بخش ۵ - بازآمدن گرگین بی‌بیژن، سوگ گیو و بند گرگین، و دیدن بیژن در چاه از جام کیخسرو

#1

چو یک هفته گرگین بره‌بر بپای

✦

همی بود و بیژن نیامد بجای

#2

ز هر سوش پویان بجستن گرفت

✦

رخان را بخوناب شستن گرفت

#3

پشیمانی آمدش زان کار خویش

✦

که چون بد سگالید بر یار خویش

#4

بشد تازیان تا بدان جشنگاه

✦

کجا بیژن گیو گم کرد راه

#5

همه بیشه برگشت و کس را ندید

✦

نه نیز اندرو بانگ مرغان شنید

#6

همی گشت بر گرد آن مرغزار

✦

همی یار کرد اندرو خواستار

#7

یکایک ز دور اسب بیژن بدید

✦

که آمد ازان مرغزاران پدید

#8

گسسته لگام و نگون کرده زین

✦

فرو مانده بر جای اندوهگین

#9

بدانست کو را تباهست کار

✦

بایران نیاید بدین روزگار

#10

اگر دار دارد اگر چاه و بند

✦

از افراسیاب آمدستش گزند

#11

کمند اندرافگند و برگاشت روی

✦

ز کرده پشیمان و دل جفت جوی

#12

ازان مرغزار اسب بیژن براند

✦

بخیمه در آورد و روزی بماند

#13

پس آنگه سوی شهر ایران شتافت

✦

شب و روز آرام و خوردن نیافت

#14

چو آگاهی آمد ز گرگین بشاه

✦

که بیژن نبودست با او براه

#15

بگفت این سخن گیو را شهریار

✦

بدان تا ز گرگین کند خواستار

#16

پس آگاهی آمد همانگه بگیو

✦

ز گم بودن رزمزن پور نیو

#17

ز خانه بیامد دمان تا بکوی

✦

دل از درد خسته پر از آب روی

#18

همی گفت بیژن نیامد همی

✦

بارمان ندانم چه ماند همی

#19

بفرمود تا بور کشواد را

✦

کجا داشتی روز فریاد را

#20

بروبر نهادند زین خدنگ

✦

گرفته بدل گیو کین پلنگ

#21

همانگه بدو اندر آورد پای

✦

بکردار باد اندر آمد ز جای

#22

پذیره شدش تا کند خواستار

✦

که بیژن کجا ماند و چون بود کار

#23

همی گفت گرگین بدو ناگهان

✦

همانا بدی ساخت اندر نهان

#24

شوم گر ببینمش بی بیژنم

✦

همانگه سرش را ز تن بر کنم

#25

بیامد چو گرگین مر او را بدید

✦

پیاده شد و پیش او در دوید

#26

همی گشت غلتان بخاک اندرا

✦

شخوده رخان و برهنه سرا

#27

بپرسید و گفت ای گزین سپاه

✦

سپهدار سالار و خورشید گاه

#28

پذیره بدین راه چون آمدی

✦

که با دیدگان پر ز خون آمدی

#29

مرا جان شیرین نباید همی

✦

کنون خوارتر گر برآید همی

#30

چو چشمم بروی تو آید ز شرم

✦

بپالایم از دیدگان آب گرم

#31

کنون هیچ مندیش کو را بجان

✦

نیامد گزند و بگویم نشان

#32

چو اسب پسر دید گرگین بدست

✦

پر از خاک و آسیمه برسان مست

#33

چو گفتار گرگینش آمد بگوش

✦

ز اسب اندر افتاد و زو رفت هوش

#34

بخاک اندرون شد سرش ناپدید

✦

همه جامهٔ پهلوی بردرید

#35

همی کند موی از سر و ریش پاک

✦

خروشان بسر بر همی ریخت خاک

#36

همی گفت کای کردگار سپهر

✦

تو گستردی اندر دلم هوش و مهر

#37

گر از من جدا ماند فرزند من

✦

روا دارم ار بگسلد بند من

#38

روانم بدان جای نیکان بری

✦

ز درد دل من تو آگه‌تری

#39

مرا خود ز گیتی هم او بود و بس

✦

چه انده گسار و چه فریادرس

#40

کنون بخت بد کردش از من جدا

✦

بماندم چنین در جهان مبتلا

#41

ز گرگین پس آنگه سخن بازجست

✦

که چون بود خود روزگار از نخست

#42

زمانه بجایش کسی برگزید

✦

وگر خود ز چشم تو شد ناپدید

#43

ز بدها چه آمد مر او را بگوی

✦

چه افگند بند سپهرش بروی

#44

چه دیو آمدش پیش در مرغزار

✦

که او را تبه کرد و برگشت کار

#45

تو این مرده‌ری اسب چون یافتی

✦

ز بیژن کجا روی برتافتی

#46

بدو گفت گرگین که بازآر هوش

✦

سخن بشنو و پهن بگشای گوش

#47

که این کار چون بود و کردار چون

✦

بدان بیشه با خوک پیکار چون

#48

بدان پهلوانا و آگاه باش

✦

همیشه فروزندهٔ گاه باش

#49

برفتیم ز ایدر بجنگ گراز

✦

رسیدیم نزدیک ارمان فراز

#50

یکی بیشه دیدیم کرده چو دست

✦

درختان بریده چراگاه پست

#51

همه جای گشته کنام گراز

✦

همه شهر ارمان از آن در کزاز

#52

چو ما جنگ را نیزه برگاشتیم

✦

ببیشه درون بانگ برداشتیم

#53

گراز اندر آمد بکردار کوه

✦

نه یک یک بهر جای گشته گروه

#54

بکردیم جنگی بکردار شیر

✦

بشد روز و نامد دل از جنگ سیر

#55

چو پیلان بهم بر فگندیمشان

✦

بمسمار دندان بکندیمشان

#56

وزآنجا بایران نهادیم روی

✦

همه راه شادان و نخچیر جوی

#57

برآمد یکی گور زان مرغزار

✦

کزان خوبتر کس نبیند نگار

#58

بکردار گلگون گودرز موی

✦

چو خنگ شباهنگ فرهاد روی

#59

چو سیمش دو پا و چو پولاد سم

✦

چو شبرنگ بیژن سر و گوش و دم

#60

بگردن چو شیر و برفتن چو باد

✦

تو گفتی که از رخش دارد نژاد

#61

بر بیژن آمد چو پیلی نژند

✦

برو اندر افگند بیژن کمند

#62

فگندن همان بود و رفتن همان

✦

دوان گور و بیژن پس اندر دمان

#63

ز تازیدن گور و گرد سوار

✦

برآمد یکی دود زان مرغزار

#64

بکردار دریا زمین بردمید

✦

کمندافگن و گور شد ناپدید

#65

پی اندر گرفتم همه دشت و کوه

✦

که از تاختن شد سمندم ستوه

#66

ز بیژن ندیدم بجایی نشان

✦

جزین اسب و زین از پس ایدر کشان

#67

دلم شد پر آتش ز تیمار اوی

✦

که چون بود با گور پیکار اوی

#68

بماندم فراوان بر آن مرغزار

✦

همی کردمش هر سوی خواستار

#69

ازو باز گشتم چنین ناامید

✦

که گور ژیان بود و دیو سپید

#70

چو بشنید گیو این سخن هوشیار

✦

بدانست کو را تباهست کار

#71

ز گرگین سخن سربسر خیره دید

✦

همی چشمش از روی او تیره دید

#72

رخش زرد از بیم سالار شاه

✦

سخن لرزلرزان و دل پر گناه

#73

چو فرزند را گیو گم بوده دید

✦

سخن را برآنگونه آلوده دید

#74

ببرد اهرمن گیو را دل ز جای

✦

همی خواست کو را درآرد ز پای

#75

بخواهد ازو کین پور گزین

✦

وگر چند نیک آید او را ازین

#76

پس اندیشه کرد اندران بنگرید

✦

نیامد همی روشنایی پدید

#77

چه آید مرا گفت از کشتنا

✦

مگر کام بدگوهر آهرمنا

#78

به بیژن چه سود آید از جان اوی

✦

دگرگونه سازیم درمان اوی

#79

بباشیم تا زین سخن نزد شاه

✦

شود آشکارا ز گرگین گناه

#80

ازو کین کشیدن بسی کار نیست

✦

سنان مرا پیش دیوار نیست

#81

بگرگین یکی بانگ برزد بلند

✦

که ای بدکنش ریمن پرگزند

#82

تو بردی ز من شید و ماه مرا

✦

گزین سواران و شاه مرا

#83

فگندی مرا در تک و پوی پوی

✦

بگرد جهان اندرون چاره‌جوی

#84

پس اکنون بدستان و بند و فریب

✦

کجا یابی آرام و خواب و شکیب

#85

نباشد ترا بیش ازین دستگاه

✦

کجا من ببینم یکی روی شاه

#86

پس آنگه بخواهم ز تو کین خویش

✦

ز بهر گرامی جهانبین خویش

#87

وز آنجا بیامد بنزدیک شاه

✦

دو دیده پر از خون و دل کینه‌خواه

#88

برو آفرین کرد کای شهریار

✦

همیشه جهان را بشادی گذار

#89

انوشه جهاندار نیک اخترا

✦

نبینی که بر سر چه آمد مرا

#90

ز گیتی یکی پور بودم جوان

✦

شب و روز بودم بدوبر نوان

#91

بجانش پر از بیم گریان بدم

✦

ز درد جداییش بریان بدم

#92

کنون آمد ای شاه گرگین ز راه

✦

زبان پر ز یافه روان پر گناه

#93

بدآگاهی آورد از پور من

✦

ازان نامور پاک دستور من

#94

یکی اسب دیدم نگونسار زین

✦

ز بیژن نشانی ندارد جزین

#95

اگر داد بیند بدین کار ما

✦

یکی بنگرد ژرف سالار ما

#96

ز گرگین دهد داد من شهریار

✦

کزو گشتم اندر جهان خاکسار

#97

غمی شد ز درد دل گیو شاه

✦

برآشفت و بنهاد فرخ کلاه

#98

رخ شاه بر گاه بی‌رنگ شد

✦

ز تیمار بیژن دلش تنگ شد

#99

بگیو آنگهی گفت گرگین چه گفت

✦

چه گوید کجا ماند از نیک جفت

#100

ز گفتار گرگین پس آنگاه گیو

✦

سخن گفت با خسرو از پور نیو

#101

چو از گیو بشنید خسرو سخن

✦

بدو گفت مندیش و زاری مکن

#102

که بیژن بجانست خرسند باش

✦

بر امید گم بوده فرزند باش

#103

که ایدون شنیدستم از موبدان

✦

ز بیدار دل نامور بخردان

#104

که من با سواران ایران بجنگ

✦

سوی شهر توران شوم بی‌درنگ

#105

بکین سیاوش کشم لشکرا

✦

بپیلان سرآرم از آن کشورا

#106

بدان کینه اندر بود بیژنا

✦

همی رزم جوید چو آهرمنا

#107

تو دل را بدین کار غمگین مدار

✦

من این را همانا بسم خواستار

#108

بشد گیو یکدل پر اندوه و درد

✦

دو دیده پر از آب و رخساره زرد

#109

چو گرگین بدرگاه خسرو رسید

✦

ز گردان در شاه پردخته دید

#110

ز تیمار بیژن همه مهتران

✦

ز درگاه با گیو رفته سران

#111

همه پر ز درد و همه پر زرنج

✦

همه همچو گم کرده صد گونه گنج

#112

پراگنده رای و پراگنده دل

✦

همه خاک ره ز اشک کرده چو گل

#113

وزین روی گرگین شوریده رفت

✦

بنزدیک ایوان درگاه تفت

#114

چو در پیش کیخسرو آمد زمین

✦

ببوسید و بر شاه کرد آفرین

#115

چو الماس دندانهای گراز

✦

بر تخت بنهاد و بردش نماز

#116

که خسرو بهر کار پیروز باد

✦

همه روزگارش چو نوروز باد

#117

سر دشمنان تو بادا بگاز

✦

بریده چنان کان سران گراز

#118

بدندانها چون نگه کرد شاه

✦

بپرسید و گفتش که چون بود راه

#119

کجا ماند از تو جدا بیژنا

✦

بروبر چه بد ساخت آهرمنا

#120

چو خسرو چنین گفت گرگین بجای

✦

فرو ماند خیره همیدون بپای

#121

ندانست پاسخ چه گوید بدوی

✦

فروماند بر جای بر زرد روی

#122

زبان پر ز یافه روان پر گناه

✦

رخان زرد و لرزان تن از بیم شاه

#123

چو گفتارها یک بدیگر نماند

✦

برآشفت وز پیش تختش براند

#124

همش خیره سر دید هم بدگمان

✦

بدشنام بگشاد خسرو زبان

#125

بدو گفت نشنیدی آن داستان

✦

که دستان زدست از گه باستان

#126

که گر شیر با کین گودرزیان

✦

بسیچد تنش را سر آید زمان

#127

اگر نیستی از پی نام بد

✦

وگر پیش یزدان سرانجام بد

#128

بفرمودمی تا سرت را ز تن

✦

بکندی بکردار مرغ اهرمن

#129

بفرمود خسرو بپولادگر

✦

که بندگران ساز و مسمارسر

#130

هم اندر زمان پای کردش ببند

✦

که از بند گیرد بداندیش پند

#131

بگیو آنگهی گفت بازآر هوش

✦

بجویش بهر جای و هر سو بکوش

#132

من اکنون ز هر سو فراوان سپاه

✦

فرستم بجویم بهر جا نگاه

#133

ز بیژن مگر آگهی یابما

✦

بدین کار هشیار بشتابما

#134

وگر دیر یابیم زو آگهی

✦

تو جای خرد را مگردان تهی

#135

بمان تا بیاید مه فرودین

✦

که بفروزد اندر جهان هور دین

#136

بدانگه که بر گل نشاندت باد

✦

چو بر سر همی گل فشاندت باد

#137

زمین چادر سبز در پوشدا

✦

هوا بر گلان زار بخروشدا

#138

بهرسو شود پاک فرمان ما

✦

پرستش که فرمود یزدان ما

#139

بخواهم من آن جام گیتی نمای

✦

شوم پیش یزدان بباشم بپای

#140

کجا هفت کشور بدو اندرا

✦

ببینم بر و بوم هر کشورا

#141

کنم آفرین بر نیاکان خویش

✦

گزیده جهاندار و پاکان خویش

#142

بگویم ترا هر کجا بیژنست

✦

بجام اندرون این مرا روشنست

#143

چو بشنید گیو این سخن شاد شد

✦

ز تیمار فرزند آزاد شد

#144

بخندید و بر شاه کرد آفرین

✦

که بی‌تو مبادا زمان و زمین

#145

بکام تو بادا سپهر بلند

✦

بجان تو هرگز مبادا گزند

#146

ز نیکی دهش بر تو باد آفرین

✦

که بر تو برازد کلاه و نگین

#147

چو گیو از بر گاه خسرو برفت

✦

ز هر سو سواران فرستاد تفت

#148

بجستن گرفتند گرد جهان

✦

که یابد مگر زو بجایی نشان

#149

همه شهر ارمان و تورانیان

✦

سپردند و نامد ز بیژن نشان

#150

چو نوروز فرخ فراز آمدش

✦

بدان جام روشن نیاز آمدش

#151

بیامد پر امید دل پهلوان

✦

ز بهر پسر گوژ گشته نوان

#152

چو خسرو رخ گیو پژمرده دید

✦

دلش را بدرد اندر آزرده دید

#153

بیامد بپوشید رومی قبای

✦

بدان تا بود پیش یزدان بپای

#154

خروشید پیش جهان آفرین

✦

بخورشید بر چند برد آفرین

#155

ز فریادرس زور و فریاد خواست

✦

از آهرمن بدکنش داد خواست

#156

خرامان ازان جا بیامد بگاه

✦

بسر بر نهاد آن خجسته کلاه

#157

یکی جام بر کف نهاده نبید

✦

بدو اندرون هفت کشور پدید

#158

زمان و نشان سپهر بلند

✦

همه کرده پیدا چه و چون و چند

#159

ز ماهی بجام اندرون تا بره

✦

نگاریده پیکر همه یکسره

#160

چو کیوان و بهرام و ناهید و شیر

✦

چو خورشید و تیر از بر و ماه زیر

#161

همه بودنیها بدو اندرا

✦

بدیدی جهاندار افسونگرا

#162

نگه کرد و پس جام بنهاد پیش

✦

بدید اندرو بودنیها ز بیش

#163

بهر هفت کشور همی بنگرید

✦

ز بیژن بجایی نشانی ندید

#164

سوی کشور گرگساران رسید

✦

بفرمان یزدان مر او را بدید

#165

بچاهی ببسته ببند گران

✦

ز سختی همی مرگ جست اندران

#166

یکی دختری از نژاد کیان

✦

ز بهر زوارش ببسته میان

#167

سوی گیو کرد آنگهی روی شاه

✦

بخندید و رخشنده شد پیشگاه

#168

که زندست بیژن دلت شاد دار

✦

ز هر بد تن مهتر آزاد دار

#169

نگر غم نداری بزندان و بند

✦

ازان پس که بر جانش نامد گزند

#170

که بیژن بتوران ببند اندرست

✦

زوارش یکی نامور دخترست

#171

ز بس رنج و سختی و تیمار اوی

✦

پر از درد گشتم من از کار اوی

#172

بدان سان گذارد همی روزگار

✦

که هزمان بروبر بگرید زوار

#173

ز پیوند و خویشان شده ناامید

✦

گرازنده بر سان یک شاخ بید

#174

دو چشمش پر از خون و دل پر ز درد

✦

زبانش ز خویشان پر از یاد کرد

#175

چو ابر بهاران ببارندگی

✦

همی مرگ جوید بدان زندگی

#176

بدین چاره اکنون که جنبد ز جای

✦

که خیزد میان بسته این را بپای

#177

که دارد بدین کار ما را وفا

✦

که آرد ز سختی مر او را رها

#178

نشاید جز از رستم تیز چنگ

✦

که از ژرف دریا برآرد نهنگ

#179

کمر بند و برکش سوی نیمروز

✦

شب از رفتن راه مأسا و روز

#180

ببر نامهٔ من بر رستما

✦

مزن داستان را بره ‌بردما

داستان بیژن و منیژه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما