#1
چه گفت آن سراینده مرد دلیر
✦
که ناگه برآویخت با نره شیر
“What said that brave, eloquent storyteller when he suddenly engaged in fight with a ferocious lion?”
#2
که گر نام مردی بجویی همی
✦
رخ تیغ هندی بشویی همی
“If you seek the reputation of manhood, you must bathe the face of your Indian blade in battle.”
#3
ز بدها نبایدت پرهیز کرد
✦
که پیش آیدت روز ننگ و نبرد
“You must not shrink from hardships, for the day of disgrace and battle will inevitably confront you.”
#4
زمانه چو آمد بتنگی فراز
✦
هم از تو نگردد به پرهیز باز
“When time narrows upon you, destiny will not turn away from you merely through caution.”
#5
چو همره کنی جنگ را با خرد
✦
دلیرت ز جنگ‌آوران نشمرد
“Yet if you make war without wisdom as your companion, the valiant will not count you among true warriors.”
#6
خرد را و دین را رهی دیگرست
✦
سخنهای نیکو به بند اندرست
“Wisdom and faith walk a different path, and noble words are bound in solemn wisdom.”
#7
کنون از ره رستم جنگجوی
✦
یکی داستانست با رنگ و بوی
“Now comes a vibrant, colorful tale concerning the path of warlike Rostam.”
#8
شنیدم که روزی گو پیلتن
✦
یکی سور کرد از در انجمن
“I heard that one day the elephant-bodied hero hosted a feast worthy of a noble assembly,”
#9
به جایی کجا نام او بد نوند
✦
بدو اندرون کاخهای بلند
“In a place whose name was Navand, wherein stood soaring palaces,”
#10
کجا آذر تیز برزین کنون
✦
بدانجا فروزد همی رهنمون
“Where now the bright fire of Burzin blazes as a shining guide.”
#11
بزرگان ایران بدان بزمگاه
✦
شدند انجمن نامور یک سپاه
“The nobles of Iran assembled at that banquet hall, a host of famous warriors.”
#12
چو طوس و چو گودرز کشوادگان
✦
چو بهرام و چون گیو آزادگان
“Such as Tus, Gudarz of the house of Kashvad, Bahram, and noble Giv,”
#13
چو گرگین و چون زنگهٔ شاوران
✦
چو گستهم و خراد جنگ‌آوران
“And Gorgin, Zangeh of Shavar, Gostahm, and the warlike Khorad,”
#14
چو برزین گردنکش تیغ زن
✦
گرازه کجا بد سر انجمن
“And the proud sword-striker Barzin, along with Gorazeh who sat at the head of the assembly.”
#15
ابا هر یک از مهتران مرد چند
✦
یکی لشکری نامدار ارجمند
“With each of these magnates came several men, forming an illustrious and magnificent army.”
#16
نیاسود لشکر زمانی ز کار
✦
ز چوگان و تیر و نبید و شکار
“The army rested not for a moment from polo, archery, drinking wine, and hunting.”
#17
به مستی چنین گفت یک روز گیو
✦
به رستم که ای نامبردار نیو
“In drunkenness one day, Giv said to Rostam: 'O illustrious hero,”
#18
گر ایدون که رای شکار آیدت
✦
چو یوز دونده به کار آیدت
“'If it be your counsel to go hunting, and if running hunting-leopards suit your pleasure,”
#19
به نخچیرگاه رد افراسیاب
✦
بپوشیم تابان رخ آفتاب
“'Let us veil the bright face of the sun at the hunting grounds of valiant Afrasiab,”
#20
ز گرد سواران و از یوز و باز
✦
بگیریم آرام روز دراز
“'With the dust of riders, cheetahs, and falcons, and take our rest throughout the long day.”
#21
به گور تگاور کمند افگنیم
✦
به شمشیر بر شیر بند افگنیم
“'Let us cast our lassos upon swift wild asses and bind lions with our swords.”
#22
بدان دشت توران شکاری کنیم
✦
که اندر جهان یادگاری کنیم
“'Let us hunt in that plain of Turan, leaving a lasting memorial in the world.'”
#23
بدو گفت رستم که بی‌کام تو
✦
مبادا گذر تا سرانجام تو
“Rostam replied to him: 'May no day pass without your desire until your life's end!”
#24
سحرگه بدان دشت توران شویم
✦
ز نخچیر و از تاختن نغنویم
“'At dawn we shall head to that plain of Turan; we shall not sleep from hunting and riding.'”
#25
ببودند یکسر برین هم سخن
✦
کسی رای دیگر نیفگند بن
“They all agreed upon this word, and no one offered a contrary opinion.”
#26
سحرگه چو از خواب برخاستند
✦
بران آرزو رفتن آراستند
“When they arose from sleep at dawn, they prepared to depart according to that desire.”
#27
برفتند با باز و شاهین و مهد
✦
گرازنده و شاد تا رود شهد
“They rode with falcons, royal hawks, and palanquins, proud and joyful unto the River Shahd,”
#28
به نخچیرگاه رد افراسیاب
✦
ز یک دست ریگ و ز یک دست آب
“To the hunting ground of valiant Afrasiab, bounded on one side by sand and on the other by water,”
#29
دگر سو سرخس و بیابانش پیش
✦
گله گشته بر دشت آهو و میش
“On another side lay Sarakhs and its desert ahead, where herds of deer and wild ewes roamed the plain.”
#30
همه دشت پر خرگه و خیمه گشت
✦
از انبوه آهو سراسیمه گشت
“The whole plain became filled with pavilions and tents, and the abundance of deer caused utter wild astonishment.”
#31
ز درنده شیران زمین شد تهی
✦
به پرنده مرغان رسید آگهی
“The land was emptied of predatory lions, and news reached the flying birds.”
#32
تلی هر سویی مرغ و نخجیر بود
✦
اگر کشته گر خستهٔ تیر بود
“On every side lay heaps of game and fowl, whether slain or wounded by arrows.”
#33
ز خنده نیاسود لب یک زمان
✦
ببودند روشن دل و شادمان
“Their lips rested not a moment from laughter; their hearts were radiant and full of cheer.”
#34
به یک هفته زین‌گونه با می بدست
✦
گهی تاختن گه نشاط نشست
“For a full week they continued thus with wine in hand, sometimes riding to the hunt, sometimes sitting in joy.”
#35
بهشتم تهمتن بیامد پگاه
✦
یکی رای شایسته زد با سپاه
“On the eighth day at early dawn, Tahamtan came forward and held a wise council with the army.”
#36
چنین گفت رستم بدان سرکشان
✦
بدان گرزداران مردم‌کشان
“Thus spoke Rostam to those proud chieftains, those mace-wielding, warrior-slaying heroes:”
#37
که از ما به افراسیاب این زمان
✦
همانا رسید آگهی بی‌گمان
“'Undoubtedly news of our presence has by now reached Afrasiab without a doubt.”
#38
یکی چاره سازد بیاید بجنگ
✦
کند دشت نخچیر بر یوز تنگ
“'He will devise a plan and march to battle, seeking to turn this hunting ground tight upon our hunting cheetahs.”
#39
بباید طلایه به ره بر یکی
✦
که چون آگهی یابد او اندکی
“'A vanguard must be set upon the road, so that as soon as he receives the slightest news,”
#40
بیاید دهد آگهی از سپاه
✦
نباید که گیرد بداندیش راه
“'He may return and give warning of the army, lest the evil-minded enemy block our path.'”
#41
گرازه به زه بر نهاده کمان
✦
بیامد بران کار بسته میان
“Gorazeh, with bowstring drawn and belt tightly bound, came forward for that duty.”
#42
سپه را که چون او نگهدار بود
✦
همه چارهٔ دشمنان خوار بود
“For an army that had a guardian such as he, all enemies' stratagems were held in contempt.”
#43
به نخچیر و خوردن نهادند روی
✦
نکردند کس یاد پرخاشجوی
“They turned back to hunting and eating, and no one remembered battle or warlike strife.”
#44
پس آگاهی آمد به افراسیاب
✦
ازیشان شب تیره هنگام خواب
“Then word reached Afrasiab concerning them in the dark night while men slept.”
#45
ز لشکر جهان‌دیدگان را بخواند
✦
ز رستم بسی داستانها براند
“He summoned the experienced elders of his army and recounted many tales regarding Rostam,”
#46
وزان هفت گرد سوار دلیر
✦
که بودند هر یک به کردار شیر
“And of those seven valiant, mounted warriors, each brave and fierce as a lion,”
#47
که ما را بباید کنون ساختن
✦
بناگاه بردن یکی تاختن
“He said: 'We must make ready now and launch a sudden raid upon them.”
#48
گراین هفت یل را بچنگ آوریم
✦
جهان پیش کاووس تنگ آوریم
“If we can capture these seven heroes, we shall make the world narrow and dark for Kay Kavus.'”
#49
بکردار نخچیر باید شدن
✦
بناگاه لشکر برایشان زدن
“We must fall upon them like hunters after prey, casting our army suddenly over them.”
#50
گزین کرد شمشیر زن سی‌هزار
✦
همه رزمجو از در کارزار
“He selected thirty thousand swordsmen, all seasoned fighters fit for battle.”
#51
چنین گفت با نامداران جنگ
✦
که ما را کنون نیست جای درنگ
“He spoke thus to the renowned champions of war: 'This is no time for us to tarry!'”
#52
به راه بیابان برون تاختند
✦
همه جنگ را گردن افراختند
“They galloped forth onto the desert path, all eager and intent upon the fight.”
#53
ز هر سو فرستاد بی‌مر سپاه
✦
بدان سرکشان تا بگیرند راه
“He dispatched countless troops from every side to block the path of those brave nobles.”
#54
گرازه چو گرد سپه را بدید
✦
بیامد سپه را همه بنگرید
“When Gurazeh saw the dust of the approaching army, he rode out to observe their forces.”
#55
بدید آنک شد روی گیتی سیاه
✦
درفش سپهدار توران سپاه
“He saw the face of the earth grow dark with troops, and beheld the banner of the Turanian commander.”
#56
ازانجا چو باد دمان گشت باز
✦
تو گفتی به زخم اندر آمد گراز
“From there he galloped back swift as a roaring wind; you would say Gurazeh flew back in wounded anger.”
#57
بیامد دمان تا به نخچیرگاه
✦
تهمتن همی خورد می با سپاه
“He came rushing back to the hunting grounds, where Rostam was drinking wine with his army.”
#58
چنین گفت با رستم شیرمرد
✦
که برخیز و از خرمی بازگرد
“He spoke thus to Rostam, the lion-hearted hero: 'Rise up and abandon this festivity!”
#59
که چندان سپاهست کاندازه نیست
✦
ز لشکر بلندی و پستی یکیست
“For here is an army beyond all measure; high ground and low are alike covered in troops.”
#60
درفش جفاپیشه افراسیاب
✦
همی تابد از گرد چون آفتاب
“The standard of the tyrannical Afrasiab shines through the dust like the bright sun.'”
#61
چو بشنید رستم بخندید سخت
✦
بدو گفت با ماست پیروز بخت
“When Rostam heard this, he laughed aloud and said to him: 'Victorious fortune is on our side!”
#62
تو از شاه ترکان چه ترسی چنین
✦
ز گرد سواران توران زمین
“Why do you fear the king of the Turks so greatly, and the dust raised by Turanian horsemen?”
#63
سپاهش فزون نیست از صدهزار
✦
عنان پیچ و برگستوان‌ور سوار
“His host is no more than a hundred thousand rein-turning, barded cavalry.”
#64
بدین دشت کین بر گر از ما یکیست
✦
همی جنگ ترکان بچشم اندکی‌ست
“In this battlefield of vengeance, even if there were only one of us, the war against the Turks would seem a minor thing.”
#65
شده هفت گرد سوار انجمن
✦
چنین نامبردار و شمشیرزن
“Now seven mounted champions have gathered here, each so famed and skilled with the sword.”
#66
یکی باشد از ما وزیشان هزار
✦
سپه چند باید ز ترکان شمار
“Each one of us matches a thousand of them; what matter then the count of the Turkish army?”
#67
برین دشت اگر ویژه تنها منم
✦
که بر پشت گلرنگ در جوشنم
“Even if I were all alone on this plain, clad in armor atop Golrang...”
#68
چنو کینه خواهی بیاید مرا
✦
از ایران سپاهی نباید مرا
“...when an avenger like him comes against me, I need no army from Iran!'”
#69
تو ای می‌گسار از می بابلی
✦
بپیمای تا سر یکی بلبلی
“'O cupbearer! Fill to the brim a goblet of Babylonian wine, like the singing of a nightingale!'”
#70
بپیمود می ساقی و داد زود
✦
تهمتن شد از دادنش شاد زود
“The cupbearer measured out the wine and served it quickly; the heroic Rostam was gladdened by his offering.”
#71
به کف بر نهاد آن درخشنده جام
✦
نخستین ز کاووس کی برد نام
“He took that shining goblet in his hand, and first invoked the name of Kay Kavus:”
#72
که شاه زمانه مرا یاد باد
✦
همیشه بروبومش آباد باد
“'May the king of the age be remembered by me, and may his realm and lands be ever prosperous!'”
#73
ازان پس تهمتن زمین داد بوس
✦
چنین گفت کاین باده بر یاد طوس
“Then Rostam kissed the ground and said: 'Let this goblet of wine be drunk in honor of Tus!'”
#74
سران جهاندار برخاستند
✦
ابا پهلوان خواهش آراستند
“The world-conquering leaders stood up, offering their earnest request to the grand hero:”
#75
که ما را بدین جام می جای نیست
✦
به می با تو ابلیس را پای نیست
“'There is no place for us at this cup of wine; not even Iblis could stand against wine in your company!'”
#76
می و گرز یک زخم و میدان جنگ
✦
جز از تو کسی را نیامد به چنگ
“'Wine, a single-strike mace, and the battlefield of war—none but you has ever mastered all three!'”
#77
می بابلی سرخ در جام زرد
✦
تهمتن بروی زواره بخورد
“Red Babylonian wine in a golden cup: Tahamtan drank it to the health of Zourah.”
#78
زواره چو بلبل به کف برنهاد
✦
هم از شاه کاووس کی کرد یاد
“When Zourah took the nightingale-shaped goblet in his hand, he too remembered King Kay Kavus.”
#79
بخورد و ببوسید روی زمین
✦
تهمتن برو برگرفت آفرین
“He drank and kissed the ground, and Tahamtan showered praises upon him.”
#80
که جام برادر برادر خورد
✦
هژبر آنک او جام می بشکرد
“'A brother drinks to his brother's honor; fierce is the lion who empties the cup of wine!'”