بخش ۱۳ - لشکرکشی افراسیاب بر رستم، آرایش رزم و گریز شاه توران با هزار اسیر

#1

چو خورشید سر برزد از کوهسار

✦

سواران توران ببستند بار

#2

بتوفید شهر و برآمد خروش

✦

تو گفتی همی کر کند نعره گوش

#3

بدرگاه افراسیاب آمدند

✦

کمربستگان بر درش صف زدند

#4

همه یکسره جنگ را ساخته

✦

دل از بوم و آرام پرداخته

#5

بزرگان توران گشاده کمر

✦

به پیش سپهدار بر خاک سر

#6

همه جنگ را پاک بسته میان

✦

همه دل پر از کین ایرانیان

#7

کز اندازه بگذشت ما را سخن

✦

چه افگند باید بدین کار بن

#8

کزین ننگ بر شاه و گردنکشان

✦

بماند ز کردار بیژن نشان

#9

بایران بمردان ندانندمان

✦

زنان کمربسته خوانندمان

#10

برآشفت پس شه بسان پلنگ

✦

ازان پس بفرمودشان ساز جنگ

#11

به پیران بفرمود تا بست کوس

✦

که بر ما ز ایران همین بد فسوس

#12

بزد نای رویین بدرگاه شاه

✦

بجوشید در شهر توران سپاه

#13

یلان صف کشیدند بر در سرای

✦

خروش آمد از بوق و هندی درای

#14

سپاهی ز توران بدان مرز راند

✦

که روی زمین جز بدریا نماند

#15

چو از دیدگه دیدبان بنگرید

✦

زمین را چو دریای جوشان بدید

#16

بر رستم آمد که ببسیچ کار

✦

که گیتی سیه شد ز گرد سوار

#17

بدو گفت ما زین نداریم باک

✦

همی جنگ را برفشانیم خاک

#18

بنه با منیژه گسی کرد و بار

✦

بپوشید خود جامهٔ کارزار

#19

ببالا برآمد سپه را بدید

✦

خروشی چو شیر ژیان برکشید

#20

یکی داستان زد سوار دلیر

✦

که روبه چه سنجد بچنگال شیر

#21

بگردان جنگاور آواز کرد

✦

که پیش آمد امروز ننگ و نبرد

#22

کجا تیغ و ژوپین زهرآبدار

✦

کجا نیزه و گُرزهٔ گاوسار

#23

هنرها کنون کرد باید پدید

✦

برین دشت‌بر کینه باید کشید

#24

برآمد خروشیدن کرنای

✦

تهمتن برخش اندر آورد پای

#25

ازان کوه سر سوی هامون کشید

✦

چو لشکر بتنگ اندر آمد پدید

#26

کشیدند لشکر بران پهن جای

✦

بهرسو ببستند ز آهن سرای

#27

بیاراست رستم یکی رزمگاه

✦

که از گرد اسبان هوا شد سیاه

#28

ابر میمنه اشکش و گستهم

✦

سواران بسیار با او بهم

#29

چو رهام و چون زنگه بر میسره

✦

بخون داده مر جنگ را یکسره

#30

خود و بیژن گیو در قلبگاه

✦

نگهدار گردان و پشت سپاه

#31

پس پشت لشکر که بیستون

✦

حصاری ز شمشیر پیش اندرون

#32

چو افراسیاب آن سپه را بدید

✦

که سالارشان رستم آمد پدید

#33

غمی گشت و پوشید خفتان جنگ

✦

سپه را بفرمود کردن درنگ

#34

برابر به‌آیین صفی برکشید

✦

هوا نیلگون شد زمین ناپدید

#35

چپ لشکرش را بپیران سپرد

✦

سوی راستش را به هومان گرد

#36

بگرسیوز و شیده قلب سپاه

✦

سپرد و همی کرد هر سو نگاه

#37

تهمتن همی گشت گرد سپاه

✦

ز آهن بکردار کوهی سیاه

#38

فغان کرد کای ترک شوریده بخت

✦

که ننگی تو بر لشکر و تاج و تخت

#39

ترا چون سواران دل جنگ نیست

✦

ز گردان لشکر ترا ننگ نیست

#40

که چندین بپیش من آیی بکین

✦

بمردان و اسبان بپوشی زمین

#41

چو در جنگ لشکر شود تیزچنگ

✦

همی پشت بینم ترا سوی جنگ

#42

ز دستان تو نشنیدی آن داستان

✦

که دارد بیاد از گه باستان

#43

که شیری نترسد ز یک دشت گور

✦

ستاره نتابد چو تابنده هور

#44

بدرد دل و گوش غرم سترگ

✦

اگر بشنود نام چنگال گرگ

#45

چو اندر هوا باز گسترد پر

✦

بترسد ز چنگال او کبک نر

#46

نه روبه شود ز آزمودن دلیر

✦

نه گوران بسایند چنگال شیر

#47

چو تو کس سبکسار خسرو مباد

✦

چو باشد دهد پادشاهی بباد

#48

بدین دشت و هامون تو از دست من

✦

رهایی نیابی بجان و بتن

#49

چو این گفته بشنید ترک دژم

✦

بلرزید و برزد یکی تیز دم

#50

برآشفت کای نامداران تور

✦

که این دشت جنگست گر جای سور

#51

بباید کشیدن درین رزم رنج

✦

که بخشم شما رابسی تاج و گنج

#52

چو گفتار سالارشان شد بگوش

✦

زگردان لشکر برآمد خروش

#53

چنان تیره‌گون شد ز گرد آفتاب

✦

که گفتی همی غرقه ماند در آب

#54

ببستند بر پیل رویینه خم

✦

دمیدند شیپور با گاودم

#55

ز جوشن یکی بارهٔ آهنین

✦

کشیدند گردان بروی زمین

#56

بجوشید دشت و بتوفید کوه

✦

ز بانگ سواران هر دو گروه

#57

درفشان بگرد اندرون تیغ تیز

✦

تو گفتی برآمد همی رستخیز

#58

همی گُرز بارید همچون تگرگ

✦

ابر جوشن و تیر و بر خود و ترگ

#59

و زان رستمی اژدهافش درفش

✦

شده روی خورشید تابان بنفش

#60

بپوشید روی هوا گرد پیل

✦

بخورشید گفتی براندود نیل

#61

بهر سو که رستم برافگند رخش

✦

سران را سر از تن همی کرد بخش

#62

به چنگ اندرون گُرزهٔ گاوسار

✦

بسان هیونی گسسته مهار

#63

همی کشت و می‌بست در رزمگاه

✦

چو بسیار کرد از بزرگان تباه

#64

بقلب اندر آمد بکردار گرگ

✦

پراگنده کرد آن سپاه بزرگ

#65

برآمد چو باد آن سران را ز جای

✦

همان بادپایان فرخ همای

#66

چو گرگین و رهام و فرهاد گرد

✦

چپ لشکر شاه توران ببرد

#67

درآمد چو باد اشکش از دست راست

✦

ز گرسیوز تیغ‌زن کینه خواست

#68

بقلب اندرون بیژن تیزچنگ

✦

همی بزمگاه آمدش جای جنگ

#69

سران سواران چو برگ درخت

✦

فرو ریخت از بار و برگشت بخت

#70

همه رزمگه سربسر جوی خون

✦

درفش سپهدار توران نگون

#71

سپهدار چون بخت برگشته دید

✦

دلیران توران همه کشته دید

#72

بیفگند شمشیر هندی ز دست

✦

یکی اسب آسوده‌تر برنشست

#73

خود و ویژگان سوی توران شتافت

✦

کزایرانیان کام و کینه نیافت

#74

برفت از پسش رستم گرد گیر

✦

ببارید بر لشکرش گُرز و تیر

#75

دو فرسنگ چون اژدهای دژم

✦

همی مردم آهخت ازیشان بدم

#76

سواران جنگی ز توران هزار

✦

گرفتند زنده پس از کارزار

#77

بلشکرگه آمد ازان رزمگاه

✦

که بخشش کند خواسته بر سپاه

#78

ببخشید و بنهاد بر پیل بار

✦

بپیروزی آمد بر شهریار

داستان بیژن و منیژه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما