🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان رستم و اسفندیار

❖
32 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۸ - آمدن بهمن به زاولستان، دیدار با زال و خواستن راه نخچیرگاه رستم
چون بهمن پیام پدر نامدار خویش را شنید، بی‌درنگ جامه زربفت شاهنشهی بر تن کرد و کلاه مهی و والایی بر سر نهاد. از پرده‌سرای بیرون آمد در حالی که درفشی درخشان و خروشان بر پایش در اهتزاز بود. آن جوان سرافراز بر اسبی بلندبالا نشست و کینه‌جویانه از خروشان‌رودِ هیرمند گذشت.

دیده‌بانِ زاولستان از فراز برجِ دیده‌بانی، سواری بس دلیر و باشکوه را دید که زنگ زرین بر افراخته و گروهی اندک از سواران آسوده‌خاطر از کنار جویبار در پی او روانند. دیده‌بان غوغا برآورد و زال زر را آگاه ساخت. زالِ سپیدموی، بی‌درنگ کمند بر فتراک بست، گرز گران به دست گرفت و بر باره نشست. چون از بالای دیده‌گاه بر آن سوار نگریست، بادی سرد از آه و تدبیر بر کشید و دانست که این سوار، پهلوانی والا مقام و آراسته به جامه و فرّ خسروانی است؛ بی‌گمان از تبار لهراسپ‌شاه است و قدمش بر خاک زاولستان خجسته باد.

زال به درگاه فرود آمد و در اندیشه و تدبیر فرو رفت. در این هنگام، بهمن پدیدار شد و فرّ خسروی او بر دشت گسترده گشت. جوان کیانی، زالِ پیر را نشناخت و با یال و برِ خسروانه آواز داد: «ای مرد دهقان‌نژاد! سرپرست انجمن و پور دستان کجاست، همو که روزگار به او پشت‌گرم است؟ بدان که گو اسفندیار به زاول آمده و بر لب رودبار سراپرده زده است!»

زال گشاده‌رو پاسخ داد: «ای جوان کام‌جو، فرود آی، می بطلب و آرام گیر. اینک رستم همراه با زواره و فرامرز و سپاهی از نخچیرگاه بازمی‌گردند. تو با این سواران، دل به بگماز و رامش خوش کن.» اما بهمن پاسخ داد: «اسفندیار ما را به رامش و میگساری فرمان نداده است؛ تنها مردی راهبلد برگزین تا مرا به نخچیرگاه رستم برد.»

دستان پیر پرسید: «نام تو چیست و تبارت به کداک می‌رسد؟ گمان دارم از گوهر لهراسپ و تخمه گشتاسپ‌شاه باشی.» بهمن گفت: «من بهمنم، نبیره جهاندارِ رویین‌تن!»

چون زال شناسا گشت که او شهزاده کیانی است، بی‌درنگ از باره فرود آمد و در برابرش نماز برد و زمین را بوسه داد. بهمن لبخند زد، پیاده شد و احوال پهلوان پیر را پرسید. زال بسیار پافشاری کرد تا او در کاخ بیاساید، اما بهمن گفت فرمان اسفندیار را نمی‌توان خوار و خرد انگاشت. پس زال مردی جهاندیده و راه‌شناس به نام «شیرخون» را همراه او کرد. شیرخون پیشاپیش تا نزدیکی نخچیرگاه رفت، با انگشت شکارگاه جهان‌پهلوان را نشان داد و خود بازگشت.
#1
سخنهای آن نامور پیشگاه
✦
چو بشنید بهمن بیامد به راه
#2
بپوشید زربفت شاهنشهی
✦
بسر بر نهاد آن کلاه مهی
#3
خرامان بیامد ز پرده‌سرای
✦
درفشی درفشان پس او به پای
#4
جهانجوی بگذشت بر هیرمند
✦
جوانی سرافراز و اسپی بلند
#5
هم‌اندر زمان دیده‌بانش بدید
✦
سوی زاولستان فغان برکشید
#6
که آمد نبرده سواری دلیر
✦
به هرّای زرین سیاهی به زیر
#7
پس پشت او خوار مایه سوار
✦
تن‌آسان گذشت از لب جویبار
#8
هم‌اندر زمان زال زر برنشست
✦
کمندی به فتراک و گرزی به دست
#9
بیامد ز دیده مر او را بدید
✦
یکی باد سرد از جگر برکشید
#10
چنین گفت کین نامور پهلوست
✦
سرافراز با جامهٔ خسروست
#11
ز لهراسپ دارد همانا نژاد
✦
پی او برین بوم فرخنده باد
#12
ز دیده بیامد به درگاه رفت
✦
زمانی به اندیشه بر زین بخفت
#13
هم‌اندر زمان بهمن آمد پدید
✦
ازو رایت خسروی گسترید
#14
ندانست مرد جوان زال را
✦
بیفراخت آن خسروی یال را
#15
چو نزدیکتر گشت آواز داد
✦
بدو گفت کای مرد دهقان‌نژاد
#16
سرانجمن پور دستان کجاست
✦
که دارد زمانه بدو پشت راست
#17
که آمد به زاول گو اسفندیار
✦
سراپرده زد بر لب رودبار
#18
بدو گفت زال ای پسر کام جوی
✦
فرود آی و می خواه و آرام جوی
#19
کنون رستم آید ز نخچیرگاه
✦
زواره فرامرز و چندی سپاه
#20
تو با این سواران بباش ارجمند
✦
بیارای دل را به بگماز چند
#21
چنین داد پاسخ که اسفندیار
✦
نفرمودمان رامش و میگسار
#22
گزین کن یکی مرد جوینده راه
✦
که با من بیاید به نخچیرگاه
#23
بدو گفت دستان که نام تو چیست
✦
همی بگذری تیز کام تو چیست
#24
برآنم که تو خویش لهراسپی
✦
گر از تخمهٔ شاه گشتاسپی
#25
چنین داد پاسخ که من بهمنم
✦
نبیرهٔ جهاندار رویین تنم
#26
چو بشنید گفتار آن سرفراز
✦
فرود آمد از باره بردش نماز
#27
بخندید بهمن پیاده ببود
✦
بپرسیدش و گفت بهمن شنود
#28
بسی خواهشش کرد کایدر بایست
✦
چنین تیز رفتن ترا روی نیست
#29
بدو گفت فرمان اسفندیار
✦
نشاید گرفتن چنین سست و خوار
#30
گزین کرد مردی که دانست راه
✦
فرستاده با او به نخچیرگاه
#31
همی رفت پیش اندرون رهنمون
✦
جهاندیده‌ای نام او شیرخون
#32
به انگشت بنمود نخچیرگاه
✦
هم‌اندر زمان بازگشت او ز راه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: