجا دخت افراسیاب

✦

درفشان کند باغ چون آفتاب

#131

همه دخت توران پوشیده‌روی

✦

همه سرو بالا همه مشک موی

#132

همه رخ پر از گل همه چشم خواب

✦

همه لب پر از می به بوی گلاب

#133

اگر ما به نزدیک آن جشنگاه

✦

شویم و بتازیم یک روزه راه

#134

بگیریم ازیشان پری چهره چند

✦

بنزدیک خسرو شویم ارجمند

#135

چو گرگین چنین گفت بیژن جوان

✦

بجوشیدش آن گوهر پهلوان

#136

گهی نام جست اندران گاه کام

✦

جوان بد جوانوار برداشت گام

#137

برفتند هر دو به راه دراز

✦

یکی آز پیشه دگر کینه‌ساز

#138

میان دو بیشه به یک روزه راه

✦

فرود آمد آن گرد لشکر پناه

#139

بدان مرغزاران ارمان دو روز

✦

همی شاد بودند با باز و یوز

#140

چو دانست گرگین که آمد عروس

✦

همه دشت ازو شد چو چشم خروس

#141

به بیژن پس آن داستان برگشاد

✦

وزان جشن و رامش بسی کرد یاد

#142

به گرگین چنین گفت پس بیژنا

✦

که من پیشتر سازم این رفتنا

#143

شوم بزمگه را ببینم ز دور

✦

که ترکان همی چون بسیچند سور

#144

وز آن جایگه پس بتابم عنان

✦

به گردن برآرم ز دوده سنان

#145

زنیم آنگهی رای هشیارتر

✦

شود دل ز دیدار بیدارتر

#146

به گنجور گفت آن کلاه بزر

✦

که در بزمگه بر نهادم به سر

#147

که روشن شدی زو همه بزمگاه

✦

بیاور که ما را کنونست گاه

#148

همان طوق کیخسرو و گوشوار

✦

همان یارهٔ گیو گوهرنگار

#149

بپوشید رخشنده رومی قبای

✦

ز تاج اندر آویخت پر همای

#150

نهادند بر پشت شبرنگ زین

✦

کمر خواست با پهلوانی نگین

#151

بیامد بنزدیک آن بیشه شد

✦

دل کامجویش پر اندیشه شد

#152

به زیر یکی سر وبن شد بلند

✦

که تا ز آفتابش نباشد گزند

#153

به نزدیک آن خیمهٔ خوب چهر

✦

بیامد بدلش اندر افروخت مهر

#154

همه دشت ز آوای رود و سرود

✦

روان را همی داد گفتی درود

#155

منیژه چو از خیمه کردش نگاه

✦

بدید آن سهی قد لشکر پناه

#156

به رخسارگان چون سهیل یمن

✦

بنفشه گرفته دو برگ سمن

#157

کلاه تهم پهلوان بر سرش

✦

درفشان ز دیبای رومی برش

#158

به پرده درون دخت پوشیده روی

✦

بجوشید مهرش دگر شد به خوی

#159

فرستاد مر دایه را چون نوند

✦

که رو زیر آن شاخ سرو بلند

#160

نگه کن که آن ماه دیدار کیست

✦

سیاوش مگر زنده شد گر پریست

#161

بپرسش که چون آمدی ایدرا

✦

نیایی بدین بزمگاه اندرا

#162

پریزاده‌ای گر سیاوشیا

✦

که دلها به مهرت همی جوشیا

#163

وگر خاست اندر جهان رستخیز

✦

که بفروختی آتش مهر تیز

#164

که من سالیان اندرین مرغزار

✦

همی جشن سازم به هر نوبهار

#165

بدین بزمگه بر ندیدیم کس

✦

ترا دیدم ای سرو آزاده بس

#166

چو دایه بر بیژن آمد فراز

✦

برو آفرین کرد و بردش نماز

#167

پیام منیژه به بیژن بگفت

✦

همه روی بیژن چو گل بر شکفت

#168

چنین پاسخ آورد بیژن بدوی

✦

که من ای فرستادهٔ خوب روی

#169

سیاوش نیم نز پری زادگان

✦

از ایرانم از تخم آزادگان

#170

منم بیژن گیو ز ایران به جنگ

✦

به زخم گراز آمدم بی‌درنگ

#171

سرانشان بریدم فگندم براه

✦

که دندانهاشان برم نزد شاه

#172

چو زین جشنگاه آگهی یافتم

✦

سوی گیو گودرز نشتافتم

#173

بدین رزمگاه آمدستم فراز

✦

بپیموده بسیار راه دراز

#174

مگر چهرهٔ دخت افراسیاب

✦

نماید مرا بخت فرخ بخواب

#175

همی بینم این دشت آراسته

✦

چو بتخانهٔ چین پر از خواسته

#176

اگر نیک رایی کنی تاج زر

✦

ترا بخشم و گوشوار و کمر

#177

مرا سوی آن خوب چهر آوری

✦

دلش با دل من به مهر آوری

#178

چو بیژن چنین گفت شد دایه باز

✦

بگوش منیژه سرایید راز

#179

که رویش چنینست بالا چنین

✦

چنین آفریدش جهان آفرین

#180

چو بشنید از دایه او این سخن

✦

بفرمود رفتن سوی سرو بن

#181

فرستاد پاسخ هم اندر زمان

✦

کت آمد بدست آنچ بردی گمان

#182

گر آیی خرامان به نزدیک من

✦

بیفروزی این جان تاریک من

#183

نماند آنگهی جایگاه سخن

✦

خرامید زان سایهٔ سروبن

#184

سوی خیمهٔ دخت آزاده خوی

✦

پیاده همی گام زد با آرزوی

#185

به پرده درآمد چو سرو بلند

✦

میانش به زرین کمر کرده بند

#186

منیژه بیامد گرفتش به بر

✦

گشاد از میانش کیانی کمر

#187

بپرسیدش از راه و رنج دراز

✦

که با تو که آمد به جنگ گراز؟

#188

چرا این چنین روی و بالا و برز

✦

برنجانی ای خوب چهره به گرز

#189

بشستند پایش به مشک و گلاب

✦

گرفتند زان پس به خوردن شتاب

#190

نهادند خوان و خورش گونه گون

✦

همی ساختند از گمانی فزون

#191

نشستنگه رود و می ساختند

✦

ز بیگانه خیمه بپرداختند

#192

پرستندگان ایستاده به پای

✦

ابا بربط و چنگ و رامش سرای

#193

به دیبا زمین کرده طاووس رنگ

✦

ز دینار و دیبا چو پشت پلنگ

#194

چه از مشک و عنبر چه یاقوت و زر

✦

سراپرده آراسته سربه‌سر

#195

می سال‌خورده به جام بلور

✦

برآورده با بیژن گیو زور

#196

سه روز و سه شب شاد بوده به هم

✦

گرفته بر او خواب مستی ستم

#197

چو هنگام رفتن فراز آمدش

✦

به دیدار بیژن نیاز آمدش

#198

بفرمود تا داروی هوش‌بر

✦

پرستنده آمیخت با نوش‌بر

#199

بدادند مر بیژن گیو را

✦

مر آن نیک دل نامور نیو را

#200

منیژه چو بیژن دژم روی ماند

✦

پرستندگان را بر خویش خواند

#201

عماری بسیچید رفتن به راه

✦

مر آن خفته را اندر آن جایگاه

#202

ز یک سو نشستنگه کام را

✦

دگر ساخته جای آرام را

#203

بگسترد کافور بر جای خواب

✦

همی ریخت بر چوب صندل گلاب

#204

چو آمد به نزدیک شهر اندرا

✦

بپوشید بر خفته بر چادرا

#205

نهفته به کاخ اندر آمد به شب

✦

به بیگانگان هیچ نگشاد لب

#206

چو بیدار شد بیژن و هوش یافت

✦

نگار سمن‌بر در آغوش یافت

#207

به ایوان افراسیاب اندرا

✦

ابا ماه‌رخ سر به بالین برا

#208

بپیچید بر خویشتن بیژنا

✦

به یزدان بنالید ز آهرمنا

#209

چنین گفت کای کردگار ار مرا

✦

رهایی نخواهد بدن ز ایدرا

#210

ز گرگین تو خواهی مگر کین من

✦

بر او بشنوی درد و نفرین من

#211

که او بد مرا بر بدی رهنمون

✦

همی خواند بر من فراوان فسون

#212

منیژه بدو گفت دل شاد دار

✦

همه کار نابوده را باد دار

#213

به مردان ز هر گونه کار آیدا

✦

گهی بزم و گه کارزار آیدا

#214

ز هر خرگهی گل‌رخی خواستند

✦

به دیبای رومی بیاراستند

#215

پری چهرگان رود برداشتند

✦

به شادی همه روز بگذاشتند

داستان بیژن و منیژه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما