🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

سهراب

❖
24 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲ - شکار رستم در مرز توران، دزدیده شدن رخش و رفتن او به سمنگان
بامدادان، هنگامی که خورشید هنوز بر ستیغ کوهساران نتابیده بود، دلیری و ملال بر خاطر جهان‌پهلوان رستم چیره گشت. تهمتن برای زدودن اندوه از دل، ترکش را پر از تیر کرد، کمربند کیانی بر میان بست و بر پشت رخش برنشست تا رو به سوی شکارگاه‌های مرز توران نهد. چون به نواحی مرزی رسید، بیابانی پهناور یافت که از گله‌های گورخر موج می‌زد. رخسار تاج‌بخش پهلوان چون گل سرخ برافروخت؛ با لبخندی از سر شادمانی، لگام رخش را رها ساخت و چون شیری درنده به میان گله تاخت. او به تیر و کمان، گرز و کمند، چندین گور بزرگ را بر خاک افکند.

سپس رستم توده‌ای عظیم از خاشاک و شاخه‌های خشک فراهم آورد و آتشی سهمگین برافروخت. تنه درختی کُفت و گورخری نر را که در چنگال پیلتنش به سبک‌باری پرِ مرغی می‌نمود، بر آن سیخ کشید و بر آتش برشته ساخت. چون کباب آماده گشت، رستم گوشت را از هم درید و بخورد و حتی مغز استخوانش را هم برآورد. آن‌گاه خسته از رنج روزگار، در آغوش چمنزار به خوابی سنگین و خوش فرو رفت، در حالی که رخشِ هوشیار در کنار جویبار آزادانه می‌چرید.

در همین زمان، دسته‌ای از سواران تورانی که از آن بیابان می‌گذشتند، چشمشان به بارهٔ گلگون و بی‌همتای رستم افتاد. آنان دور جویبار حلقه زدند و با دیدن زیبایی و شکوه رخش، بشتافتند تا او را به بند کشند. با وجود مقاومت، سواران کمندها افکندند، رخش را گرفتند و شتابان به سوی شهر بردند تا هر یک به زعم خود بهره‌ای از آن اسب بی‌نظیر ببرند.

چون جهان‌پهلوان از خواب بیدار شد و جویای مرکب وفادار خویش گشت، مرغزار را تهی یافت. رستم از هر سو بنگرید اما نشانی از رخش ندید. اندوهی جانکاه و شرمی سنگین بر دلش نشست؛ با خود اندیشید که اگر پهلوانان ایران بشنوند که تهمتن به خوابی مرگ‌وار فرو رفت و اسبش را از زیر پایش ربودند، چه ننگی بر نامش خواهد ماند! پس خشمگین و دل‌شکسته، زین و برگ و سلیح بر دوش گرفت و پیاده و سراسیمه، در پی ردّ پای رخش رو به سوی دیار سمنگان نهاد.
#1
ز گفتار دهقان یکی داستان
✦
بپیوندم از گفتهٔ باستان
#2
ز موبد برین گونه بر داشت یاد
✦
که رستم یکی روز از بامداد
#3
غمی بد دلش ساز نخچیر کرد
✦
کمر بست و ترکش پر از تیر کرد
#4
سوی مرز توران چو بنهاد روی
✦
چو شیر دژآگاه نخچیرجوی
#5
چو نزدیکی مرز توران رسید
✦
بیابان سراسر پر از گور دید
#6
برافروخت چون گل رخ تاج‌بخش
✦
بخندید وز جای برکند رخش
#7
به تیر و کمان و به گرز و کمند
✦
بیفگند بر دشت نخچیر چند
#8
ز خاشاک وز خار و شاخ درخت
✦
یکی آتشی برفروزید سخت
#9
چو آتش پراگنده شد پیلتن
✦
درختی بجست از در بابزن
#10
یکی نره گوری بزد بر درخت
✦
که در چنگ او پر مرغی نسخت
#11
چو بریان شد از هم بکند و بخورد
✦
ز مغز استخوانش برآورد گرد
#12
بخفت و برآسود از روزگار
✦
چمان و چران رخش در مرغزار
#13
سواران ترکان تنی هفت و هشت
✦
بران دشت نخچیرگه برگذشت
#14
یکی اسپ دیدند در مرغزار
✦
بگشتند گرد لب جویبار
#15
چو بر دشت مر رخش را یافتند
✦
سوی بند کردنش بشتافتند
#16
گرفتند و بردند پویان به شهر
✦
همی هر یک از رخش جستند بهر
#17
چو بیدار شد رستم از خواب خوش
✦
به کار امدش بارهٔ دستکش
#18
بدان مرغزار اندرون بنگرید
✦
ز هر سو همی بارگی را ندید
#19
غمی گشت چون بارگی را نیافت
✦
سراسیمه سوی سمنگان شتافت
#20
همی گفت کاکنون پیاده دوان
✦
کجا پویم از ننگ تیره‌روان
#21
چه گویند گردان که اسپش که برد
✦
تهمتن بدین سان بخفت و بمرد
#22
کنون رفت باید به بیچارگی
✦
سپردن به غم دل به یکبارگی
#23
کنون بست باید سلیح و کمر
✦
به جایی نشانش بیابم مگر
#24
همی رفت زین سان پر اندوه و رنج
✦
تن اندر عنا و دل اندر شکنج

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: