🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

سهراب

❖
28 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۱ - بازگشت رستم با تابوت سهراب به زابل، سوگواری زال و مهان و ساختن دخمه
چون فاجعه به پایان رسید، کاووس‌شاه سپاه خویش را به سوی پایتخت ایران براند و رستم در دشوارترین لحظات زندگی، بر دشت نبرد باقی ماند تا برادرش زواره فرارسد و از وضعیت سپاه توران آگاهی آورد. با دمیدن سپیده‌دم، زواره بازآمد و رستم غم‌زده، تابوت سهراب را برداشته و راهی زابلستان شد.

چون خبر بازگشت سوگوارانه جهان‌پهلوان به زال زر رسید، تمام مردم سیستان با دلی سوزان و چشمی گریان به پیشواز شتافتند. زال سپیدموی با دیدن تابوت نواده‌اش، از اسب با لگام زرین فرود آمد؛ رستم جامه بر تن دریده و با دلی ریش پیاده می‌رفت و پهلوانان سیستان کمربندهای رزم گشوده، سر بر خاک تیره می‌ساییدند. زال با اشک روان می‌نالید که شگفتا، دلاوری چنین کم‌سال که گرز گران برمی‌داشت و نشانه یگانگی میان مهان بود، دیگر هرگز از مادری زاده نخواهد شد.

با رسیدن به ایوان خویش، رستم تابوت را پیش نهاد، میخ‌ها برکند و پرده از کفن سهراب برداشت تا پهلوانان پیکر بی‌جان آن شیر جوان را ببینند. گویی ناله و دود از آسمان برآمد؛ سهراب در آن صندوق چنان خفته بود که پنداری سام نریمان است که از رزم خسته گشته و به خوابی خوش فرورفته است. رستم بار دیگر او را در پرنیان و دیبای زرد پیچید، تابوت را استوار ساخت و دخمه‌ای با شکوه و آراسته چون شایسته آن کوه دلیری بود بنا نهاد.

جهانی در سوگ آن پهلوان کم‌سال تیره و نابینا گشت، و رستم سرنوشت ناپایدار گیتی و راز سرپوشیده دهر را زمزمه می‌کرد؛ روزگاری که نوبت پادراهی و زندگی را به آدمی می‌سپارد و سپس کلید آن درِ بسته را از دسترس همگان دور می‌سازد، تا این داستان پرآب‌چشم پایان پذیرد و نوید داستان سیاووش آغاز گردد.
#1
وزان جایگه شاه لشکر براند
✦
به ایران خرامید و رستم بماند
#2
بدان تا زواره بیاید ز راه
✦
بدو آگهی آورد زان سپاه
#3
چو آمد زواره سپیده دمان
✦
سپه راند رستم هم اندر زمان
#4
پس آنگه سوی زابلستان کشید
✦
چو آگاهی از وی به دستان رسید
#5
همه سیستان پیش باز آمدند
✦
به رنج و به درد و گداز آمدند
#6
چو تابوت را دید دستان سام
✦
فرود آمد از اسپ زرین ستام
#7
تهمتن پیاده همی رفت پیش
✦
دریده همه جامه دل کرده ریش
#8
گشادند گردان سراسر کمر
✦
همه پیش تابوت بر خاک سر
#9
همی گفت زال اینت کاری شگفت
✦
که سهراب گرز گران برگرفت
#10
نشانی شد اندر میان مهان
✦
نزاید چنو مادر اندر جهان
#11
همی گفت و مژگان پر از آب کرد
✦
زبان پر ز گفتار سهراب کرد
#12
چو آمد تهمتن به ایوان خویش
✦
خروشید و تابوت بنهاد پیش
#13
ازو میخ برکند و بگشاد سر
✦
کفن زو جدا کرد پیش پدر
#14
تنش را بدان نامداران نمود
✦
تو گفتی که از چرخ برخاست دود
#15
مهان جهان جامه کردند چاک
✦
به ابر اندر آمد سر گرد و خاک
#16
همه کاخ تابوت بد سر به سر
✦
غنوده بصندوق در شیر نر
#17
تو گفتی که سام است با یال و سفت
✦
غمی شد ز جنگ اندر آمد بخفت
#18
بپوشید بازش به دیبای زرد
✦
سر تنگ تابوت را سخت کرد
#19
همی گفت اگر دخمه زرین کنم
✦
ز مشک سیه گردش آگین کنم
#20
چو من رفته باشم نماند بجای
✦
وگرنه مرا خود جزین نیست رای
#21
یکی دخمه کردش ز سم ستور
✦
جهانی ز زاری همی گشت کور
#22
چنین گفت بهرام نیکو سخن
✦
که با مردگان آشنایی مکن
#23
نه ایدر همی ماند خواهی دراز
✦
بسیچیده باش و درنگی مساز
#24
به تو داد یک روز نوبت پدر
✦
سزد گر ترا نوبت آید بسر
#25
چنین است و رازش نیامد پدید
✦
نیابی به خیره چه جویی کلید
#26
در بسته را کس نداند گشاد
✦
بدین رنج عمر تو گردد بباد
#27
یکی داستانست پر آب چشم
✦
دل نازک از رستم آید بخشم
#28
برین داستان من سخن ساختم
✦
به کار سیاووش پرداختم

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: