بخش ۶ - نامهٔ کیخسرو به رستم برای رهایی بیژن، سفر گیو به زابل و آمدن پهلوان به ایران

#1

نویسندهٔ نامه را پیش خواند

✦

وزین داستان چند با او براند

#2

برستم یکی نامه فرمود شاه

✦

نوشتن ز مهتر سوی نیکخواه

#3

که ای پهلوان زادهٔ پر هنر

✦

ز گردان لشکر برآورده سر

#4

دل شهریاران و پشت کیان

✦

بفرمان هر کس کمر بر میان

#5

توی از نیاکان مرا یادگار

✦

همیشه کمربستهٔ کارزار

#6

ترا داد گردون بمردی پلنگ

✦

بدریا ز بیمت خروشان نهنگ

#7

جهان را ز دیوان مازندران

✦

بشستی و کندی بدان را سران

#8

چه مایه سر تاجداران ز گاه

✦

ربودی و برکندی از پیشگاه

#9

بسا دشمنان کز تو بیجان شدست

✦

بسا بوم و بر کز تو ویران شدست

#10

سر پهلوانی و لشکر پناه

✦

بنزدیک شاهان ترا دستگاه

#11

همه جادوان را ببستی بگرز

✦

بیفروختی تاج شاهان ببرز

#12

چه افراسیاب و چه شاهان چین

✦

نوشته همه نام تو بر نگین

#13

هران بند کز دست تو بسته شد

✦

گشایندگان را جگر خسته شد

#14

گشایندهٔ بند بسته توی

✦

کیان را سپهر خجسته توی

#15

ترا ایزد این زور پیلان که داد

✦

دل و هوش و فرهنگ فرخ‌نژاد

#16

بدان داد تا دست فریاد خواه

✦

بگیری برآری ز تاریک چاه

#17

کنون این یکی کار بایسته پیش

✦

فراز آمد و اینت شایسته خویش

#18

بتو دارد امید گودرز و گیو

✦

که هستی بهر کشور امروز نیو

#19

شناسی بنزدیک من جاهشان

✦

زبان و دل و رای یکتاهشان

#20

سزدگر تو اینرا نداری برنج

✦

بخواه آنچ باید ز مردان و گنج

#21

که هرگز بدین دودمان غم نبود

✦

فروزنده‌تر زین چنانکم شنود

#22

نبد گیو را خود جز این پور کس

✦

چه فرزند بود و چه فریادرس

#23

فراوان بنزد منش دستگاه

✦

مرا و نیای مرا نیکخواه

#24

بهر سو که جویمش یابم بجای

✦

بهر نیک و بد پیش من بربپای

#25

چو این نامهٔ من بخوانی مپای

✦

بزودی تو با گیو خیز اندرآی

#26

بدان تا بدین کار با ما بهم

✦

زنی رای فرخ بهر بیش و کم

#27

ز مردان وز گنج وز خواسته

✦

بیارم بپیش تو آراسته

#28

بفرخ پی و بر شده نام تو

✦

ز توران برآید همه کام تو

#29

چنانچون بباید بسازی نوا

✦

مگر بیژن از بند یابد رها

#30

چو برنامه بنهاد خسرو نگین

✦

بشد گیو و بر شاه کرد آفرین

#31

سواران دوده همه برنشاند

✦

بیزدان پناهید و لشکر براند

#32

چو نخجیر از آنجا که برداشتی

✦

دو روزه بیک روزه بگذاشتی

#33

بیابان گرفت و ره هیرمند

✦

همی رفت پویان بسان نوند

#34

بکوه و بصحرا نهادند روی

✦

همی شد خلیده دل و راه‌جوی

#35

چو از دیده‌گه دیده‌بانش بدید

✦

سوی زابلستان فغان برکشید

#36

که آمد سواری سوی هیرمند

✦

سواران بگرد اندرش نیز چند

#37

درفشی درفشان پس پشت اوی

✦

یکی زابلی تیغ در مشت اوی

#38

غو دیده بشنید دستان سام

✦

بفرمود بر چرمه کردن لگام

#39

پراندیشه آمد پذیره براه

✦

بدان تا نباشد یکی کینه خواه

#40

ز ره گیو را دید پژمرده روی

✦

همی آمد آسیمه و پوی پوی

#41

بدل گفت کاری نو آمد بشاه

✦

فرستاده گیوست کامد براه

#42

چو نزدیک شد پهلوان سپاه

✦

نیایش کنان برگرفتند راه

#43

بپرسید دستان ز ایرانیان

✦

ز شاه و ز پیکار تورانیان

#44

درود بزرگان بدستان بداد

✦

ز شاه و ز گردان فرخ نژاد

#45

همه درد دل پیش دستان بخواند

✦

غم پور گم بوده با او براند

#46

همی گفت رویم نبینی برنگ

✦

ز خون مژه پشت پایم بلنگ

#47

ازان پس نشان تهمتن بخواست

✦

بپرسید و گفتش که رستم کجاست

#48

بدو گفت رستم بنخچیر گور

✦

بیاید همانا که برگشت هور

#49

شوم گفت تا من ببینمش روی

✦

ز خسرو یکی نامه دارم بدوی

#50

بدو گفت دستان کز ایدر مرو

✦

که زود آید از دشت نخچیرگو

#51

تو تا رستم آید بخانه بپای

✦

یک امروز با ما بشادی گرای

#52

چو گیو اندر آمد بایوان ز راه

✦

تهمتن بیامد ز نخچیرگاه

#53

پذیره شدش گیو کامد فراز

✦

پیاده شد از اسب و بردش نماز

#54

پر از آرزو دل پر از رنگ روی

✦

به رُخ برنهاد از دو دیده دو جوی

#55

چو رستم دل گیو را خسته دید

✦

بآب مژه روی او شسته دید

#56

بدو گفت باری تباهست کار

✦

بایوان و بر شاه بد روزگار

#57

ز اسب اندر آمد گرفتش ببر

✦

بپرسیدش از خسرو تاجور

#58

ز گودرز وز طوس وز گستهم

✦

ز گردان لشکر همه بیش و کم

#59

ز شاپور و فرهاد وز بیژنا

✦

ز رهام و گرگین وز هرتنا

#60

چو آواز بیژن رسیدش بگوش

✦

برآمد بناکام ازو یک خروش

#61

برستم چنین گفت کای بآفرین

✦

گزین همه خسروان زمین

#62

چنان شاد گشتم بدیدار تو

✦

بدین پرسش خوب و گفتار تو

#63

درستند ازین هرک بردی تو نام

✦

ازیشان فراوان درود و پیام

#64

نبینی که بر من بپیران سرم

✦

چه آمد ز بخت بد اندر خورم

#65

چه چشم بد آمد بگودرزیان

✦

کزان سود ما را سر آمد زیان

#66

ز گیتی مرا خود یکی پور بود

✦

همم پور و هم پاک دستور بود

#67

شد از چشم من در جهان ناپدید

✦

بدین دودمان کس چنین غم ندید

#68

چنینم که بینی بپشت ستور

✦

شب و روز تازان بتاریک هور

#69

ز بیژن شب و روز چون بیهشان

✦

بجستم بهر سو ز هر کس نشان

#70

کنون شاه با جام گیتی نمای

✦

بپیش جهان آفرین شد بپای

#71

چه مایه خروشید و کرد آفرین

✦

بجشن کیان هرمز فرودین

#72

پس آمد ز آتشکده تا بگاه

✦

کمربست و بنهاد بر سر کلاه

#73

همان جام رخشنده بنهاد پیش

✦

بهر سو نگه کرد ز اندازه بیش

#74

بتوران نشان داد زو شهریار

✦

ببند گران و ببد روزگار

#75

چو در جام کیخسرو ایدون نمود

✦

سوی پهلوانم دوانید زود

#76

کنون آمدم با دلی پر امید

✦

دو رخساره زرد و دو دیده سپید

#77

ترا دیدم اندر جهان چاره‌گر

✦

تو بندی بفریاد هر کس کمر

#78

همی گفت و مژگان پر از آب زرد

✦

همی برکشید از جگر باد سرد

#79

ازان پس که نامه برستم بداد

✦

همه کار گرگین بدو کرد یاد

#80

ازو نامه بستد دو دیده پر آب

✦

همه دل پر از کین افراسیاب

#81

پس از بهر بیژن خروشید زار

✦

فرو ریخت از دیده خون برکنار

#82

بگیو آنگهی گفت مندیش ازین

✦

که رستم نگرداند از رخش زین

#83

مگر دست بیژن گرفته بدست

✦

همه بند و زندان او کرده پست

#84

بنیروی یزدان و فرمان شاه

✦

ز توران بگردانم این تاج و گاه

#85

وز آنجا بایوان رستم شدند

✦

بره بر همی رای رفتن زدند

#86

چو آن نامهٔ شاه رستم بخواند

✦

ز گفتار خسرو بخیره بماند

#87

ز بس آفرین جهاندار شاه

✦

بد آن نامه بر پهلوان سپاه

#88

بگیو آنگهی گفت بشناختم

✦

بفرمان او راه را ساختم

#89

بدانستم این رنج و کردار تو

✦

کشیدن بهر کار تیمار تو

#90

چه مایه ترا نزد من دستگاه

✦

بهر کینه‌گاه اندرون کینه خواه

#91

چه کین سیاوش چه مازندران

✦

کمر بسته بر پیش جنگاوران

#92

برین آمدن رنج برداشتی

✦

چنین راه دشوار بگذاشتی

#93

بدیدار تو سخت شادان شدم

✦

ولیکن ز بیژن غریوان شدم

#94

نبایستمی کاین چنین سوگوار

✦

ترا دیدمی خستهٔ روزگار

#95

من از بهر این نامهٔ شاه را

✦

بفرمان بسر بسپرم راه را

#96

ز بهر ترا خود جگر خسته‌ام

✦

بدین کار بیژن کمر بسته‌ام

#97

بکوشم بدین کار گر جان من

✦

ز تن بگسلد پاک یزدان من

#98

من از بهر بیژن ندارم برنج

✦

فدا کردن جان و مردان و گنج

#99

بنیروی یزدان ببندم کمر

✦

ببخت شهنشاه پیروزگر

#100

بیارمش زان بند تاریک چاه

✦

نشانمش با شاه در پیشگاه

#101

سه روز اندرین خان من شاد باش

✦

ز رنج و ز اندیشه آزاد باش

#102

که این خانه زان خانه بخشیده نیست

✦

مرا با تو گنج و تن و جان یکیست

#103

چهارم سوی شهر ایران شویم

✦

بنزدیک شاه دلیران شویم

#104

چو رستم چنین گفت بر جست گیو

✦

ببوسید دست و سر و پای نیو

#105

برو آفرین کرد کای نامور

✦

بمردی و نیروی و بخت و هنر

#106

بماناد بر تو چنین جاودان

✦

تن پیل و هوش و دل موبدان

#107

ز هر نیکی بهره‌ور بادیا

✦

چنین کز دلم زنگ بزدادیا

#108

چو رستم دل گیو پدرام دید

✦

ازان پس بنیکی سرانجام دید

#109

بسالار خوان گفت پیش آر خوان

✦

بزرگان و فرزانگان را بخوان

#110

زواره فرامرز و دستان و گیو

✦

نشستند بر خوان سالار نیو

#111

بخوردند خوان و بپرداختند

✦

نشستنگه رود و می ساختند

#112

نوازندهٔ رود با میگسار

✦

بیامد بایوان گوهر نگار

#113

همه دست لعل از می لعل فام

✦

غریونده چنگ و خروشنده جام

#114

بروز چهارم گرفتند ساز

✦

چو آمدش هنگام رفتن فراز

#115

بفرمود رستم که بندید بار

✦

سوی شاه ایران بسیچید کار

#116

سواران گردنکش از کشورش

✦

همه راه را ساخته بر درش

#117

بیامد به رَخش اندر آورد پای

✦

کمر بست و پوشید رومی قبای

#118

بزین اندر افگند گرز نیا

✦

پر از جنگ سر دل پر از کیمیا

#119

بگردون برافراخته گوش رخش

✦

ز خورشید برتر سر تاج‌بخش

#120

خود و گیو با زابلی صد سوار

✦

ز لشکر گزید از در کارزار

#121

که نابردنی بود برگاشتند

✦

بزال و فرامرز بگذاشتند

#122

سوی شهر ایران نهادند روی

✦

همه راه پویان و دل کینه‌جوی

#123

چو رستم بنزدیک ایران رسید

✦

بنزدیک شهر دلیران رسید

#124

یکی باد نوشین درود سپهر

✦

برستم رسانید شادان بمهر

#125

بر رستم آمد همانگاه گیو

✦

کز ایدر نباید شدن پیش نیو

#126

شوم گفت و آگه کنم شاه را

✦

که پیمود رخش تهم راه را

#127

چو رفت از بر رستم پهلوان

✦

بیامد بدرگاه شاه جوان

#128

چو نزدیک کیخسرو آمد فراز

✦

ستودش فراوان و بردش نماز

#129

پس از گیو گودرز پرسید شاه

✦

که رستم کجا ماند چون بود راه

#130

بدو گفت گیو ای شه نامدار

✦

برآید ببخت تو هرگونه کار

#131

نتابید رستم ز فرمان تو

✦

دلش بسته دیدم بپیمان تو

#132

چو آن نامهٔ شاه دادم بدوی

✦

بمالید بر نامه بر چشم و روی

#133

عنان با عنان من اندر ببست

✦

چنانچون بود گرد خسروپرست

#134

برفتم من از پیش تا با تو شاه

✦

بگویم که آمد تهمتن ز راه

#135

بگیو آنگهی گفت رستم کجاست

✦

که پشت بزرگی و تخم وفاست

#136

گرامیش کردن سزاوار هست

✦

که نیکی نمایست و خسروپرست

#137

بفرمود خسرو بفرزانگان

✦

بمهتر نژادان و مردانگان

#138

پذیره شدن پیش او با سپاه

✦

که آمد بفرمان خسرو براه

#139

بگفتند گودرز کشواد را

✦

شه نوذران طوس و فرهاد را

#140

دو بهره ز گردان گردنکشان

✦

چه از گرزداران مردمکشان

#141

بر آیین کاوس برخاستند

✦

پذیره شدن را بیاراستند

#142

جهان شد ز گرد سواران بنفش

✦

درخشان سنان و درفشان درفش

#143

چو نزدیک رستم فراز آمدند

✦

پیاده برسم نماز آمدند

#144

ز اسب اندر آمد جهان پهلوان

✦

کجا پهلوانان بپیشش نوان

#145

بپرسید مر هریکی را ز شاه

✦

ز گردنده خورشید و تابنده ماه

#146

نشستند گردان و رستم بر اسب

✦

بکردار رخشنده آذرگشسب

داستان بیژن و منیژه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما