بخش ۲۹ - وصیت واپسین و مرگ اسفندیار، سپردن بهمن به رستم و هشدار زواره

#1

چنین گفت با رستم اسفندیار

✦

که اکنون سرآمد مرا روزگار

#2

تو اکنون مپرهیز و خیز ایدر آی

✦

که ما را دگرگونه‌تر گشت رای

#3

مگر بشنوی پند و اندرز من

✦

بدانی سر مایه و ارز من

#4

بکوشی و آن را بجای آوری

✦

بزرگی برین رهنمای آوری

#5

تهمتن به گفتار او داد گوش

✦

پیاده بیامد برش با خروش

#6

همی ریخت از دیدگان آب گرم

✦

همی مویه کردش به آوای نرم

#7

چو دستان خبر یافت از رزمگاه

✦

ز ایوان چو باد اندر آمد به راه

#8

ز خانه بیامد به دشت نبرد

✦

دو دیده پر از آب و دل پر ز درد

#9

زواره فرامرز چون بیهشان

✦

برفتند چندی ز گردنکشان

#10

خروشی برآمد ز آوردگاه

✦

که تاریک شد روی خورشید و ماه

#11

به رستم چنین گفت زال ای پسر

✦

ترا بیش گریم به درد جگر

#12

که ایدون شنیدم ز دانای چین

✦

ز اخترشناسان ایران زمین

#13

که هرکس که او خون اسفندیار

✦

بریزد سرآید برو روزگار

#14

بدین گیتیش شوربختی بود

✦

وگر بگذرد رنج و سختی بود

#15

چنین گفت با رستم اسفندیار

✦

که از تو ندیدم بد روزگار

#16

زمانه چنین بود و بود آنچ بود

✦

سخن هرچ گویم بباید شنود

#17

بهانه تو بودی پدر بد زمان

✦

نه رستم نه سیمرغ و تیر و کمان

#18

مرا گفت رو سیستان را بسوز

✦

نخواهم کزین پس بود نیمروز

#19

بکوشید تا لشکر و تاج و گنج

✦

بدو ماند و من بمانم به رنج

#20

کنون بهمن این نامور پور من

✦

خردمند و بیدار دستور من

#21

بمیرم پدروارش اندر پذیر

✦

همه هرچ گویم ترا یادگیر

#22

به زابلستان در ورا شاد دار

✦

سخنهای بدگوی را یاد دار

#23

بیاموزش آرایش کارزار

✦

نشستنگه بزم و دشت شکار

#24

می و رامش و زخم چوگان و کار

✦

بزرگی و برخوردن از روزگار

#25

چنین گفت جاماسپ گم بوده نام

✦

که هرگز به گیتی مبیناد کام

#26

که بهمن ز من یادگاری بود

✦

سرافرازتر شهریاری بود

#27

تهمتن چو بشنید بر پای خاست

✦

ببر زد به فرمان او دست راست

#28

که تو بگذری زین سخن نگذرم

✦

سخن هرچ گفتی به جای آورم

#29

نشانمش بر نامور تخت عاج

✦

نهم بر سرش بر دلارای تاج

#30

ز رستم چو بشنید گویا سخن

✦

بدو گفت نوگیر چون شد کهن

#31

چنان دان که یزدان گوای منست

✦

برین دین به رهنمای منست

#32

کزین نیکویها که تو کرده‌ای

✦

ز شاهان پیشین که پرورده‌ای

#33

کنون نیک نامت به بد بازگشت

✦

ز من روی گیتی پرآواز گشت

#34

غم آمد روان ترا بهره زین

✦

چنین بود رای جهان‌آفرین

#35

چنین گفت پس با پشوتن که من

✦

نجویم همی زین جهان جز کفن

#36

چو من بگذرم زین سپنجی سرای

✦

تو لشکر بیارای و شو باز جای

#37

چو رفتی به ایران پدر را بگوی

✦

که چون کام یابی بهانه مجوی

#38

زمانه سراسر به کام تو گشت

✦

همه مرزها پر ز نام تو گشت

#39

امیدم نه این بود نزدیک تو

✦

سزا این بد از جان تاریک تو

#40

جهان راست کردم به شمشیر داد

✦

به بد کس نیارست کرد از تو یاد

#41

به ایران چو دین بهی راست شد

✦

بزرگی و شاهی مرا خواست شد

#42

به پیش سران پندها دادیم

✦

نهانی به کشتن فرستادیم

#43

کنون زین سخن یافتی کام دل

✦

بیارای و بنشین به آرام دل

#44

چو ایمن شدی مرگ را دور کن

✦

به ایوان شاهی یکی سور کن

#45

ترا تخت سختی و کوشش مرا

✦

ترا نام تابوت و پوشش مرا

#46

چه گفت آن جهاندیده دهقان پیر

✦

که نگریزد از مرگ پیکان تیر

#47

مشو ایمن از گنج و تاج و سپاه

✦

روانم ترا چشم دارد به راه

#48

چو آیی بهم پیش داور شویم

✦

بگوییم و گفتار او بشنویم

#49

کزو بازگردی به مادر بگوی

✦

که سیر آمد از رزم پرخاشجوی

#50

که با تیر او گبر چون باد بود

✦

گذر کرده بر کوه پولاد بود

#51

پس من تو زود آیی ای مهربان

✦

تو از من مرنج و مرنجان روان

#52

برهنه مکن روی بر انجمن

✦

مبین نیز چهر من اندر کفن

#53

ز دیدار زاری بیفزایدت

✦

کس از بخردان نیز نستایدت

#54

همان خواهران را و جفت مرا

✦

که جویا بدندی نهفت مرا

#55

بگویی بدان پرهنر بخردان

✦

که پدرود باشید تا جاودان

#56

ز تاج پدر بر سرم بد رسید

✦

در گنج را جان من شد کلید

#57

فرستادم اینک به نزدیک او

✦

که شرم آورد جان تاریک او

#58

بگفت این و برزد یکی تیز دم

✦

که بر من ز گشتاسپ آمد ستم

#59

هم‌انگه برفت از تنش جان پاک

✦

تن خسته افگنده بر تیره خاک

#60

تهمتن بنزد پشوتن رسید

✦

همه جامه بر تن سراسر درید

#61

بر و جامه رستم همی پاره کرد

✦

سرش پر ز خاک و دلش پر ز درد

#62

همی گفت زار ای نبرده سوار

✦

نیا شاه جنگی پدر شهریار

#63

به خوبی شده در جهان نام من

✦

ز گشتاسپ بد شد سرانجام من

#64

چو بسیار بگریست با کشته گفت

✦

که ای در جهان شاه بی‌یار و جفت

#65

روان تو بادا میان بهشت

✦

بداندیش تو بدرود هرچ کشت

#66

زواره بدو گفت کای نامدار

✦

نبایست پذرفت زو زینهار

#67

ز دهقان تو نشنیدی آن داستان

✦

که یاد آرد از گفتهٔ باستان

#68

که گر پروری بچهٔ نره‌شیر

✦

شود تیزدندان و گردد دلیر

#69

چو سر برکشد زود جوید شکار

✦

نخست اندر آید به پروردگار

#70

دو پهلو برآشفته از خشم بد

✦

نخستین ازان بد به زابل رسد

#71

چو شد کشته شاهی چو اسفندیار

✦

ببینند ازین پس بد روزگار

#72

ز بهمن رسد بد به زابلستان

✦

بپیچند پیران کابلستان

#73

نگه کن که چون او شود تاجدار

✦

به پیش آورد کین اسفندیار

#74

بدو گفت رستم که با آسمان

✦

نتابد بداندیش و نیکی گمان

#75

من آن برگزیدم که چشم خرد

✦

بدو بنگرد نام یاد آورد

#76

گر او بد کند پیچد از روزگار

✦

تو چشم بلا را به تندی مخار

داستان رستم و اسفندیار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما