بخش ۳ - سپاه‌کشی طوس با درفش کاویانی به رود شهد، پیمان‌شکنی پیران و کشتن ارژنگ

#1

درم داد و روزی‌دهان را بخواند

✦

بسی با سپهبد سخنها براند

#2

همان رای زد با تهمتن بر آن

✦

چنین تا رخ روز شد در نهان

#3

چو خورشید بر زد سنان از نشیب

✦

شتاب آمد از رفتن با نهیب

#4

سپهبد بیامد به نزدیک شاه

✦

ابا گیو گودرز و چندی سپاه

#5

بدو داد شاه اختر کاویان

✦

بران سان که بودی به رسم کیان

#6

ز اختر یکی روز فرخ بجست

✦

که بیرون شدن را کی آید درست

#7

همی رفت با کوس خسرو بدشت

✦

بدان تا سپهبد بدو برگذشت

#8

یکی لشکری همچو کوه سیاه

✦

گذشتند بر پیش بیدار شاه

#9

پس لشکر اندر سپهدار طوس

✦

بیامد بر شه زمین داد بوس

#10

برو آفرین کرد و بر شد خروش

✦

جهان آمد از بانگ اسپان بجوش

#11

یکی ابر بست از بر گرد سم

✦

برآمد خروشیدن گاو دم

#12

ز بس جوشن و کاویانی درفش

✦

شده روی گیتی سراسر بنفش

#13

تو خورشید گفتی به آب اندر است

✦

سپهر و ستاره بخواب اندر است

#14

نهاد از بر پیل پیروزه مهد

✦

همی رفت زین گونه تا رود شهد

#15

هیونی بکردار باد دمان

✦

بدش نزد پیران هم اندر زمان

#16

که من جنگ را گردن افراخته

✦

سوی رود شهد آمدم ساخته

#17

چو بشنید پیران غمی گشت سخت

✦

فروبست بر پیل ناکام رخت

#18

برون رفت با نامداران خویش

✦

گزیده دلاور سواران خویش

#19

که ایران سپه را ببیند که چیست

✦

سرافراز چندست و با طوس کیست

#20

رده برکشیدند زان سوی رود

✦

فرستاد نزد سپهبد درود

#21

وزین روی لشکر بیاورد طوس

✦

درفش همایون و پیلان و کوس

#22

سپهدار پیران یکی چرب گوی

✦

ز ترکان فرستاد نزدیک اوی

#23

بگفت آنک من با فرنگیس و شاه

✦

چه کردم ز خوبی بهر جایگاه

#24

ز درد سیاوش خروشان بدم

✦

چو بر آتش تیز جوشان بدم

#25

کنون بار تریاک زهر آمدست

✦

مرا زو همه رنج بهر آمدست

#26

دل طوس غمگین شد از کار اوی

✦

بپیچید زان درد و پیکار اوی

#27

چنین داد پاسخ که از مهر تو

✦

فراوان نشانست بر چهر تو

#28

سر آزاد کن دور شو زین میان

✦

ببند این در بیم و راه زیان

#29

بر شاه ایران شوی با سپاه

✦

مکافات یابی به نیکی ز شاه

#30

بایران ترا پهلوانی دهد

✦

همان افسر خسروانی دهد

#31

چو یاد آیدش خوب کردار تو

✦

دلش رنجه گردد ز تیمار تو

#32

چنین گفت گودرز و گیو و سران

✦

بزرگان و تیمارکش مهتران

#33

سرایندهٔ پاسخ آمد چو باد

✦

بنزدیک پیران ویسه نژاد

#34

بگفت آنچ بشنید با پهلوان

✦

ز طوس و ز گودرز روشن‌روان

#35

چنین داد پاسخ که من روز و شب

✦

بیاد سپهبد گشایم دو لب

#36

شوم هرچ هستند پیوند من

✦

خردمند کو بشنود پند من

#37

بایران گذارم بر و بوم و رخت

✦

سر نامور بهتر از تاج و تخت

#38

وزین گفتها بود مغزش تهی

✦

همی جست نو روزگار بهی

#39

هیونی برافگند هنگام خواب

✦

فرستاد نزدیک افراسیاب

#40

کزایران سپاه آمد و پیل و کوس

✦

همان گیو و گودرز و رهام و طوس

#41

فراوان فریبش فرستاده‌ام

✦

ز هر گونه‌ای پندها داده‌ام

#42

سپاهی ز جنگاوران برگزین

✦

که بر زین شتابش بیاید ز کین

#43

مگر بومشان از بنه برکنیم

✦

بتخت و بگنج آتش اندر زنیم

#44

وگر نه ز کین سیاوش سپاه

✦

نیاساید از جنگ هرگز نه شاه

#45

چو بشنید افراسیاب این سخن

✦

سران را بخواند از همه انجمن

#46

یکی لشکری ساخت افراسیاب

✦

که تاریک شد چشمهٔ آفتاب

#47

دهم روز لشکر بپیران رسید

✦

سپاهی کزو شد زمین ناپدید

#48

چو لشکر بیاسود روزی بداد

✦

سپه برگرفت و بنه برنهاد

#49

ز پیمان بگردید وز یاد عهد

✦

بیامد دمان تا لب رود شهد

#50

طلایه بیامد بنزدیک طوس

✦

که بربند بر کوههٔ پیل کوس

#51

که پیران نداند سخن جز فریب

✦

چو داند که تنگ اندر آمد نهیب

#52

درفش جفا پیشه آمد پدید

✦

سپه بر لب رود صف برکشید

#53

بیاراست لشکر سپهدار طوس

✦

بهامون کشیدند پیلان و کوس

#54

دو رویه سپاه اندر آمد چو کوه

✦

سواران ترکان و ایران گروه

#55

چنان شد ز گرد سپاه آفتاب

✦

که آتش برآمد ز دریای آب

#56

درخشیدن تیغ و ژوپین و خشت

✦

تو گفتی شب اندر هوا لاله کشت

#57

ز بس ترگ زرین و زرین سپر

✦

ز جوشن سواران زرین کمر

#58

برآمد یکی ابر چون سندروس

✦

زمین گشت از گرد چون آبنوس

#59

سر سروران زیر گرز گران

✦

چو سندان شد و پتک آهنگران

#60

ز خون رود گفتی میستان شدست

✦

ز نیزه هوا چون نیستان شدست

#61

بسی سر گرفتار دام کمند

✦

بسی خوار گشته تن ارجمند

#62

کفن جوشن و بستر از خون و خاک

✦

تن نازدیده بشمشیر چاک

#63

زمین ارغوان و زمان سندروس

✦

سپهر و ستاره پرآوای کوس

#64

اگر تاج جوید جهانجوی مرد

✦

وگر خاک گردد بروز نبرد

#65

بناکام می‌رفت باید ز دهر

✦

چه زو بهر تریاک یابی چه زهر

#66

ندانم سرانجام و فرجام چیست

✦

برین رفتن اکنون بباید گریست

#67

یکی نامداری بد ارژنگ نام

✦

بابر اندر آورده از جنگ نام

#68

برآورد از دشت آورد گرد

✦

از ایرانیان جست چندی نبرد

#69

چو از دور طوس سپهبد بدید

✦

بغرید و تیغ از میان برکشید

#70

بپور زره گفت نام تو چیست

✦

ز ترکان جنگی ترا یار کیست

#71

بدو گفت ارژنگ جنگی منم

✦

سرافراز و شیر درنگی منم

#72

کنون خاک را از تو رخشان کنم

✦

به آوردگه برسرافشان کنم

#73

چو گفتار پور زره شد ببن

✦

سپهدار ایران شنید این سخن

#74

بپاسخ ندید ایچ رای درنگ

✦

همان آبداری که بودش بچنگ

#75

بزد بر سر و ترگ آن نامدار

✦

تو گفتی تنش سر نیاورد بار

#76

برآمد ز ایران سپه بوق و کوس

✦

که پیروز بادا سرافراز طوس

#77

غمی گشت پیران ز توران سپاه

✦

ز ترکان تهی ماند آوردگاه

#78

دلیران توران و کنداوران

✦

کشیدند شمشیر و گرز گران

#79

که یکسر بکوشیم و جنگ آوریم

✦

جهان بر دل طوس تنگ آوریم

#80

چنین گفت هومان که امروز جنگ

✦

بسازید و دل را مدارید تنگ

#81

گر ایدونک زیشان یکی نامور

✦

ز لشکر برارد به پیکار سر

#82

پذیره فرستیم گردی دمان

✦

ببینیم تا بر که گردد زمان

#83

وزیشان بتندی نجویید جنگ

✦

بباید یک امروز کردن درنگ

#84

بدانگه که لشکر بجنبد ز جای

✦

تبیره برآید ز پرده‌سرای

#85

همه یکسره گرزها برکشیم

✦

یکی از لب رود برتر کشیم

#86

بانبوه رزمی بسازیم سخت

✦

اگر یار باشد جهاندار و بخت

داستان کاموس کشانی

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما