🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

سهراب

❖
54 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - شادمانی افراسیاب از سهراب، فرستادن هومان و بارمان با نامه، و اسارت هجیر در دژ سپید
چون خبر رزم‌جویی سهراب جوان و برپا ساختن سپاهش به گوش افراسیاب رسید، شهریار توران از شادمانی بخندید. اگرچه هنوز بوی شیر از دهان آن گوهر نورسیده می‌آمد، اما فکري جز تیر و شمشیر و شستن زمین به خنجر کین نداشت و رزم کی‌کاووس را می‌جست. افراسیاب دوازده هزار از دلاوران شمشیرزن و گرزگذار لشکر خویش را برگزید و سپهسالاری آنان را به دو پهلوان نامدار خویش، هومان و بارمان، سپرد.

شهریار توران در نهان به دو فرمانده خویش فرمان داد که این راز نهفته باید بماند؛ نگذارید پسر، پدر خود رستم تهمتن را بشناسد تا مهر پدری بر دلش ننشیند. چه بسا آن گوهر کهنسال به دست این شیرمردهای نوآمده بر خاک افتد و پس از آن نیز چاره‌جویی سهراب آسان خواهد گشت و تاج و تخت ایران بی‌نگهبان خواهد ماند. هومان و بارمان همراه با هدایای گرانبها از اسپان و استران زیرین، تخت فیروزه، تاج بیجاده و نامه‌ای دلپسند از سوی افراسیاب روانه شدند. در آن نامه افراسیاب سهراب را به گرفتن تخت ایران فرا خوانده بود و وعده هم‌پیمانی و گسیل سپاه داده بود.

چون سهراب از آمدن سپاه توران آگاه گشت، به استقبال ایشان شتافت. هومان با دیدن یال و کفت سهراب شگفت‌زده شد و نامه و هدایای شاهی را سپرد. سهراب بی‌درنگ سپاه را به سوی مرز ایران براند. هیچ کسان را تاب ایستادگی در برابر نیرو و غرور او نبود. نخستین منزلگه ایرانیان «دژ سپید» بود؛ دژی استوار که امید مرزبانان به آن بسته بود و پهلوان رزم‌دیده «هجیر» نگهبانی آن را بر عهده داشت. هجیر چون گرد و غبار سپاه توران را دید، باره‌ی بادپا برنشست و شتابان به دشت نبرد تاخت. سهراب برآشفت و خنجر کین کشید و به پیش هجیر درآمد. هجیر با کبر و خودخواهی نام و نژاد آن جوان را جویا شد و او را بیم داد که سرش را بریده و برای شاه ایران خواهد فرستاد.

سهراب بر گفتار پرغرور هجیر بخندید و به یکباره بر او تاخت. دو نبردآزما نیزه‌ها را چنان درهم آمیختند که هوا تیره گشت. هجیر نیزه‌ای بر میان سهراب زد اما زره پهلوان خردسال آسیب ندید. آنگاه سهراب شیرفش، ته نیزه را بر کمرگاه هجیر فرود آورد و او را چون بادی از زین برگرفت و بر خاک افکند. سهراب بر سینه هجیر نشست و تیغ برکشید تا سر از تنش جدا سازد. هجیر به خاری و بیچارگی زنهار خواست؛ سهراب بر او ببخشود، او را در بند کشید و نزد هومان فرستاد. با افتادن هجیر، بانگ ناله و خروش از ساکنان دژ سپید برآمد که نگهبان خویش را از دست رفته دیدند.
#1
خبر شد به نزدیک افراسیاب
✦
که افگند سهراب کشتی بر آب
#2
هنوز از دهن بوی شیر آیدش
✦
همی رای شمشیر و تیر آیدش
#3
زمین را به خنجر بشوید همی
✦
کنون رزم کاووس جوید همی
#4
سپاه انجمن شد برو بر بسی
✦
نیاید همی یادش از هر کسی
#5
سخن زین درازی چه باید کشید
✦
هنر برتر از گوهر آمد پدید
#6
چو افراسیاب آن سخنها شنود
✦
خوش آمدش خندید و شادی نمود
#7
ز لشکر گزید از دلاور سران
✦
کسی کاو گراید به گرز گران
#8
ده و دو هزار از دلیران گرد
✦
چو هومان و مر بارمان را سپرد
#9
به گردان لشکر سپهدار گفت
✦
که این راز باید که ماند نهفت
#10
چو روی اندر آرند هر دو بروی
✦
تهمتن بود بی‌گمان چاره‌جوی
#11
پدر را نباید که داند پسر
✦
که بندد دل و جان به مهر پدر
#12
مگر کان دلاور گو سالخورد
✦
شود کشته بر دست این شیرمرد
#13
ازان پس بسازید سهراب را
✦
ببندید یک شب برو خواب را
#14
برفتند بیدار دو پهلوان
✦
به نزدیک سهراب روشن‌روان
#15
به پیش اندرون هدیهٔ شهریار
✦
ده اسپ و ده استر به زین و به بار
#16
ز پیروزه تخت و ز بیجاده تاج
✦
سر تاج زر پایهٔ تخت عاج
#17
یکی نامه با لابه و دلپسند
✦
نبشته به نزدیک آن ارجمند
#18
که گر تخت ایران به چنگ آوری
✦
زمانه برآساید از داوری
#19
ازین مرز تا آن بسی راه نیست
✦
سمنگان و ایران و توران یکی‌ست
#20
فرستمت هرچند باید سپاه
✦
تو بر تخت بنشین و برنه کلاه
#21
به توران چو هومان و چون بارمان
✦
دلیر و سپهبد نبد بی‌گمان
#22
فرستادم اینک به فرمان تو
✦
که باشند یک چند مهمان تو
#23
اگر جنگ جویی تو جنگ آورند
✦
جهان بر بداندیش تنگ آورند
#24
چنین نامه و خلعت شهریار
✦
ببردند با ساز چندان سوار
#25
به سهراب آگاهی آمد ز راه
✦
ز هومان و از بارمان و سپاه
#26
پذیره بشد با نیا همچو باد
✦
سپه دید چندان دلش گشت شاد
#27
چو هومان ورا دید با یال و کفت
✦
فروماند هومان ازو در شگفت
#28
بدو داد پس نامهٔ شهریار
✦
ابا هدیه و اسپ و استر به بار
#29
جهانجوی چون نامهٔ شاه خواند
✦
ازان جایگه تیز لشکر براند
#30
کسی را نبد پای با او بجنگ
✦
اگر شیر پیش آمدی گر پلنگ
#31
دژی بود کش خواندندی سپید
✦
بران دژ بد ایرانیان را امید
#32
نگهبان دژ رزم دیده هجیر
✦
که با زور و دل بود و با دار و گیر
#33
هنوز آن زمان گستهم خرد بود
✦
به خردی گراینده و گرد بود
#34
یکی خواهرش بود گرد و سوار
✦
بداندیش و گردنکش و نامدار
#35
چو سهراب نزدیکی دژ رسید
✦
هجیر دلاور سپه را بدید
#36
نشست از بر بادپای چو گرد
✦
ز دژ رفت پویان به دشت نبرد
#37
چو سهراب جنگ‌آور او را بدید
✦
برآشفت و شمشیر کین برکشید
#38
ز لشکر برون تاخت برسان شیر
✦
به پیش هجیر اندر آمد دلیر
#39
چنین گفت با رزم‌دیده هجیر
✦
که تنها به جنگ آمدی خیره خیر
#40
چه مردی و نام و نژاد تو چیست
✦
که زاینده را بر تو باید گریست
#41
هجیرش چنین داد پاسخ که بس
✦
به ترکی نباید مرا یار کس
#42
هجیر دلیر و سپهبد منم
✦
سرت را هم اکنون ز تن برکنم
#43
فرستم به نزدیک شاه جهان
✦
تنت را کنم زیر گل در نهان
#44
بخندید سهراب کاین گفت‌وگوی
✦
به گوش آمدش تیز بنهاد روی
#45
چنان نیزه بر نیزه برساختند
✦
که از یکدگر بازنشناختند
#46
یکی نیزه زد بر میانش هجیر
✦
نیامد سنان اندرو جایگیر
#47
سنان باز پس کرد سهراب شیر
✦
بن نیزه زد بر میان دلیر
#48
ز زین برگرفتش به کردار باد
✦
نیامد همی زو بدلش ایچ یاد
#49
ز اسپ اندر آمد نشست از برش
✦
همی خواست از تن بریدن سرش
#50
بپیچید و برگشت بر دست راست
✦
غمی شد ز سهراب و زنهار خواست
#51
رها کرد ازو چنگ و زنهار داد
✦
چو خشنود شد پند بسیار داد
#52
ببستش ببند آنگهی رزمجوی
✦
به نزدیک هومان فرستاد اوی
#53
به دژ در چو آگه شدند از هجیر
✦
که او را گرفتند و بردند اسیر
#54
خروش آمد و نالهٔ مرد و زن
✦
که کم شد هجیر اندر آن انجمن

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: