سرگذشت و جایگاه در حماسه

زواره، برادر دلاور و خردمند رستم و عموی فرامرز است. او که همراه رستم در نبرد با اسفندیار حضور داشت و پیشتر فرامرز را پند داده و رستم را از کینه‌خواهی آینده فرزندان اسفندیار هشدار داده بود، در چاه نابراداری شغاد همراه رستم جان باخت. در این بخش، یاد و سخنان پیشگویانه او درباره کینه‌جویی بهمن توسط فرامرز بازگو می‌شود.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

می بابلی سرخ در جام زرد / تهمتن بروی زواره بخورد

معنی: می سرخ بابلی در جام طلایی، تهمتن آن را به سلامتی زواره نوشید.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۰ - سور رستم در نوند، شکار هفت یل در دشت توران و آماده‌سازی افراسیاب برای حملهٔ ناگهانی بیت #6038

زواره چو بلبل به کف برنهاد / هم از شاه کاووس کی کرد یاد

معنی: زواره چون جام بلبلی را به دست گرفت، او نیز از شاه کاووس کی یاد کرد.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۰ - سور رستم در نوند، شکار هفت یل در دشت توران و آماده‌سازی افراسیاب برای حملهٔ ناگهانی بیت #6039

زواره پدیدار بد جنگجوی / بدو تیز الکوس بنهاد روی

معنی: زواره نبردجو در میدان پدیدار شد و الکوس شتابان به سوی او رو نهاد.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6084

گمانی چنان برد کو رستم‌ست / بدانست کز تخمهٔ نیرم‌ست

معنی: گمان برد که او رستم است، چرا که می‌دانست از نژاد نریمان (سام) است.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6085

زواره برآویخت با او به هم / چو پیل سرافراز و شیر دژم

معنی: زواره با او درآویخت، همچون پیلی سرافراز در برابر شیری خشمگین.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6086

بینداخت الکوس گرزی چو کوه / که از بیم او شد زواره ستوه

معنی: الکوس گرزی سنگین همچون کوه پرتاب کرد که از ترس و شدت ضربهٔ آن، زواره عاجز و درهم‌شکسته شد.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6090

زواره به درد از بر زین نشست / پر از خون تن و تیغ مانده به دست

معنی: زواره با درد و رنج دوباره بر زین نشست، در حالی که تنش پر از خون بود و شمشیر در دستش باقی مانده بود.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6098

وزان کز دلیران نشد کشته کس / زواره ز اسپ اندر افتاد و بس

معنی: و این‌که از پهلوانان هیچ‌کس کشته نشد، مگر زواره که فقط از اسب افتاده بود.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۲ - گریختن افراسیاب از کمند رستم، پیروزی هفت یل و بازگشت به دربار کاووس بیت #6125

زواره بیامد خلیده روان / که چون بود امروز بر پهلوان

معنی: زواره با دلی خسته و نگران آمد تا ببیند امروز بر پهلوان چه گذشته است.

سهراب • بخش ۱۶ - شب پیش از نبرد فردا: گزارش رستم از زور سهراب و وصیت به زواره بیت #6919

چنین راند پیش برادر سخن / که بیدار دل باش و تندی مکن

معنی: سپس به برادرش چنین گفت که: هوشیار و آگاه‌دل باش و شتاب‌زدگی و تندی مکن.

سهراب • بخش ۱۶ - شب پیش از نبرد فردا: گزارش رستم از زور سهراب و وصیت به زواره بیت #6921

زواره سپه را گذارد به راه / به نیروی یزدان و فرمان شاه

معنی: زواره با نیروی خداوند و به فرمان پادشاه، سپاه آنان را در راه بازگشت هدایت خواهد کرد.

سهراب • بخش ۲۰ - زاری رستم بر مرگ سهراب، سوختن خیمه و گذشتن کاووس از کین توران بیت #7156

بدان تا زواره بیاید ز راه / بدو آگهی آورد زان سپاه

معنی: رستم منتظر ماند تا زواره از راه برسد و از احوال سپاه توران برای او خبر بیاورد.

سهراب • بخش ۲۱ - بازگشت رستم با تابوت سهراب به زابل، سوگواری زال و مهان و ساختن دخمه بیت #7161

چو آمد زواره سپیده دمان / سپه راند رستم هم اندر زمان

معنی: چون سپیده‌دم زواره از راه رسید، رستم نیز درنگ نکرد و سپاه را به حرکت درآورد.

سهراب • بخش ۲۱ - بازگشت رستم با تابوت سهراب به زابل، سوگواری زال و مهان و ساختن دخمه بیت #7162

چنان بد که روزی زواره برفت / به نخچیر گوران خرامید تفت

معنی: چنان شد که روزی زواره به قصد شکار گورخران شتافت و به تندی روانه گشت.

داستان سیاوش • بخش ۱۶ - تاخت رستم به کین سیاوش در توران، نشستن بر تخت افراسیاب، بازگشت و خشکسالی هفت‌ساله بیت #10138

پس آن ترک خیره زبان برگشاد / به پیش زواره همی کرد یاد

معنی: سپس آن راهنمای تورانی زبان گشود و در برابر زواره چنین یاد کرد:

داستان سیاوش • بخش ۱۶ - تاخت رستم به کین سیاوش در توران، نشستن بر تخت افراسیاب، بازگشت و خشکسالی هفت‌ساله بیت #10142

زواره چو بشنید زو این سخن / برو تازه شد روزگار کهن

معنی: چون زواره این سخن را از او شنید، یاد و خاطرات گذشته برایش تازه گشت.

داستان سیاوش • بخش ۱۶ - تاخت رستم به کین سیاوش در توران، نشستن بر تخت افراسیاب، بازگشت و خشکسالی هفت‌ساله بیت #10145

زواره یکی سخت سوگند خورد / فرو ریخت از دیدگان آب زرد

معنی: زواره سوگندی سخت یاد کرد و اشک‌های تلخ و زرد از چشمانش فرو ریخت،

داستان سیاوش • بخش ۱۶ - تاخت رستم به کین سیاوش در توران، نشستن بر تخت افراسیاب، بازگشت و خشکسالی هفت‌ساله بیت #10150

سوی شهر ایران گرفتند راه / زواره فرامرز و پیل و سپاه

معنی: زواره، فرامرز و سپاهیان همراه با پیلان جنگی به سوی سرزمین ایران راه افتادند.

پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۱ - داد کیخسرو و آبادانی ایران، آمدن رستم و زال از نیمروز و دیدار اشک‌بار بر یاد سیاوش بیت #10991

زواره فرامرز و دستان سام / بزرگان که هستند با جاه و نام

معنی: زواره، فرامرز و زال دستان و دیگر بزرگان دارنده جاه و مقام.

پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۱ - داد کیخسرو و آبادانی ایران، آمدن رستم و زال از نیمروز و دیدار اشک‌بار بر یاد سیاوش بیت #10994

سوی خانه رفتند زان چاهسار / بیک دست بیژن بدیگر زوار

معنی: از سرِ آن چاه به سوی خیمه‌گاه رفتند، در حالی که دستِ بیژن در یک دستِ رستم و دستِ زواره در دستِ دیگرش بود.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۱ - برداشتن سنگ چاه به نیروی رستم، رهایی بیژن، بخشایش گرگین و آراستن سپاه برای کین افراسیاب بیت #16814

زواره فرامرز را همچنین / نمانی که کس برنشیند به زین

معنی: همچنین مگذار که زواره و فرامرز نیز بر زین اسب بنشینند.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۴ - فرمان گشتاسپ به بستن رستم در برابر تاج، اعتراض اسفندیار و بازگشت غمگین او بیت #26036

زواره فرامرز و دستان سام / نباید که سازند پیش تو دام

معنی: نباید بگذاری که زواره، فرامرز و زالِ سام در برابر تو حیله و دامی بسازند.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۴ - فرمان گشتاسپ به بستن رستم در برابر تاج، اعتراض اسفندیار و بازگشت غمگین او بیت #26058

کنون رستم آید ز نخچیرگاه / زواره فرامرز و چندی سپاه

معنی: هم‌اکنون رستم از شکارگاه بازمی‌گردد و زواره و فرامرز و گروهی از سپاهیان نیز با اویند.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۸ - آمدن بهمن به زاولستان، دیدار با زال و خواستن راه نخچیرگاه رستم بیت #26224

ز نخچیرگاهش زواره بدید / خروشیدن سنگ خارا شنید

معنی: زواره از نخچیرگاه غرش و غلتیدن سنگ خارا را شنید و آن را دید.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۹ - آمدن بهمن به نخچیرگاه رستم، دور انداختن سنگ به پاشنه، بزم گور و پیام اسفندیار بیت #26249

خروشید کای مهتر نامدار / یکی سنگ غلتان شد از کوهسار

معنی: بانگ برآورد که ای سالار نامدار! سنگی از کوهسار رو به سوی تو می‌غلتد!

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۹ - آمدن بهمن به نخچیرگاه رستم، دور انداختن سنگ به پاشنه، بزم گور و پیام اسفندیار بیت #26250

نجنبید رستم نه بنهاد گور / زواره همی کرد ازان گونه شور

معنی: رستم نه از جای خود جنبید و نه دست از کباب گورخر برداشت، با وجود آنکه زواره آنچنان فریاد می‌زد.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۹ - آمدن بهمن به نخچیرگاه رستم، دور انداختن سنگ به پاشنه، بزم گور و پیام اسفندیار بیت #26251

بزد پاشنه سنگ بنداخت دور / زواره برو آفرین کرد و پور

معنی: با پاشنه پا به سنگ زد و آن را به فرسنگ‌ها دورتر پرتاب کرد؛ زواره و خادمش بر او آفرین گفتند.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۹ - آمدن بهمن به نخچیرگاه رستم، دور انداختن سنگ به پاشنه، بزم گور و پیام اسفندیار بیت #26253

پذیره شدش با زواره بهم / به نخچیرگه هرک بد بیش و کم

معنی: رستم و زواره و هر که در نخچیرگاه بود، به پیشواز او رفتند.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۹ - آمدن بهمن به نخچیرگاه رستم، دور انداختن سنگ به پاشنه، بزم گور و پیام اسفندیار بیت #26262

برادرش را نیز با خود نشاند / وزان نامداران کسان را نخواند

معنی: برادرش زواره را کنار خود نشاند و از دیگر نامداران کسی را به سفره نخواند.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۹ - آمدن بهمن به نخچیرگاه رستم، دور انداختن سنگ به پاشنه، بزم گور و پیام اسفندیار بیت #26276

بترسید بهمن ز جام نبید / زواره نخستین دمی درکشید

معنی: بهمن از جام شراب ترسید؛ پس زواره نخست جامی نوشید تا او آسوده‌خاطر شود.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۹ - آمدن بهمن به نخچیرگاه رستم، دور انداختن سنگ به پاشنه، بزم گور و پیام اسفندیار بیت #26288

بدو گفت کای بچهٔ شهریار / به تو شاد بادا می و میگسار

معنی: زواره به او گفت: ای فرزند شهریار، می و میگسار بر تو فرخنده باد!

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۹ - آمدن بهمن به نخچیرگاه رستم، دور انداختن سنگ به پاشنه، بزم گور و پیام اسفندیار بیت #26289

تهمتن زمانی به ره در بماند / زواره فرامرز را پیش خواند

معنی: تهمتن مدتی در راه ایستاد و سپس برادرش زواره و فرزندش فرامرز را به نزد خویش خواند.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۱۱ - فرمان رستم به ساختن بزم شاهانه، آمدن بی‌سلاح به هیرمند و خشم اسفندیار بر بهمن بیت #26350

زواره بدو گفت مندیش ازین / نجوید کسی رزم کش نیست کین

معنی: زواره به رستم گفت: از این بابت نگران نباش؛ کسی که کینه‌ای ندارد جویای جنگ نمی‌شود.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۱۱ - فرمان رستم به ساختن بزم شاهانه، آمدن بی‌سلاح به هیرمند و خشم اسفندیار بر بهمن بیت #26363

زواره بیامد به نزدیک زال / وزان روی رستم برافراخت یال

معنی: زواره به نزد زال رفت و از آن سو رستم با غرور و صلابت افراشته‌کاه شد.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۱۱ - فرمان رستم به ساختن بزم شاهانه، آمدن بی‌سلاح به هیرمند و خشم اسفندیار بر بهمن بیت #26366

زواره بیامد به نزدیک اوی / ورا دید پژمرده و زردروی

معنی: زواره به نزدیکی او آمد و او را افسرده و زردروی یافت.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۱ - خواست رستم سلاح نبرد، پند زال به تسلیم و لاف برگرفتن اسفندیار از باره بیت #26855

زواره بفرمود تا هرچ گفت / بیاورد گنجور او از نهفت

معنی: زواره فرمان داد تا خزانه دار هر چه رستم خواسته بود از نهانخانه بیرون آورد.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۱ - خواست رستم سلاح نبرد، پند زال به تسلیم و لاف برگرفتن اسفندیار از باره بیت #26858

بفرمود تا شد زواره برش / فراوان سخن راند از لشکرش

معنی: فرمان داد تا زواره نزد او بیاید و سخنان فراوانی درباره سپاه با او در میان گذاشت.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۲ - هماوردی تنهای رستم و اسفندیار بر لب هیرمند، پیمان بی‌مدد و شکستن نیزه و تیغ و گرز بیت #26917

بدو گفت رو لشکر آرای باش / بر کوههٔ ریگ بر پای باش

معنی: به او گفت: برو و لشکر را بیارای و بر کوهه ریگ استوار بایست.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۲ - هماوردی تنهای رستم و اسفندیار بر لب هیرمند، پیمان بی‌مدد و شکستن نیزه و تیغ و گرز بیت #26918

بیامد زواره سپه گرد کرد / به میدان کار و به دشت نبرد

معنی: زواره آمد و سپاهیان را در میدان جنگ و دشت نبرد گرد هم آورد.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۲ - هماوردی تنهای رستم و اسفندیار بر لب هیرمند، پیمان بی‌مدد و شکستن نیزه و تیغ و گرز بیت #26919

همی رفت رستم زواره پسش / کجا بود در پادشاهی کسش

معنی: رستم پیش می‌رفت و زواره که یاور او در شهریاری بود از پس او روان شد.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۲ - هماوردی تنهای رستم و اسفندیار بر لب هیرمند، پیمان بی‌مدد و شکستن نیزه و تیغ و گرز بیت #26922